Mở trình đơn chính

Tiếng Kongo (nội danh: Kikongo) là một ngôn ngữ Bantu, là bản ngữ của người KongoCộng hoà Dân chủ Congo, Cộng hoà CongoAngola. Đây là một ngôn ngữ thanh điệu. Về lịch sử, tiếng Kongo cũng là ngôn ngữ của nhiều nô lệ bị bán sang châu Mỹ. Do vậy, dạng creole hoá của tiếng Kongo cũng trở thành ngôn ngữ hành lễ trong một số tôn giáo Phi-Mỹ, nhất là ở Brasil, Cuba, Puerto Rico, Cộng hoà DominicaHaiti. Đây là một ngôn ngữ nguồn cho tiếng Gullah[4] và cho creole PalenqueroColombia. Đại đa số người nói ngày nay sống ở châu Phi. Có chừng 7 triệu người bản ngữ tiếng Kongo, thêm nữa có chừng hai triệu người dùng nó làm ngôn ngữ thứ hai.

Tiếng Kongo

Kikongo
Sử dụng tạiAngola, Cộng hoà Dân chủ Congo, Cộng hoà Congo
Tổng số người nóichừng 6,5 triệu
5 triệu người nói L2 ở CHDC Congo (có lẽ trùng lên số người nói Kituba)
Phân loạiNiger-Congo
Hệ chữ viếtLatinh, Mandombe
Địa vị chính thức
Ngôn ngữ chính thức tại
 Angola ("ngôn ngữ quốc gia")
 Cộng hoà Congo
 Cộng hoà Dân chủ Congo
Mã ngôn ngữ
ISO 639-1kg
ISO 639-2kon
ISO 639-3tùy trường hợp:
kng – Koongo
ldi – Laari
kwy – San Salvador Kongo (Nam)
yom – Yombe[1]
Glottologcore1256  Kikongo lõi; gồm cả Kituba & các dạng liên Kongo[2]
yomb1244  Yombe[3]
Map - DR Congo, major languages.svg
Bản đồ nơi tiếng Kongo và Kituba là lingua franca.

Tiếng Kongo là nền tảng cho một creole dùng khắp vùng: Kituba, còn gọi là Kikongo de l'État hay Kikongo ya Leta (trong lần lượt tiếng Pháp và tiếng Kongo, nghĩa là "tiếng Kongo nhà nước"). Hiến pháp Cộng hoà Congo gọi nó là Kitubà, còn hiến pháp Cộng hoà Dân chủ Congo gọi nó là Kikongo, dù trên thực tế Kituba mới là thứ tiếng được dùng.

Âm vị họcSửa đổi

Âm vị nguyên âm
Môi Lưỡi trước Lưng lưỡi
Mũi m /m/ n /n/ ng /ŋ/
Tắc tiền mũi hoá
Tắc thường
mp /ᵐp/ mb /ᵐb/ nt /ⁿt/ nd /ⁿd/ nk /ᵑk/
p /p/ b /b/ t /t/ d /d/ k /k/
Xát tiền mũi hoá
Xát thường
mf /ᶬf/ mv /ᶬv/ ns /ⁿs/ nz /ⁿz/
f /f/ v /v/ s /s/ z /z/
Tiếp cận w /w/ l /l/ y /j/
Âm vị nguyên âm
Trước Sau
Đóng i /i/ u /u/
Vừa e /e/ o /o/
Mở a /a/

Tiếng Kongo phân biệt độ dài nguyên âm. /m/ và /n/ có dạng âm tiết hoá.

Chú thíchSửa đổi

  1. ^ Maho 2009
  2. ^ Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert và đồng nghiệp biên tập (2013). “Kikongo lõi”. Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. 
  3. ^ Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert và đồng nghiệp biên tập (2013). “Yombe”. Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. 
  4. ^ Adam Hochschild (1998). King Leopold's Ghost. Houghton Mifflin. tr. 11.