Wikipedia:Biên dịch

Text-html.svg

Nhiều bài viết của Wikipedia tiếng Việt là sản phẩm dịch thuật từ một Wikipedia ngôn ngữ khác. Trang này hướng dẫn cách biên dịch và sử dụng công cụ biên dịch tại dự án Wikipedia tiếng Việt.

Làm thế nào để biên dịch?

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia là một dự án đa ngôn ngữ, tức là một bài viết có thể có nhiều phiên bản ngôn ngữ khác nhau. Các phiên bản này tồn tại độc lập và có thể được biên tập một cách độc lập với nhau, không nhất thiết phải là bản dịch chính xác của một ngôn ngữ khác, cũng không cần phải giống nhau về hình thức, văn phong hay nội dung. Bản dịch thường có ích trong việc phổ biến thông tin về một chủ đề bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau.

Biên dịch là một công việc tốn nhiều thời gian và công sức. Dịch máy không biên tập kỹ thường đem lại kết quả rất tệ, góp phần làm giảm chất lượng và uy tín của Wikipedia. Đồng thuận của các thành viên Wikipedia cho rằng có một bản dịch máy không được biên tập mà được đăng thành một bài viết trên Wikipedia thì còn tệ hơn là không có gì.

Khi biên dịch một bài từ Wikipedia ngôn ngữ khác, bạn không nhất thiết phải dịch nguyên văn bài gốc. Ngoại trừ các trích dẫn, bạn cần sử dụng văn phong bách khoa tiếng Việt phù hợp với chủ đề bài viết. Tránh dịch kiểu từng từ (word by word) và hãy dùng thể chủ động và bị động một cách hợp lý, nhất là với các bài dịch từ tiếng Anh để tránh tạo ra những câu văn khó hiểu, vô nghĩa. Tránh dùng lối hành văn hoặc ngữ pháp không phải của tiếng Việt, bạn hãy đọc các nguồn tham khảo để tìm hiểu về chủ đề đó rồi tự diễn đạt lại bằng lời văn của mình. Bài viết bách khoa bằng tiếng Việt trên Wikipedia tiếng Việt cần phải dễ đọc với hầu hết các đối tượng độc giả, do đó bạn nên sử dụng những từ ngắn, câu ngắn và những từ phổ thông hơn là các biệt ngữ, phương ngữ; lối hành văn của toàn bài nên súc tích, dễ hiểu.

Một bản dịch tốt có thể cần phải chuyển tải nhiều nội dung hơn bài viết gốc. Với những thuật ngữ không được sử dụng phổ biến trong cộng đồng người nói tiếng Việt, bạn có thể giải thích nghĩa của chúng bằng ghi chú. Nếu bạn thấy rằng một đoạn hay đề mục nào đó được biên tập kém, hoặc không thể kiểm chứng được, bạn có thể tự xem xét bỏ qua nội dung đó hoặc mạnh dạn biên tập lại sao cho tốt hơn.

Ghi công

Bản dịch là một tác phẩm phái sinh. Các bài viết trên Wikipedia sử dụng bản quyền bên trái. Giấy phép của Wikipedia cho phép bạn dùng lại nội dung của Wikipedia ngôn ngữ khác nhưng yêu cầu phải ghi công, nên bạn cần ghi công nguồn dịch để tránh vi phạm bản quyền. Bạn có thể ghi công bài gốc trong tóm lược sửa đổi và đặt bản mẫu {{Bài dịch}} tại trang thảo luận của bài viết. Bạn không bắt buộc phải nhập lịch sử sửa đổi, nhưng nếu muốn, bạn có thể nhờ một người nhập trang giúp bạn.

Công cụ Biên dịch Nội dung

Công cụ Biên dịch Bội dung là một chức năng beta cho phép người dùng dịch các trang của Wikipedia ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác.

Tại Wikipedia tiếng Việt, ban đầu công cụ Biên dịch Nội dung không có bất cứ yêu cầu tỷ lệ biên dịch, với hy vọng tăng số lượng bài viết với chất lượng tương tự như bài viết gốc ở ngôn ngữ khác. Tuy nhiên nhiều thành viên lạm dụng công cụ này, tức xuất bản bài mà không biên tập kỹ lưỡng, khiến nhiều bài viết mới giảm chất lượng, từ đó làm giảm chất lượng và gây ảnh hưởng xấu đến uy tín của bách khoa toàn thư Wikipedia.

Để hạn chế tình trạng này, hiện nay công cụ được sử dụng với nguyên tắc x/y, trong đó x là nội dung dịch máy ban đầu, tự động do công cụ làm còn y là nội dung người dùng chỉnh sửa dựa trên nội dung dịch máy ban đầu đó; x + y = 100%. Ngày 29 tháng 9 năm 2020, cộng đồng thông qua việc áp dụng tỉ lệ 95/5.[1] Bốn tháng sau thì thông qua việc giảm tỉ lệ biên dịch xuống mức 90% vào ngày 17 tháng 2 năm 2021,[2] và có hiệu lực từ ngày 23 tháng 2 năm 2021.[3]

Nếu bạn đang sử dụng công cụ này và gặp phải trường hợp đã chỉnh sửa bản dịch ổn thỏa nhưng không thể xuất bản do chưa chỉnh sửa đủ 10%, hãy cung cấp phản hồi cũng như thông tin bản dịch của bạn tại Wikipedia:Biên dịch/Phản hồi để cộng đồng có thể theo dõi và điều chỉnh giới hạn công cụ cho hợp lý.

Xem thêm

Chú thích