Mở trình đơn chính

Lưu Cứ (chữ Hán: 劉據, 128 TCN - 91 TCN), hay còn gọi là Lệ Thái tử (戾太子) hoặc Vệ Thái tử (衛太子), là Hoàng trưởng tử của Hán Vũ Đế Lưu Triệt với Hoàng hậu Vệ Tử Phu, cũng là Hoàng thái tử đầu tiên dưới thời Vũ Đế.

Lưu Cứ
Hoàng thái tử nhà Hán
Tại vị122 TCN - 91 TCN
Tiền nhiệmLưu Triệt
Kế nhiệmLưu Phất Lăng
Thông tin chung
Phối ngẫuSử Lương đệ
Hậu duệ
Thụy hiệu
Lệ (戾)
Thân phụHán Vũ Đế
Thân mẫuVệ Tử Phu
Sinh128 TCN
Mất91 TCN (37 tuổi)
Tam Môn Hiệp, Nhà Hán

Do là Đích tử, cũng là con trai đầu tiên nên khi mới lên 7 tuổi, Lưu Cứ đã được lập làm Thái tử. Năm 91 TCN, xảy ra Vụ án Vu cổ, Thái tử Lưu Cứ bị gian thần Giang Sung gièm pha và bị bức ép tạo phản, cuối cùng thất bại phải tự vẫn. Về sau cháu nội ông, Hán Tuyên Đế Lưu Tuân đăng cơ đã tôn ông là Lệ Thái tử theo đúng quy tắc.

Cuộc đờiSửa đổi

Thuở thiếu thờiSửa đổi

Tuy là con trai trưởng của Hán Vũ Đế nhưng Lưu Cứ chào đời tương đối muộn vào năm 128 TCN khi vua cha đã 29 tuổi[1] và sau khi Vệ Tử Phu lên làm hoàng hậu một năm. Trước khi sinh Lưu Cứ, Vệ hoàng hậu cũng đã hạ sinh được ba vị công chúa là Vệ Trưởng, Thạch Ấp và Chư Ấp. Sang năm 122 TCN, Vũ Đế chính thức lập ông làm thái tử[2].

Với vai trò người kế vị, từ năm 113 TCN Lưu Cứ bắt đầu tham gia vào các công việc triều chính và đôi khi nắm quyền nhiếp chính khi Vũ Đế không có mặt trong triều. Sử sách ghi nhận Thái tử Lưu Cứ tính tình ôn hòa, thương dân và thiếu tài trị nước, trái hẳn với cha mình, nên thường sinh ra mâu thuẫn. Ông thường khuyên can vua cha nên bớt gây chiến tranh với các nước khác nhưng Vũ Đế thường không hài lòng. Cùng với đó Vệ hoàng hậu nhan sắc ngày một kém và các phu nhân liên tiếp hạ sinh hoàng tử nên địa vị của mẹ con Lưu Cứ cũng giảm sút, không còn được sủng ái như trước nữa.

Càng ngày, Vũ Đế càng không hài lòng về Lưu Cứ. Nhân một lần có phu nhân hạ sinh hoàng tử, Vũ Đế bày tỏ thái độ này với cậu của ông là tướng quân Vệ Thanh, song Vệ Thanh cho rằng Lưu Cứ tính tình đôn hậu, về sau có thể yên định thiên hạ. Do đó Vũ Đế lại giao cho Vệ Thanh dạy dỗ và kềm cập cho Lưu Cứ.

Năm 113 TCN, Lưu Cứ thành hôn với Sử Lương Đệ. Năm đó ông 16 tuổi. Sau này Sử Lương Đệ hạ sinh hoàng tôn Lưu Tiến cùng hai người con trai khác và một người con gái.

Do không được vua cha coi trọng nên thái tử và Vệ hoàng hậu phải dựa cậy rất nhiều vào thế lực của Đại tướng quân Vệ Thanh (em trai của Vệ hậu). Tuy nhiên sang năm 106 TCN, Vệ Thanh lâm bệnh mất[3][4], thái tử Lưu Cứ mất đi một chỗ dựa vững chắc. Từ đó ông bị các quan đại thần khác thù ghét và tìm cớ hãm hại.

Bị ép làm loạnSửa đổi

Về cuối đời, Hán Vũ Đế trở nên mê tín và sợ chết, nhiều lần cất công tìm thuốc trường sinh nhưng không thành, còn trong triều, thế lực ngoại thích của các vị phu nhân khác ngày một lớn, trực tiếp đe dọa đến ngôi vị của mẹ con Lưu Cứ.

Năm 92 TCN, vợ của thừa tướng Công Tôn Hạ sử dụng thuật vu cổ bị phát giác, cả nhà Công Tôn Hạ bị giết hại[5]. Từ lúc đó Vũ Đế lại trở nên đa nghi và sợ chuyện bùa yểm làm hại mình, do đó quyết định mở rộng việc điều tra này. Sau đó những thành viên trong thân tộc họ Lưu cũng bị liên lụy, trong đó có Dương Thạch và Chư Ấp công chúa là con của Vệ Hoàng hậu. Vũ Đế lại cử tên gian thần độc ác là Giang Sung và Án Đạo hầu Hàn Thuyết tiếp tục điều tra. Giang Sung vốn không ưa thái tử Lưu Cứ bèn chớp lấy cơ hội đó hãm hại ông, phao tin có cổ khí trong cung. Tháng 7 năm 91 TCN, Giang Sung tìm đến cung của Vệ hậu và thái tử Lưu Cứ, rao lên rằng có bùa yểm[6]. Tiếc thay Hán Vũ Đế tuổi già lại đa nghi nên tin là thật. Trước tình hình đó, thái tử Lưu Cứ hỏi ý kiến của thiếu phó Thạch Đức và sau cùng nghe theo lời ông ta, quyết định làm binh biến để trị tội tên nghịch thần Giang Sung.

Mấy ngày sau, Lưu Cứ sai người giả mạo sứ vua đến chỗ của Giang Sung, ra lệnh bắt hắn ta. Trợ thủ của hắn là Hàn Thuyết nghi ngờ sứ giả và không nhận chiếu, liền bị người của Lưu Cứ giết chết tại chỗ. Sau đó ông đem việc này tâu với Vệ hoàng hậu, rồi phát vũ khí cho các thị vệ, kể tội Giang Sung mưu phản với các quan đại thần, bắt giết hắn ta.

Binh bại thân vongSửa đổi

Sau khi giết Giang Sung, Lưu Cứ lập tức mang quân chiếm cứ các vị trí trọng yếu trong kinh thành Tràng An. Hán Vũ Đế đang dưỡng bệnh, nghe trợ thủ của Giang Sung là Tô Văn gièm pha, tin là thái tử làm loạn bèn sai thừa tướng Lưu Khuất Mạo đem quân bắt thái tử[2]. Quân của Lưu Cứ giao tranh với quân triều đình. Để đối phó, Lưu Cứ tập hợp 10 vạn quân ra chống. Sau năm ngày giao tranh, cuối cùng Lưu Cứ thua trận, quân cũng tan tác gần hết. Người trong thành Trường an nghe tin thái tử mưu phản, không hiểu được oan tình của ông nên không ủng hộ. Lưu Cứ thân cô thế cô đành chạy khỏi Trường An[7]. Sau đó, Hoàng hậu Vệ Tử Phu bị buộc phải tự vẫn, hai vị hoàng tôn con ông bị giết, các tân khách của Lưu Cứ cũng bị diệt gần hết.

Lưu Cứ chạy về phía đông vào một nhà nghèo ở Hồ Huyện, lánh nạn ở đó. Tuy nhiên chủ hộ ở đó lại thiếu hiểu biết, đối xử với Lưu Cứ theo nghi lễ thái tử nên việc này mau chóng bị phát giác. Lưu Cứ sợ hãi bèn tự sát. Toàn bộ gia đình và con cái của ông đều bị hại, chỉ còn một người cháu nội là Lưu Bệnh Dĩ (tức Hán Tuyên Đế về sau) còn sống sót, còn vị chủ hộ tốt bụng dung dưỡng ông cũng bị hại.

Về sau, Hán Vũ Đế phát hiện ra việc làm loạn của Lưu Cứ là do bị bức ép chứ không phải cố ý, những chuyện yểm bùa phần nhiều do Giang Sung bày đặt ra, nên bắt giết cả nhà Giang Sung. Vì thương nhớ thái tử, Hán Vũ Đế cho xây cung Tử Tư (nhớ con) ở Hồ Huyện. Còn gia đình của chủ hộ dung dưỡng ông cũng được đối xử trọng đãi. Vệ hoàng hậu và Sử Lương Đệ được đưa về an táng ở phía nam Trường An[2], còn Lưu Tiến và vợ là Vương phu nhân được an táng ở Quảng Minh, hai hoàng tôn còn lại được chôn cùng với Lưu Cứ.

Truy tônSửa đổi

Sau khi Hán Chiêu Đế băng hà, Hoắc Quang lập Xương Ấp vương Lưu Hạ kế vị. Nhưng sau 27 ngày, Lưu Hạ bị phế truất do thiếu khả năng trị vì. Thế là, Hoằng tằng tôn Lưu Bệnh Dĩ, con trai Sử hoàng tôn Lưu Tiến cùng Vương Ông Tu được Hoắc Quang chọn làm người kế vị Chiêu Đế, sử gọi Hán Tuyên Đế.

Năm Nguyên Bình nguyên niên (74 TCN), tháng 7, ngày Canh Thân, Hán Tuyên Đế tức vị. Năm Bổn Thủy nguyên niên (73 TCN), tháng 6, hạ chiếu nói:"Cố Hoàng thái tử táng ở huyện Hồ, không có thụy hiệu, cũng không có bốn mùa hiến tế theo lễ, nay nên nghị định thụy hiệu, thiết trí viên tẩm cùng an bài dân hộ trông coi lăng viên". Quan viên lâu lên nên truy tôn cho Thái tử Lưu Cứ, Sử lương đệ, Sử hoàng tôn cùng Vương phu nhân[8][9]. Tấu viết:

Xem thêmSửa đổi

Chú thíchSửa đổi

  1. ^ Lê Đông Phương, Vương Tử Kim, Kể chuyện Tần Hán, mục Lệ thái tử Lưu Cứ
  2. ^ a ă â Ban Cố. “Hán thư, quyển 63”. 
  3. ^ Ban Cố. “Hán thư, quyển 55”. 
  4. ^ Tư Mã Thiên. “Sử ký, quyển 111”. 
  5. ^ Ban Cố. “Hán thư, quyển 66”. 
  6. ^ Ban Cố. “Hán thư, quyển 45”. 
  7. ^ “Tư trị thông giám, quyển 22”. 
  8. ^ 班固《汉书 宣帝纪》载:六月,诏曰:“故皇太子在湖,未有号谥、岁时祠。其议谥,置园邑。”
  9. ^ 班固《汉书 武五子传》载:太子有遗孙一人,史皇孙子,王夫人男,年十八即尊位,是为孝宣帝,帝初即位,下诏曰:“故皇太子在湖,未有号谥,岁时祠,其议谥,置园邑。”有司奏请;“《礼》‘为人后者,为之子也’,故降其父母不得祭,尊祖之义也。陛下为孝昭帝后,承祖宗之祀,制礼不逾闲。谨行视孝昭帝所为故皇太子起位在湖,史良娣冢在博望苑北,亲史皇孙位在广明郭北。谥法曰‘谥者,行之迹也’,愚以为亲谥宜曰悼,母曰悼后,比诸侯王国,置奉邑三百家。故皇太子谥曰戾,置奉邑二百家。史良娣曰戾夫人,置守冢三十家。园置长丞,周卫奉守如法。”以湖阌乡邪里聚为戾园,长安白亭东为戾后园,广明成乡为悼园。皆改葬焉。

Tham khảoSửa đổi