Wikipedia

Bách khoa toàn thư mở trực tuyến

Wikipedia (/ˌwɪkɪˈpdiə/ () WIK-i-PEE-dee hoặc /ˌwɪkiˈpdiə/ () WIK-ee-PEE-dee) là một bách khoa toàn thư mở trực tuyến đa ngôn ngữ[4] được sáng lập và duy trì bởi một cộng đồng biên tập viên tình nguyện và chạy trên nền tảng wiki.

Wikipedia
Một khối cầu màu trắng ghép lại từ nhiều mảnh xếp hình lớn. Trên mỗi mảnh là các chữ cái thuộc nhiều bộ chữ cái khác nhau
Wikipedia wordmark
Biểu tượng Wikipedia – một quả cầu có chứa các ký tự từ nhiều hệ chữ viết khác nhau.
Ảnh chụp màn hình
Trang chủ Wikipedia với đường liên kết đến nhiều ngôn ngữ khác.
Ảnh chụp màn hình Cổng thông tin đa ngôn ngữ của Wikipedia
Loại website
Bách khoa toàn thư trực tuyến
Có sẵn trong309 ngôn ngữ[1]
Chủ sở hữuWikimedia Foundation
Tạo bởiJimmy Wales, Larry Sanger[2]
Websitewww.wikipedia.org
Xếp hạng AlexaGiữ nguyên 10 (Toàn cầu, Tháng 1 năm 2018)
Thương mạiKhông
Yêu cầu đăng kýTùy chọn[gc 1]
Số người dùng>315.147 tài khoản hoạt động[note 1] và >85.634.144 tài khoản đã đăng ký
3.906 Quản trị viên (Bảo Quản Viên)
Bắt đầu hoạt động15 tháng 1 năm 2001; 20 năm trước (2001-01-15)
Tình trạng hiện tạiĐang hoạt động
Giấy phép nội dung
CC Attribution / Share-Alike 3.0. Đa số tài liều được cấp giấy phép kép dựa theo GFDL, giấy phép cho các tập tin phương tiện có thể khác.
Viết bằngNền tảng LAMP[3]
Số OCLC52075003

Tính đến tháng 1 năm 2021, theo xếp hạng của Alexa, Wikipedia là một trong 15 trang web phổ biến nhất thế giới[5] còn tạp chí The Economist xếp Wikipedia là "địa điểm được truy cập nhiều thứ 13 trên web".[6] Wikipedia không chạy quảng cáo và do tổ chức phi lợi nhuận Wikimedia quản lý, nhận tài trợ chủ yếu thông qua quyên góp.[7][8][9]

Jimmy WalesLarry Sanger đưa Wikipedia đi vào hoạt động từ ngày 15 tháng 1 năm 2001. Cái tên "Wikipedia" là do Sanger ghép từ "wiki" và "encyclopedia" (bách khoa toàn thư). Khởi đầu với phiên bản tiếng Anh nhưng nay Wikipedia đã có hơn 300 phiên bản với tổng cộng hơn 55 triệu bài viết,[10] và thu hút hơn 1,7 tỷ lượt xem mỗi tháng.[11][12] Trong số đó, Wikipedia tiếng Anh là phiên bản lớn nhất với 6.2 triệu bài viết.

Wikipedia được coi là tài liệu tham khảo viết chung lớn nhất và phổ biến nhất trên Internet,[13][14][15][16] Năm 2016, tạp chí Time từng tuyên bố rằng tính chất mở của Wikipedia đã biến nó trở thành bách khoa toàn thư lớn nhất và tốt nhất thế giới, tương ứng với những gì Wales từng hình dung.[17] Uy tín của dự án ngày càng tăng lên trong thập niên 2010 nhờ vào những nỗ lực cải thiện chất lượng và độ tin cậy.[6] Năm 2018, FacebookYouTube cũng thông báo rằng các nền tảng này sẽ giúp người đọc phát hiện tin giả bằng các liên kết đến các bài viết tương ứng trên Wikipedia.

Wikipedia ngày càng trở nên phổ biến[18] và cũng bị chỉ trích về độ chính xác, thiên vị có tính hệ thống, và thiên kiến giới tính do có nhiều thành viên nam; trong các chủ đề gây tranh cãi, đã bị chính trị thao túng và bị truyền thông sử dụng để tuyên truyền.[19]

Lịch sử

Jimmy Wales (trái) và Larry Sanger (phải).

Nupedia

 
Wikipedia ban đầu được phát triển từ một dự án bách khoa toàn thư khác có tên là Nupedia.

Trước Wikipedia, các bách khoa toàn thư trực tuyến hợp tác khác cũng được thử nghiệm, nhưng không có dự án nào thành công như Wikipedia.[20] Khởi thủy của Wikipedia là một dự án bổ trợ cho Nupedia, một dự án bách khoa toàn thư tiếng Anh trực tuyến tự do với các bài viết do các chuyên gia chấp bút và được xem xét dựa trên một quy trình chính thức.[21] Dự án được thành lập vào ngày 9 tháng 3 năm 2000, thuộc quyền sở hữu của Bomis, một công ty cổng thông tin điện tử. Các nhân vật chính là Giám đốc điều hành Bomis Jimmy Wales và Larry Sanger – tổng biên tập của Nupedia và (sau này) Wikipedia.[22][23] Ban đầu Nupedia được cấp phép theo Giấy phép Nội dung Mở Nupedia của riêng mình, nhưng sau đó đã chuyển sang Giấy phép Tài liệu Tự do GNU do Richard Stallman thúc giục (lúc này Wikipedia chưa thành lập).[24] Wales được ghi nhận là người thiết lập mục tiêu tạo ra một bách khoa toàn thư cho phép chỉnh sửa công khai,[25][26] còn Sanger được ghi nhận là người nghĩ ra chiến lược sử dụng công nghệ wiki để đạt được mục tiêu đó.[27] Vào ngày 10 tháng 1 năm 2001, trên danh sách gửi thư của Nupedia, Sanger đề xuất tạo ra một wiki như một dự án "trung chuyển" cho Nupedia.[28]

Khởi tạo và phát triển ban đầu

Các tên miền wikipedia.comwikipedia.org lần lượt được đăng ký vào ngày 12 tháng 1 năm 2001,[29] và ngày 13 tháng 1 năm 2001.[30] Wikipedia ra mắt vào ngày 15 tháng 1 năm 2001[21] dưới dạng một ấn bản bằng ngôn ngữ tiếng Anh duy nhất tại www.wikipedia.com;[31] Cái tên "Wikipedia" là do Sanger ghép từ "wiki" và "encyclopedia" (bách khoa toàn thư).[32][33] Sanger công bố sự kiện này trên danh sách gửi thư Nupedia. Chính sách "quan điểm trung lập" của Wikipedia[34] được hệ thống hóa trong vài tháng đầu. Ban đầu Wikipedia có tương đối ít quy tắc và hoạt động độc lập với Nupedia.[25] Ban đầu, Bomis định biến Wikipedia thành một doanh nghiệp để kiếm lời.[35]

 
Wikipedia tiếng Anh vào ngày 20 tháng 3 năm 2001, hai tháng rưỡi sau khi được thành lập.

Những thành viên đóng góp thuở đầu của Wikipedia đến từ Nupedia, những tin nhắn tại Slashdot và các kết quả tìm kiếm. Các ấn bản ngôn ngữ cũng đã được tạo ra và đã lên đến 161 phiên bản vào cuối năm 2004.[36] Nupedia và Wikipedia hoạt động song song cho đến khi các máy chủ cũ của Nupedia bị gỡ bỏ vĩnh viễn vào năm 2003 và cả nội dung của Nupedia đã được tích hợp vào Wikipedia. Ngày 9 tháng 9 năm 2007, Wikipedia tiếng Anh vượt mốc hai triệu bài viết để trở thành bách khoa toàn thư lớn nhất từng được tập hợp, vượt qua Vĩnh Lạc đại điển được tạo ra dưới thời nhà Minh năm 1408 (từng giữ kỷ lục này gần 600 năm).[37]

Do lo ngại quảng cáo thương mại có thể ảnh hưởng đến dự án và thiếu quyền hạn bảo quản tại Wikipedia, vào tháng 2 năm 2002, nhiều thành viên Wikipedia tiếng Tây Ban Nha tách khỏi Wikipedia để tạo ra bách khoa toàn thư Enciclopedia Libre.[38] Sau đó cùng năm, Wales thông báo rằng Wikipedia sẽ không hiển thị quảng cáo và trang web được đổi tên miền sang wikipedia.org.[39] Brion Vibber đã áp dụng các thay đổi này vào ngày 15 tháng 8 năm 2002.[40]

Từ Wikipedia và Nupedia, Quỹ Hỗ trợ Wikipedia được thành lập ngày 20 tháng 6 năm 2003.[41] Từ đó đến nay, Wikipedia cùng các dự án liên quan đều thuộc tổ chức phi lợi nhuận này. Dự án liên quan đầu tiên của Wikipedia, "Kỷ niệm: Wiki 11 tháng 9", được thành lập vào tháng 10 năm 2002 để kể về những Tấn công khủng bố ngày 11 tháng 9; dự án từ điển Wiktionary mở cửa vào tháng 12 năm 2002; bộ sưu tập danh ngôn Wikiquote, một tuần sau khi Wikimedia được thành lập; và thư viện mở Wikibooks, tháng sau; cũng như các dự án khác.[cần dẫn nguồn]

Mặc dù Wikipedia tiếng Anh đạt ba triệu bài vào tháng 8 năm 2009, nhưng nếu xét về số lượng bài mới và số người đóng góp thì dường như sự phát triển của phiên bản tiếng Anh lại đạt đỉnh khoảng đầu năm 2007.[42] Vào năm 2006, mỗi ngày bách khoa toàn thư có khoảng 1.800 bài viết mới; đến năm 2013 mức trung bình đó là khoảng 800.[43] Một nhóm nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu Palo Alto cho rằng tốc độ tăng trưởng chậm lại này là do tính độc quyền ngày càng tăng của dự án và xu hướng cưỡng lại sự thay đổi.[44] Những người khác cho rằng sự phát triển đang đi ngang một cách tự nhiên bởi vì các bài viết thuộc chủ đề rõ ràng đủ nổi bật đều được tạo và có nội dung rồi.[45][46][47]

Tháng 11 năm 2009, một nhà nghiên cứu tại Đại học Rey Juan CarlosMadrid phát hiện Wikipedia tiếng Anh đã mất đi 49.000 biên tập viên trong ba tháng đầu năm 2009, so với việc mất đi 4.900 biên tập viên trong cùng kỳ năm 2008.[48][49] The Wall Street Journal cho rằng một trong những lý do chính là một loạt các quy tắc được áp dụng cho việc biên tập và các tranh chấp liên quan đến nội dung.[50] Wales đã phản bác những tuyên bố này vào năm 2009, phủ nhận sự suy giảm đồng thời nghi vấn phương pháp luận của nghiên cứu trên.[51] Hai năm sau (2011), Wales thừa nhận một sự suy giảm nhẹ, ghi nhận sự giảm từ "nhiều hơn 36.000 biên tập viên một chút" vào tháng 6 năm 2010 xuống còn 35.800 vào tháng 6 năm 2011. Trong cùng một cuộc phỏng vấn, Wales cũng tuyên bố số lượng biên tập viên là "ổn định và bền vững".[52] Một bài báo năm 2013 có tiêu đề "Sự suy tàn của Wikipedia" trên Technology Review (Tạp chí Công nghệ) của MIT đã đặt câu hỏi về tuyên bố này. Bài báo này tiết lộ rằng, kể từ năm 2007, Wikipedia đã mất đi một phần ba số biên tập viên tình nguyện, những người ở lại Wikipedia thì ngày càng tập trung vào những điều vụn vặt.[53] Tháng 7 năm 2012, The Atlantic báo cáo rằng số lượng quản trị viên Wikipedia cũng đang giảm dần.[54] Trong số ra ngày 25 tháng 11 năm 2013 của tạp chí New York, Katherine Ward cho biết "Wikipedia, trang web được sử dụng nhiều thứ sáu toàn cầu, đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng nội bộ".[55]

Các cột mốc

 
Bản đồ hiển thị số lượng bài viết của từng ngôn ngữ Châu Âu tính đến tháng 1 năm 2019. Một hình vuông đại diện cho 10.000 bài viết. Các ngôn ngữ có ít hơn 10.000 bài viết được thể hiện bằng một ô vuông. Các ngôn ngữ được nhóm theo ngữ hệ và mỗi ngữ hệ được trình bày bằng một màu riêng biệt.

Tháng 1 năm 2007 là lần đầu tiên Wikipedia lọt vào danh sách 10 trang web phổ biến nhất ở Mỹ, theo comScore Networks. Với 42,9 triệu lượt người truy cập, Wikipedia nằm ở vị trí thứ 9, vượt qua The New York Times (hạng 10) và Apple (hạng 11). Điều này đánh dấu sự gia tăng đáng kể so với tháng 1 năm 2006 (hạng 33), tức Wikipedia nhận được khoảng 18,3 triệu người truy cập.[56] Tính đến tháng 3 năm 2020, theo Alexa Internet, Wikipedia có thứ hạng 13 trong số các trang web về mức độ phổ biến.[5] Vào năm 2014, Wikipedia có tám tỷ lượt xem trang mỗi tháng.[57] Vào ngày 9 tháng 2 năm 2014, The New York Times báo cáo rằng Wikipedia có 18 tỷ lượt xem trang và gần 500 triệu người truy cập mỗi tháng, "theo công ty xếp hạng comScore".[11] Loveland và Reagle cho rằng, trong cả quá trình phát triển này, Wikipedia tuân theo một truyền thống lâu đời của bách khoa toàn thư lịch sử tích lũy sự cải tiến tiến từng phần thông qua "tích lũy kỳ thị".[58][59]

 
Màn hình đen Wikipedia phản đối SOPA vào ngày 18 tháng 1 năm 2012

Vào ngày 18 tháng 1 năm 2012, Wikipedia tiếng Anh đã tham gia vào một loạt các cuộc biểu tình phối hợp chống lại hai luật được đề xuất tại Quốc hội Hoa KỳĐạo luật Ngừng vi phạm bản quyền trực tuyến (SOPA) và Đạo luật BẢO VỆ IP (PIPA) — bằng cách bôi đen các trang trong 24 giờ.[60] Hơn 162 triệu người đã đọc thấy các trang giải thích tạm thời này.[61][62]

Vào ngày 20 tháng 1 năm 2014, báo cáo của Subodh Varma cho The Economic Times (Thời báo Kinh tế) chỉ ra rằng không chỉ sự tăng trưởng của Wikipedia bị đình trệ mà nó đã "mất gần 10 phần trăm lượt xem trang vào năm ngoái. Đã có sự sụt giảm khoảng hai tỷ lượt xem trong giai đoạn tháng 12 năm 2012 và tháng 12 năm 2013. Các phiên bản phổ biến nhất của nó đang dẫn đầu trang: lượt xem trang của Wikipedia tiếng Anh giảm 12%, phiên bản tiếng Đức giảm 17% và phiên bản tiếng Nhật giảm 9%." Varma cũng nói rằng "Trong khi các nhà quản lý Wikipedia nghĩ rằng điều này có thể là do sai sót trong việc đếm, các chuyên gia khác cảm thấy rằng dự án Knowledge Graph (Sơ đồ Tri thức) của Google được khởi động vào năm ngoái có thể đang lấy mất người dùng Wikipedia."[63] Khi được liên hệ về vấn đề này, Clay Shirky, phó giáo sư tại Đại học New York và đồng nghiệp tại Trung tâm Internet & Xã hội Berkman của Harvard cho biết rằng ông cho rằng phần lớn sự sụt giảm của số lượt xem trang là do Sơ đồ tri thức, nói rằng, "Nếu bạn có thể nhận được câu trả lời của mình từ trang tìm kiếm, bạn sẽ không cần nhấp vào [bất kỳ đường dẫn nào nữa]."[63] Đến cuối tháng 12 năm 2016, Wikipedia được xếp hạng thứ năm trong các trang web phổ biến nhất trên toàn cầu.[64]

Tháng 1 năm 2013, một tiểu hành tinh được đặt tên theo Wikipedia;[65] tháng 10 năm 2014, Wikipedia được vinh danh với Tượng đài Wikipedia ở thị trấn Słubice, Ba Lan;[66] và, vào tháng 7 năm 2015, 106 trong số 7.473 tập 700 trang của Wikipedia được in thành sách giấy (một phần của dự án Print Wikipedia). Vào năm 2019, một loài thực vật có hoa được đặt tên là Viola wikipedia.[67] Tháng 4 năm 2019, một tàu đổ bộ mặt trăng của Israel, Beresheet, đã rơi xuống bề mặt Mặt Trăng mang theo một bản sao của gần như toàn bộ Wikipedia tiếng Anh được khắc trên các tấm niken mỏng; các chuyên gia nói rằng những chiếc đĩa này có khả năng sống sót sau vụ va chạm.[68][69] Vào tháng 6 năm 2019, các nhà khoa học đã báo cáo rằng toàn bộ 16 GB văn bản bài viết của Wikipedia tiếng Anh đã được mã hóa thành một DNA tổng hợp.[70]

Tính mở

 
Sự khác biệt giữa các phiên bản của một bài viết được đánh dấu.

Không giống như các bách khoa toàn thư truyền thống, Wikipedia tuân theo nguyên tắc trì hoãn[note 2] về tính bảo mật của nội dung.[71]

Hạn chế sửa đổi

Do Wikipedia ngày càng trở nên phổ biến, một số phiên bản, bao gồm cả phiên bản tiếng Anh, đã đưa ra các hạn chế sửa đổi trong một số trường hợp, chẳng hạn như chỉ cho phép người dùng đã đăng ký tạo một bài viết mới.[72] Một số bài đặc biệt gây tranh cãi, nhạy cảm hoặc dễ bị phá hoại trên Wikipedia tiếng Anh và một số phiên bản khác đều được bảo vệ ở một mức độ nào đó.[73][74] Một bài viết thường xuyên bị phá hoại có thể bị bán khóa hoặc giới hạn cho các thành viên xác nhận mở rộng, có nghĩa là chỉ những ai đã có quyền xác nhận tự động hoặc xác nhận mở rộng mới có thể sửa đổi nó.[75] Bài viết nào thường xuyên gây tranh cãi có thể bị khóa ở mức chỉ có quản trị viên mới biên tập được bài.[76]

 
Giao diện chỉnh sửa của Wikipedia.

Trong một số trường hợp nhất định, tất cả các biên tập viên được phép đề nghị các sửa đổi, nhưng một số biên tập viên khác phải xem xét lại, tùy thuộc vào các điều kiện nhất định. Ví dụ: Wikipedia tiếng Đức duy trì "phiên bản ổn định" của các bài viết,[77] đã qua một số đánh giá nhất định. Sau các thử nghiệm kéo dài và thảo luận cộng đồng, Wikipedia tiếng Anh đã giới thiệu hệ thống "các thay đổi đang chờ được xử lý" vào tháng 12 năm 2012.[78] Theo hệ thống này, tại một số bài viết dễ gây tranh cãi hoặc dễ bị phá hoại, các sửa đổi của người dùng mới và chưa đăng ký sẽ được thành viên có uy tín xét duyệt trước khi chúng được xuất bản.[79]

Xét duyệt các thay đổi

Mặc dù các thay đổi không được xem xét một cách có hệ thống, phần mềm hỗ trợ Wikipedia cung cấp các công cụ nhất định cho phép bất kỳ ai cũng có thể xem xét các thay đổi do người khác thực hiện. Trang "Lịch sử" của mỗi bài viết liên kết đến mỗi bản sửa đổi.[note 3] Trên hầu hết các bài viết, bất kỳ ai cũng có thể hoàn tác các thay đổi của người khác bằng cách nhấp vào liên kết trên trang lịch sử của bài viết. Bất kỳ ai cũng có thể xem các thay đổi mới nhất của các bài viết và bất kỳ ai cũng có thể duy trì một "danh sách theo dõi" các bài viết mà họ quan tâm để họ có thể được thông báo về bất kỳ thay đổi nào liên quan. "Tuần tra các trang mới" là một quá trình theo đó các bài viết mới tạo được kiểm tra về các vấn đề hiển nhiên.[80]

Năm 2003, Tiến sĩ kinh tế học. sinh viên Andrea Ciffolilli lập luận rằng chi phí giao dịch thấp khi tham gia vào một wiki tạo ra chất xúc tác cho sự phát triển hợp tác và các tính năng như cho phép dễ dàng truy cập các phiên bản trước đây của một trang có lợi cho việc "xây dựng sáng tạo" hơn "phá hủy sáng tạo".[81]

Phá hoại

Bất kỳ thay đổi hoặc chỉnh sửa nào nhằm thao túng nội dung để tổn hại đến tính toàn vẹn của Wikipedia đều được coi là hành vi phá hoại. Các kiểu phá hoại phổ biến và rõ ràng nhất bao gồm thêm vào các lời tục tĩu hay hài hước thô thiển, cũng như quảng cáo và các loại thư rác khác.[82] Đôi khi các biên tập viên thực hiện hành vi phá hoại bằng cách xóa một phần nội dung hoặc xóa trắng hoàn toàn một trang nhất định. Cũng có các loại phá hoại ít phổ biến hơn, chẳng hạn như thêm thông tin hợp lệ nhưng sai lệch vào bài viết, tạo ra định dạng không liên quan, sửa đổi ngữ nghĩa của trang như tiêu đề hoặc phân loại của trang, nghịch mã wiki của một bài viết hoặc sử dụng hình ảnh một cách gián đoạn.[83]

 
Nhà báo người Mỹ John Seigenthaler (1927–2014), chủ đề của vụ Wikipedia viết sai tiểu sử của Seigenthaler.

Các phá hoại hiển nhiên thường dễ bị xóa khỏi các bài viết trên Wikipedia; thời gian trung bình để phát hiện và khắc phục phá hoại là vài phút.[84][85] Tuy nhiên, một số phá hoại cần nhiều thời gian hơn để khắc phục.[86]

Tháng 5 năm 2005, một người khuyết danh đã đưa thông tin sai lệch vào tiểu sử của chính khách Mỹ John Seigenthaler, mạo nhận Seigenthaler là một nghi phạm trong vụ ám sát John F. Kennedy, và nội dung sai này không được sửa trong bốn tháng, gây nên sự cố tiểu sử Seigenthaler. Seigenthaler – giám đốc biên tập sáng lập của USA Today, sáng lập viên của First Amendment Center (Trung tâm Tu chính án Thứ nhất) của Diễn đàn Tự do tại Đại học Vanderbilt, đã gọi điện cho đồng sáng lập Wikipedia Jimmy Wales, hỏi liệu Wales có thể tìm ra ai đã đưa thông tin sai lệch này hay không. Wales trả lời không, nhưng sau này thủ phạm đã được tìm ra.[87][88] Sau vụ việc, Seigenthaler mô tả Wikipedia là "một công cụ nghiên cứu thiếu sót và vô trách nhiệm". Sự cố này đã dẫn đến những thay đổi về chính sách tại Wikipedia, thắt chặt mức độ kiểm chứng thông tin đối với các bài viết về nhân vật còn sống.[89]

Tranh chấp biên tập

Khi tranh chấp về nội dung trong một bài viết, các thành viên có thể liên tục thực hiện các thao tác lùi sửa đổi, được gọi là "bút chiến".[90][91] Quá trình này được đánh giá là làm tiêu tốn tài nguyên mà không bổ sung kiến thức hữu ích cho bài viết,[92] cũng như tạo ra một nền văn hóa biên tập mang tính cạnh tranh,[93] dựa trên xung đột[94] gắn liền với vai trò giới tính nam tính truyền thống,[95] góp phần vào sự thiên vị giới tính trên Wikipedia.

Chính sách và luật lệ

Video
 
  Wikimania, 60 Minutes, CBS, 20 minutes, April 5, 2015, co-founder Jimmy Wales at Fosdem

Nội dung trong Wikipedia tuân theo luật (cụ thể là luật bản quyền) của Hoa Kỳ và của bang Virginia của Hoa Kỳ, nơi đặt phần lớn máy chủ của Wikipedia. Ngoài các vấn đề pháp lý, các nguyên tắc biên tập của Wikipedia được thể hiện trong "Năm cột trụ" và trong nhiều quy định và hướng dẫn nhằm định hình nội dung một cách thích hợp. Các quy định này được ghi dưới dạng wiki, các biên tập viên của Wikipedia có thể viết và sửa đổi chúng.[96] Các thành viên thực thi quy định bằng cách lược bỏ hoặc sửa lại các nội dung không đạt chuẩn. Quy định của các phiên bản ngôn ngữ khác được dịch từ quy định của Wikipedia tiếng Anh; nhưng sau đó đã dần khác nhau.[77]

Chính sách và nguyên tắc soạn thảo nội dung

Theo các quy tắc trên Wikipedia tiếng Anh, mỗi mục trong Wikipedia phải nói về một chủ đề có tính bách khoa và không phải là mục từ trong từ điển hoặc kiểu từ điển.[97] Chủ đề này phải đáp ứng các tiêu chuẩn về "độ nổi bật" của Wikipedia,[98], thường có nghĩa là chủ đề đó phải được đưa tin trên các phương tiện truyền thông chính thống hoặc xuất hiện trên các tạp chí học thuật lớn độc lập. Wikipedia chỉ truyền đạt những kiến thức đã được công nhận, tức Wikipedia không đăng các nghiên cứu và ý tưởng mới. Một tuyên bố có thể bị nghi vấn và cần được dẫn từ một nguồn đáng tin cậy.[99] Do đó, đôi khi các thông tin đúng có thể bị xóa do nó không có nguồn.[100]

Quản trị

Chế độ vô chính phủ ban đầu của Wikipedia cũng đã dần tích hợp các yếu tố dân chủ và thứ bậc theo thời gian.[101][102] Một bài viết trên Wikipedia không thuộc quyền sở hữu của ai – dù là người tạo ra nó, các biên tập khác, hay chủ thể của bài viết.[103]

Quản trị viên

Các biên tập viên có uy tín trong cộng đồng có thể ứng cử một trong nhiều cấp quản lý tình nguyện: điều này bắt đầu với "điều phối viên/bảo quản viên",[104] là người dùng có đặc quyền có thể xóa trang, ngăn bài viết không cho thay đổi trong trường hợp phá hoại hoặc tranh chấp biên tập (thiết lập các biện pháp bảo vệ trên các bài viết) và cố gắng ngăn một số người chỉnh sửa. Bất chấp cái tên, quản trị viên không được hưởng bất kỳ đặc quyền đặc biệt nào trong việc ra quyết định; thay vào đó, quyền hạn của họ chủ yếu bị giới hạn trong việc thực hiện các chỉnh sửa có ảnh hưởng trên toàn dự án và do đó không được phép đối với các biên tập viên thông thường và thực hiện các hạn chế nhằm ngăn chặn một số người thực hiện các chỉnh sửa gây rối (chẳng hạn như phá hoại).[105][106]

Ngày càng ít biên tập viên trở thành quản trị viên hơn những năm trước, một phần là do quá trình xét duyệt các quản trị viên tiềm năng của Wikipedia đã trở nên nghiêm ngặt hơn.[107]

Cộng đồng

Jimmy Wales lập luận rằng phần lớn các đóng góp cho Wikipedia đến từ "một cộng đồng ... một nhóm tận tâm gồm vài trăm tình nguyện viên", cho nên dự án cũng "giống như một tổ chức truyền thống".[108] Năm 2008, một bài báo trên tạp chí Slate báo cáo rằng: "Theo các nhà nghiên cứu ở Palo Alto, một phần trăm người dùng Wikipedia chịu trách nhiệm cho khoảng một nửa số sửa đổi của trang web này."[109] Sau này Aaron Swartz bàn cãi về các phương pháp đánh giá này, lưu ý rằng phần lớn nội dung (được đo bằng số ký tự) của một số bài viết mà anh lấy mẫu do những người dùng có số lượt sửa đổi thấp đóng góp.[110]

Một nghiên cứu năm 2007 của các nhà nghiên cứu Đại học Dartmouth cho thấy "những người đóng góp ẩn danh và không thường xuyên cho Wikipedia [...] cũng là một nguồn kiến thức đáng tin cậy như những người có đăng ký".[111] Năm 2009, Jimmy Wales tuyên bố rằng "hóa ra hơn 50% tổng số chỉnh sửa là do 0,7% người dùng đóng góp...[tức] 524 người... Và trên thực tế, 2% tích cực nhất, tức là 1.400 người, đã thực hiện 73,4% tổng số sửa đổi."[108] Tuy nhiên, vào năm 2009, biên tập viên kiêm nhà báo Henry Blodget của Business Insider đã chỉ ra rằng trong một mẫu bài viết ngẫu nhiên, hầu hết nội dung trên Wikipedia (đo bằng lượng văn bản đóng góp còn tồn tại cho đến lần chỉnh sửa mẫu mới nhất) được tạo bởi "người ngoài cuộc", còn hầu hết việc biên tập và định dạng được thực hiện bởi "người trong cuộc".[108] Theo một nghiên cứu năm 2009, có "bằng chứng rằng cộng đồng Wikipedia có một sự phản kháng ngày càng tăng với các nội dung mới".[112] Một số nghiên cứu chỉ ra rằng hầu hết những người đóng góp cho Wikipedia là nam giới; còn kết quả của một cuộc khảo sát của Quỹ Wikimedia vào năm 2008 cho thấy chỉ có 13% biên tập viên Wikipedia là nữ giới.[113]

Phiên bản ngôn ngữ

Hiện có 313 phiên bản ngôn ngữ của Wikipedia.[114] Tính đến tháng 1 năm 2021, sáu phiên bản lớn nhất theo thứ tự là Wikipedia tiếng Anh, Cebuano, Thụy Điển, Đức, PhápHà Lan. Các Wikipedia lớn thứ hai và thứ ba nhờ vào bot tạo bài viết Lsjbot, tính đến năm 2013 đã tạo ra khoảng một nửa số bài viết trên Wikipedia tiếng Thụy Điển và hầu hết các bài viết trên Wikipedia tiếng Cebuano và Waray. Hai phiên bản Cebuano và Waray là cả hai ngôn ngữ bản địa của Philippines.[115]

Ngoài sáu trang đứng đầu, có mười hai Wikipedias có hơn một triệu bài viết (tiếng Nga, tiếng Ý, tiếng Tây Ban Nha, tiếng Ba Lan, tiếng Waray, tiếng Việt, tiếng Nhật, tiếng Trung, tiếng Ả Rập Ai Cập, tiếng Ả Rập, tiếng Bồ Đào Nhatiếng Ukraina), và sáu wikipedia có hơn 500.000 bài viết (tiếng Ba Tư, Catalan, Serbia, Indonesia, Na Uy Bokmål và Hàn Quốc), 43 phiên bản Wikipedia khác có hơn 100.000 bài và 82 phiên bản Wikipedia khác có trên 10.000 bài.[1][115] Wikipedia tiếng Anh là phiên bản lớn nhất với hơn 6,2 triệu bài viết. Tính đến tháng 1 năm 2019, theo Alexa, miền phụ tiếng Anh (en.wikipedia.org; Wikipedia tiếng Anh) nhận được khoảng 57% lưu lượng truy cập của Wikipedia, lượng còn lại thuộc về các ngôn ngữ tiếng Nga: 9%; tiếng Trung: 6%; Tiếng Nhật: 6%; tiếng Tây Ban Nha: 5%.[5]

 
Biểu đồ về số lần xem trang của Wikipedia tiếng Thổ Nhĩ Kỳ cho thấy mức sụt giảm lớn khoảng 80% ngay sau khi lệnh chặn Wikipedia ở Thổ Nhĩ Kỳ được áp dụng vào năm 2017.

Vì Wikipedia dựa trên nền tảng Web và có mặt trên toàn thế giới, các biên tập viên của cùng một ấn bản ngôn ngữ có thể sử dụng các phương ngữ khác nhau hoặc có thể đến từ các quốc gia khác nhau (ví dụ như ấn bản tiếng Anh). Những khác biệt này có thể dẫn đến xung đột về khác biệt chính tả trong tiếng Anh (ví dụ: colour hay là color)[116] hay quan điểm.[117]

Mặc dù các ấn bản ngôn ngữ khác nhau được tuân theo các chính sách toàn cầu, chẳng hạn như "quan điểm trung lập", chúng phân biệt về một số quan điểm chính sách và thực tiễn, đáng chú ý nhất là liệu hình ảnh không được cấp phép tự do có được sử dụng theo yêu cầu sử dụng hợp pháp hay không.[118][119][120]

Jimmy Wales mô tả Wikipedia là "một nỗ lực để tạo ra và phân phối một bộ bách khoa toàn thư mở chất lượng cao nhất có thể cho mọi người trên hành tinh bằng ngôn ngữ của họ".[121] Mặc dù mỗi ấn bản ngôn ngữ ít nhiều hoạt động độc lập, Meta-Wiki làm nhiệm vụ điều phối và giám sát các ấn bản này – wiki của Quỹ Wikimedia dành để duy trì tất cả các dự án của mình (Wikipedia và các dự án khác).[122] Ví dụ: Meta-Wiki cung cấp số liệu thống kê quan trọng về tất cả các ấn bản ngôn ngữ của Wikipedia,[123] và nó duy trì danh sách các bài viết mà mọi Wikipedia nên có.[124] Danh sách liên quan đến nội dung cơ bản theo chủ đề: tiểu sử, lịch sử, địa lý, xã hội, văn hóa, khoa học, công nghệ và toán học. Không hiếm các bài viết liên quan mạnh đến một ngôn ngữ cụ thể không có bài viết tương ứng trong một ấn bản khác. Ví dụ: các bài viết về các thị trấn nhỏ ở Hoa Kỳ có thể chỉ có sẵn bằng tiếng Anh, ngay cả khi chúng đáp ứng các tiêu chí về độ nổi bật của các dự án Wikipedia ngôn ngữ khác.

 
Ước tính lượng chia sẻ đóng góp từ các khu vực khác nhau trên thế giới cho các ấn bản Wikipedia khác nhau [125]

Các bài viết đã dịch chỉ đại diện cho một phần nhỏ các bài viết trong hầu hết các ấn bản, một phần là do các ấn bản đó không cho phép dịch các bài viết một cách hoàn toàn tự động.[126] Các bài viết có sẵn bằng nhiều ngôn ngữ có thể cung cấp " liên kết interwiki ", liên kết đến các bài viết tương ứng trong các phiên bản khác.

Một nghiên cứu được PLOS ONE công bố vào năm 2012 cũng ước tính tỷ lệ đóng góp cho các ấn bản Wikipedia khác nhau từ các khu vực khác nhau trên thế giới. Nó báo cáo rằng tỷ lệ các chỉnh sửa được thực hiện từ Bắc Mỹ là 51% đối với Wikipedia tiếng Anh và 25% đối với Wikipedia tiếng Anh đơn giản.[125]

Sự giảm sút của số biên tập viên Wikipedia tiếng Anh

Vào ngày 1 tháng 3 năm 2014, The Economist, trong một bài báo có tiêu đề "Tương lai của Wikipedia", đã trích dẫn một phân tích xu hướng liên quan đến dữ liệu do Wikimedia Foundation xuất bản cho biết rằng "[t] số biên tập viên cho phiên bản tiếng Anh đã giảm một phần ba trong 7 năm."[127] Tỷ lệ giảm số lượng các biên tập viên tích cực trên Wikipedia tiếng Anh được The Economist trích dẫn về cơ bản là trái ngược với thống kê cho Wikipedia bằng các ngôn ngữ khác (Wikipedia có ngôn ngữ không phải tiếng Anh). The Economist báo cáo rằng số lượng cộng tác viên có trung bình từ 5 chỉnh sửa trở lên mỗi tháng là tương đối ổn định kể từ năm 2008 đối với Wikipedia bằng các ngôn ngữ khác là khoảng 42.000 biên tập viên với chênh lệch nhỏ theo mùa là khoảng 2.000 biên tập viên trở lên. Số lượng biên tập viên tích cực trên Wikipedia tiếng Anh, bằng cách so sánh chi tiết, được trích dẫn là đạt đỉnh vào năm 2007 với khoảng 50.000 người và giảm xuống 30.000 vào đầu năm 2014.

Nếu sự sụt giảm này tiếp tục không suy giảm với tỷ lệ xu hướng được trích dẫn là khoảng 20.000 biên tập viên bị mất trong vòng bảy năm, thì đến năm 2021 sẽ chỉ có 10.000 biên tập viên hoạt động trên Wikipedia tiếng Anh.[127] Ngược lại, phân tích xu hướng được công bố trên The Economist cho thấy Wikipedia của các ngôn ngữ khác (Wikipedia không phải tiếng Anh) là thành công trong việc giữ chân các biên tập viên tích cực của họ trên cơ sở tái tạo và duy trì, với số lượng của họ tương đối không đổi ở mức khoảng 42.000.[127] Không có bình luận nào được đưa ra liên quan đến tiêu chuẩn chính sách chỉnh sửa khác biệt với Wikipedia bằng ngôn ngữ khác (Wikipedia không phải tiếng Anh) sẽ cung cấp một giải pháp thay thế khả thi cho Wikipedia tiếng Anh để cải thiện hiệu quả tỷ lệ hao hụt biên tập viên đáng kể trên Wikipedia tiếng Anh.[128]

Đón nhận

Nhiều biên tập viên đã chỉ trích bộ quy định ngày càng nhiều của Wikipedia, gồm hơn năm mươi chính sách và gần 150.000 từ (tính đến năm 2014).[129][130]

Wikipedia cũng bị phê bình là sự thiên vị mang tính hệ thống. Vào năm 2010, nhà báo Edwin Black mô tả Wikipedia là một hỗn hợp của "sự thật, một nửa sự thật và vài sự giả dối".[131] Các bài báo trong Biên niên sử về Giáo dục Đại họcTạp chí Thủ thư Học thuật đã chỉ trích chính sách Thái độ trung lập của Wikipedia, kết luận rằng thực tế là Wikipedia rõ ràng không được thiết kế để cung cấp thông tin chính xác về một chủ đề, mà là tập trung vào tất cả các quan điểm chính về chủ đề này, ít chú ý hơn đến những người nhỏ và tạo ra những thiếu sót có thể dẫn đến niềm tin sai lầm dựa trên thông tin không đầy đủ.[132][133][134]

Lần lượt vào năm 2010 và 2011, Oliver KammEdwin Black cáo buộc rằng các bài viết bị chi phối bởi những biên tập viên ồn ào nhất và kiên trì nhất, thường là của một nhóm có "nhiều kiến thức" về chủ đề này.[131][135] Một bài báo năm 2008 trên tạp chí Education Next kết luận rằng với tư cách là một nguồn tài nguyên về các chủ đề gây tranh cãi, Wikipedia có thể bị thao túng và bị chỉ đạo.[19]

Năm 2006, trang web phê bình Wikipedia Watch liệt kê hàng chục ví dụ về đạo văn trong Wikipedia tiếng Anh.[136]

Độ chính xác của nội dung

Các bài viết trong các bộ bách khoa toàn thư truyền thống như Encyclopædia Britannica được các chuyên gia viết cẩn thận, nên các bộ bách khoa đó nổi tiếng về độ chính xác.[137] Nhưng một cuộc bình duyệt vào năm 2005 của tạp chí khoa học Nature đối với bốn mươi hai mục từ khoa học trên cả Wikipedia và Encyclopædia Britannica tìm thấy chỉ có ít sự khác biệt về độ chính xác, và kết luận rằng "các bài viết khoa học trung bình trong Wikipedia có khoảng bốn chỗ sai; còn Britannica có ba."[138] Joseph Reagle cho rằng nghiên cứu có thể phản ánh "khả năng chuyên môn của những người đóng góp cho Wikipedia" trong mảng khoa học, nhưng "Wikipedia có thể không hoạt động tốt như vậy nếu lấy một mẫu ngẫu nhiên các bài viết thuộc chủ đề nhân văn."[139] Những người khác đưa ra những lời chỉ trích tương tự.[140] Sau này, Encyclopædia Britannica đã phản đối kết quả nghiên cứu này của Nature;[141] Nature đáp lại bằng cách bác bỏ những luận điểm Britannica đưa ra.[142] Ngoài những bất đồng quan điểm này, những người khác đã kiểm tra kích thước mẫu và phương pháp lựa chọn mẫu Nature từng sử dụng, và coi đó là một "thiết kế nghiên cứu sai lầm".[143]

Về phía mình, Wikipedia tự nhận là không chịu trách nhiệm cuối cùng cho các tuyên bố và nội dung trên Wikipedia.[144]

Nhà kinh tế học Tyler Cowen đã viết: "Nếu tôi phải đoán xem liệu Wikipedia hay bài báo trung bình của tạp chí tham khảo về kinh tế học có nhiều khả năng đúng hay không sau một thời gian ngắn suy nghĩ tôi nghĩ rằng tôi sẽ chọn Wikipedia." Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng các trang web Internet cũng thường chứa nhiều lỗi và các học giả và chuyên gia phải thận trọng trong việc khắc phục chúng.[145]

Các nhà phê bình cho rằng Wikipedia không đáng tin cậy do sở hữu tính chất mở và thiếu các nguồn tham khảo thích hợp cho phần lớn thông tin.[146] Quan điểm của một số nhà bình luận rằng Wikipedia có thể đáng tin cậy, nhưng độ tin cậy của một bài viết bất kỳ thì không rõ. Các biên tập viên của các tài liệu tham khảo truyền thống như Encyclopædia Britannica đã đặt câu hỏi về tính khả dụng và địa vị của dự án với tư cách là một bách khoa toàn thư. Jimmy Wales tuyên bố rằng Wikipedia đã tránh được nhiều vấn nạn "tin giả" vì cộng đồng Wikipedia thường xuyên tranh luận về chất lượng của nguồn dẫn trong các bài viết.[147]

Cấu trúc mở của Wikipedia khiến nó trở thành mục tiêu dễ dàng cho những kẻ lừa đảo trên Internet, những kẻ gửi thư rác cùng nhiều hình thức vận động có trả tiền, có thể khiến việc duy trì một bách khoa toàn thư trực tuyến trung lập và có thể kiểm chứng được trở nên khó khăn.[148] Để đối phó với vấn nạn biên tập được tài trợ và biên tập được tài trợ ngầm, The Wall Street Journal (Tạp chí Phố Wall) báo cáo là Wikipedia đã tăng cường các quy định chống lại việc biên tập được tài trợ ngầm[149] – "Bắt đầu từ thứ Hai [16 tháng 6 năm 2014], những thay đổi trong điều khoản sử dụng của Wikipedia yêu cầu rằng ai được trả tiền để biên tập bài phải tiết lộ việc đó. Giám đốc truyền thông của Wikimedia Katherine Maher cho biết thay đổi này nhằm giải quyết bức xúc của các biên tập viên tình nguyện – 'chúng ta không phải là một dịch vụ quảng cáo; chúng ta là một bách khoa toàn thư.'"[149][150][151]

Một quyển sách giáo khoa luật của Harvard Legal Research in a Nutshell (2011) giới thiệu Wikipedia là một "nguồn tham khảo chung", "có thể giúp ích" trong việc "tăng tốc trong luật pháp liên quan một tình huống" và "dù không có thẩm quyền, nhưng có thể cung cấp thông tin cơ bản cũng như dẫn đến các nguồn tài liệu chuyên sâu hơn".[152]

Không được khuyến khích trong giáo dục

Hầu hết các giảng viên đại học không khuyến khích sinh viên dẫn nguồn từ điển bách khoa nào trong các bài viết học thuật, ưu tiên các nguồn sơ cấp; một số còn cấm trích dẫn Wikipedia.[153][154] Wales nhấn mạnh rằng bách khoa toàn thư nào cũng không thích hợp để làm nguồn và đừng dựa vào nó để làm nguồn uy tín. Wales cho biết (2006 hoặc trước đó) hàng tuần ông nhận được khoảng mười email từ các sinh viên nói rằng bài luận của họ bị điểm kém vì dẫn nguồn Wikipedia; ông đáp lại rằng họ bị vậy là xứng đáng. "Vì Chúa, bạn đang học đại học kia mà; đừng dẫn nguồn từ điển bách khoa," Wales nói.[155]

Tháng 2 năm 2007, một bài báo trên The Harvard Crimson báo cáo rằng một số giáo sư tại Đại học Harvard đã đưa các bài viết trên Wikipedia vào giáo trình của họ, không nhận ra rằng các bài viết này có thể bị thay đổi.[156] Tháng 6 năm 2007, cựu chủ tịch của Hiệp hội Thư viện Hoa Kỳ Michael Gorman đã lên án Wikipedia và Google, tuyên bố rằng các học giả ủng hộ việc sử dụng Wikipedia là "các nhà tri thức ngang tầm với một chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị một chế độ ăn kiêng ổn định gồm Big Mac với đủ thứ hầm bà lằng."[157]

Thông tin y học

Ngày 5 tháng 3 năm 2014, Julie Beck viết một bài cho tạp chí The Atlantic với tựa đề "Nguồn thông tin chăm sóc sức khỏe số 1 của bác sĩ: Wikipedia", tuyên bố rằng "Năm mươi phần trăm bác sĩ tra cứu tình trạng bệnh trên trang (Wikipedia) và một số còn tham gia biên tập các bài viết để nâng cao chất lượng thông tin sẵn có." Beck tiếp tục trình bày chi tiết rằng các chương trình mới của Amin Azzam tại Đại học San Francisco nhằm cung cấp các khóa học của trường y cho sinh viên y để học cách biên tập và cải thiện các bài viết về sức khỏe trên Wikipedia, cũng như các chương trình kiểm soát chất lượng nội bộ do Wikipedia tổ chức của James Heilman để cải thiện một nhóm 200 bài viết liên quan đến sức khỏe có tầm quan trọng y tế trung tâm theo tiêu chuẩn cao nhất của Wikipedia về các bài viết bằng cách sử dụng Quy trình đánh giá Bài viết chọn lọc và Bài viết tốt.[158] Trong một bài báo tiếp theo vào ngày 7 tháng 5 năm 2014 trên tờ The Atlantic có tiêu đề "Liệu Có Bao Giờ Wikipedia Là Một Văn Bản Y Khoa Rõ Ràng?", Julie Beck trích lời James Heilman của WikiProject Medicine (Dự án Y học trên Wikipedia) rằng: "Chỉ vì một tham khảo đã qua bình duyệt chưa đồng nghĩa với việc đó là một tham khảo chất lượng cao."[159] Beck bổ sung: "Wikipedia có quy trình bình duyệt riêng trước khi các bài viết được xếp hạng 'tốt' hay 'chọn lọc'. Heilman từng tham gia vào quá trình đó và nói rằng 'ít hơn một phần trăm' các bài viết y học trên Wikipedia đã đậu." [159]

Phạm vi các chủ đề và thiên vị hệ thống

Vì là bách khoa toàn thư trực tuyến với hàng terabyte dung lượng, Wikipedia có thể chứa nhiều chủ đề hơn so với bất kỳ bách khoa toàn thư giấy nào.[160] Các biên tập viên liên tục xem xét mức độ và cách thức bao phủ chính xác trên Wikipedia và bất đồng cũng diễn ra (xem chủ nghĩa xóa và chủ nghĩa thêm).[161][162] Wikipedia chứa các tài liệu mà một số người có thể thấy phản cảm, xúc phạm hoặc khiêu dâm. Chính sách 'Wikipedia không bị kiểm duyệt' đôi khi gây tranh cãi: vào năm 2008, Wikipedia đã từ chối một kiến nghị trực tuyến chống lại việc đưa hình ảnh của Muhammad vào bài viết Muhammad của ấn bản tiếng Anh, trích dẫn chính sách này. Một số tài liệu nhạy cảm về mặt chính trị, tôn giáo và khiêu dâm trên Wikipedia đã khiến Wikipedia bị kiểm duyệt bởi chính phủ ở Trung Quốc, Pakistan,[163] cùng các quốc gia khác.

 
Biểu đồ hình tròn của nội dung Wikipedia theo chủ đề kể từ tháng 1 năm 2008

Một nghiên cứu năm 2008 được thực hiện bởi các nhà nghiên cứu tại Đại học Carnegie Mellon và Trung tâm Nghiên cứu Palo Alto đã đưa ra sự phân bố các chủ đề cũng như sự phát triển (từ tháng 7 năm 2006 đến tháng 1 năm 2008) trong từng lĩnh vực:[164]

  • Văn hóa nghệ thuật: 30% (210%)
  • Tiểu sử và con người: 15% (97%)
  • Địa lý và địa điểm: 14% (52%)
  • Khoa học xã hội và xã hội: 12% (83%)
  • Lịch sử và sự kiện: 11% (143%)
  • Khoa học tự nhiên và vật lý: 9% (213%)
  • Công nghệ và khoa học ứng dụng: 4% (−6%)
  • Hệ thống tôn giáo và tín ngưỡng: 2% (38%)
  • Sức khỏe: 2% (42%)
  • Toán học và logic: 1% (146%)
  • Tư tưởng và triết lý: 1% (160%)

Những con số này chỉ đề cập đến số lượng bài viết: một chủ đề có thể chứa một số lượng lớn các bài viết ngắn và một chủ đề khác chứa một số lượng nhỏ các bài viết dài. Thông qua chương trình "Wikipedia Loves Libraries", Wikipedia đã hợp tác với các thư viện công cộng lớn như Thư viện Công cộng New York về Nghệ thuật Biểu diễn để mở rộng phạm vi nội dung của mình về các chủ đề và bài viết ít được quan tâm.[165]

Một nghiên cứu năm 2011 của các nhà nghiên cứu tại Đại học Minnesota đã chỉ ra rằng các biên tập viên nam và nữ tập trung vào các chủ đề khác nhau. Nữ giới tập trung nhiều hơn vào thẻ loại Con người và Nghệ thuật, trong khi nam giới tập trung nhiều hơn vào Địa lý và Khoa học.[166]

Độ bao phủ của các chủ đề và khuynh hướng lựa chọn

Nghiên cứu được thực hiện bởi Mark Graham thuộc Viện Internet Oxford vào năm 2009 chỉ ra rằng sự phân bố địa lý của các chủ đề là rất không đồng đều. Châu Phi là khu vực ít được viết tới nhất.[167] Trên 30 phiên bản ngôn ngữ của Wikipedia, các bài viết lịch sử và đề mục nói về lịch sử (hình thành) thường xoay quanh lĩnh vực liên quan đến Châu Âu và tập trung vào các sự kiện gần đây.[168]

Một bài xã luận năm 2014 trên tờ The Guardian cho rằng người ta dành nhiều công sức để cung cấp nguồn tham khảo cho danh sách các diễn viên khiêu dâm nữ hơn là danh sách các nhà văn nữ.[169]

Thiên vị hệ thống

Khi nhiều biên tập viên đóng góp vào một chủ đề hoặc một tập hợp các chủ đề, có thể phát sinh thiên vị hệ thống, do nền tảng nhân khẩu học của các biên tập viên. Năm 2011, Wales tuyên bố rằng mức độ phủ sóng không đồng đều là sự phản ánh nhân khẩu học của những người biên tập, trích dẫn ví dụ "tiểu sử của những phụ nữ nổi tiếng trong lịch sử và các vấn đề xung quanh việc chăm sóc trẻ sơ sinh".[52] Ngày 22 tháng 10 năm 2013, bài luận của Tom Simonite trên Technology Review (Tạp chí Công nghệ) của MIT có tiêu đề "Sự suy giảm của Wikipedia" đã thảo luận về ảnh hưởng của sự thiên vị hệ thống và chính sách leo thang đối với xu hướng giảm số lượng biên tập viên.[53] Năm 2013, Taha Yasseri thuộc Đại học Oxford nghiên cứu các xu hướng thống kê của sự thiên lệch hệ thống trên Wikipedia được giới thiệu bằng cách biên tập các xung đột kèm cách giải quyết.[170][171] Nghiên cứu của ông đã xem xét hành vi làm việc phản tác dụng của việc bút chiến. Yasseri cho rằng các thao tác lùi sửa hoặc "hoàn tác" đơn giản không phải là thước đo quan trọng nhất cho hành vi phản tác dụng trên Wikipedia và thay vào đó dựa vào phép đo thống kê để phát hiện "các cặp nội dung lùi sửa" hoặc "các cặp lùi sửa lẫn nhau". "Cặp lùi sửa lẫn nhau" là một biên tập viên lùi sửa nội dung của một biên tập viên khác, sau đó biên tập viên kia lại lùi sửa đưa bài viết trở lại nội dung cũ. Kết quả được lập bảng cho một số phiên bản ngôn ngữ của Wikipedia. Ba bài viết có tỷ lệ xung đột lớn nhất trên Wikipedia tiếng Anh là George W. Bush, Chủ nghĩa vô chính phủMuhammad.[171] Trong khi tại Wikipedia tiếng Đức, ba tỷ lệ xung đột lớn nhất tại thời điểm đó là các bài về Croatia, Scientologythuyết âm mưu về sự kiện 11 tháng 9.[171]

Các nhà nghiên cứu từ Đại học Washington phát triển một mô hình thống kê để đo lường sự thiên vị có hệ thống trong hành vi của người dùng Wikipedia liên quan đến các chủ đề gây tranh cãi. Các tác giả tập trung vào những thay đổi hành vi của các quản trị viên bách khoa toàn thư sau khi giữ cương vị quản trị, và viết rằng sự thiên vị có hệ thống xảy ra sau khi họ nắm vị trí quản trị viên.[172][173]

Nội dung khiêu dâm

Bài viết trên Wikipedia về album năm 1976 Virgin Killer của ban nhạc Scorpions chứa ảnh bìa gốc của album – hình ảnh một bé gái chưa dậy thì khỏa thân. Bìa album này đã gây ra tranh cãi và đã được thay thế ở một số quốc gia. Vào tháng 12 năm 2008, Internet Watch Foundation (Tổ chức Giám sát Internet) quyết định rằng bìa album là một hình ảnh khiếm nhã có thể bất hợp pháp và thêm URL của bài viết vào một "danh sách đen" mà tổ chức này cung cấp cho các nhà cung cấp dịch vụ internet của Liên hiệp Anh, kết quả là hầu hết các nhà cung cấp ở Anh chặn truy cập vào bài viết Virgin Killer trong bốn ngày.[174]

Vào tháng 4 năm 2010, Sanger viết thư cho Cục Điều tra Liên bang Mỹ, nêu rõ lo ngại của mình rằng hai thể loại hình ảnh trên Wikimedia Commons có chứa nội dung khiêu dâm trẻ em, tức vi phạm luật khiêu dâm của Hoa Kỳ.[175][176] Sau đó, Sanger giải thích rằng những hình ảnh liên quan đến ấu dâmlolicon này không phải của trẻ em thật, mà được dùng cho mục đích "thể hiện hình ảnh của nạn lạm dụng tình dục trẻ em", theo Đạo luật PROTECT năm 2003. Luật này cấm chụp ảnh khiêu dâm trẻ em và hình ảnh hoạt hình và hình vẽ của trẻ em có nội dung tục tĩu theo luật của Mỹ. Sanger cũng bày tỏ lo ngại về khả năng tiếp cận các hình ảnh trên Wikipedia trong trường học.[177] Phát ngôn viên của Quỹ Wikimedia Jay Walsh đã bác bỏ cáo buộc của Sanger, nói rằng Wikipedia không có "tài liệu mà chúng tôi cho là bất hợp pháp. Nếu có thì chúng tôi sẽ xóa nó." Sau khiếu nại của Sanger, Wales đã xóa các hình ảnh tình dục mà không hỏi ý kiến cộng đồng. Một số biên tập viên lập luận rằng quyết định xóa đã quá vội vàng, và Wales đã tự nguyện từ bỏ một số quyền hạn mà đó giờ ông nắm giữ vì là đồng sáng lập của dự án. Trong một tin nhắn gửi đến Quỹ Wikimedia, Wales viết rằng hành động này "nhằm mục đích khuyến khích thảo luận về các vấn đề xoay quanh nội dung/tư tưởng, hơn là về tôi và tôi đã hành động nhanh như thế nào".[178] Các nhà phê bình, trong đó có Wikipediocracy, nhận thấy rằng nhiều hình ảnh khiêu dâm bị xóa khỏi Wikipedia từ năm 2010 đã xuất hiện trở lại.[179]

Quyền riêng tư

Có lo ngại rằng trong mắt luật pháp, quyền riêng tư của một công dân cá nhân liệu vẫn còn là quyền riêng tư một "công dân cá nhân" không, hay là của một "nhân vật của công chúng".[180][note 4]

Vào tháng 1 năm 2006, một tòa án Đức đã ra lệnh đóng cửa Wikipedia tiếng Đức trong nước Đức vì khai tên đầy đủ của hacker đã qua đời Boris Floricic, hay còn gọi là "Tron". Vào ngày 9 tháng 2 năm 2006, đơn chống lại Wikimedia Deutschland bị lật lại, tòa án không cho rằng quyền riêng tư của Tron hay của cha mẹ anh đang bị xâm phạm.[181]

Wikipedia có "Volunteer Response Team" (Đội ngũ phản hồi tình nguyện) sử dụng hệ thống OTRS để xử lý các yêu cầu mà không cần phải tiết lộ danh tính của các bên liên quan; ví dụ như để xác nhận quyền sử dụng hình ảnh cá nhân và các phương tiện khác trong dự án.[182]

Phân biệt giới tính

Wikipedia đã bị báo chí lên án là phân biệt giới tính, quấy rối phái nữ và chứa đầy thiên kiến giới tính.[183][184] Thái độ được cho là độc hại cùng sự khoan nhượng ngôn ngữ bạo lực và lạm dụng cũng góp phần giải thích cho khoảng cách giới tính trong cộng đồng Wikipedia.[185]

Hoạt động

Wikimedia Foundation và các chi nhánh của phong trào Wikimedia

 
Năm 2016, Katherine Maher là giám đốc điều hành thứ ba của Wikimedia, kế nhiệm Lila Tretikov, người đã tiếp quản công việc từ Sue Gardner vào năm 2014.

Wikipedia được điều hành và tài trợ bởi Quỹ Wikimedia Foundation, một tổ chức phi lợi nhuận cũng điều hành các dự án liên quan như WikitionaryWikibooks, vận hành bằng công sức đóng góp và tài trợ của công chúng.[186] Biểu mẫu 990 IRS năm 2013 của quỹ cho thấy doanh thu là 39,7 triệu USD và chi phí là gần 29 triệu USD, số tài sản là 37,2 triệu USD còn nợ phải trả khoảng 2,3 triệu USD.[187]

Vào tháng 5 năm 2014, Wikimedia Foundation bổ nhiệm Lila Tretikov làm giám đốc điều hành thứ hai, thay thế cho Sue Gardner.[188] Ngày 1 tháng 5 năm 2014, tờ The Wall Street Journal (TWSJ) đưa tin rằng nền tảng công nghệ thông tin của Tretikov từ những năm Đại học California đã cho Wikipedia một cơ hội phát triển theo các hướng tập trung hơn được hướng dẫn bởi tuyên bố vị trí thường được lặp lại của cô rằng, "Thông tin cũng giống như không khí, nó muốn được tự do."[189][190] Cùng một bài báo trên TWSJ đã báo cáo những hướng phát triển này theo một cuộc phỏng vấn với phát ngôn viên Jay Walsh của Wikimedia, người "cho biết Tretikov sẽ ưu tiên giải quyết vấn đề đó (viết bài có trả tiền). 'Chúng tôi thực sự đang thúc đẩy sự minh bạch... Chúng tôi đang củng cố rằng việc viết bài trả phí không được hoan nghênh.' Các sáng kiến thu hút sự đa dạng hơn của những người đóng góp, hỗ trợ Wikipedia trên thiết bị di động tốt hơn, các công cụ vị trí địa lý mới để tìm nội dung địa phương dễ dàng hơn và nhiều công cụ hơn cho người dùng ở thế giới thứ hai và thứ ba cũng là những ưu tiên", Walsh nói.[189]

Sau khi Tretikov rời Wikipedia do các vấn đề liên quan đến việc sử dụng tính năng "siêu bảo vệ" mà một số phiên bản ngôn ngữ của Wikipedia đã áp dụng, Katherine Maher trở thành giám đốc điều hành thứ ba của Wikimedia Foundation vào tháng 6 năm 2016.[191] Maher đã tuyên bố rằng một trong những ưu tiên của cô ấy sẽ là vấn đề quấy rối biên tập viên đặc hữu của Wikipedia như được xác định bởi hội đồng quản trị Wikipedia vào tháng 12. Maher tuyên bố về vấn đề quấy rối rằng: "Nó thiết lập một ý thức trong cộng đồng rằng đây là một ưu tiên... (và sự chỉnh sửa đòi hỏi điều đó) nó phải hơn cả lời nói."[192]


Hoạt động và hỗ trợ phần mềm

Wikipedia dựa trên MediaWiki, nền phần mềm wiki chuyên biệt có nguồn tự domở, phần lớn được viết trong PHP và được xây trên cơ sở dữ liệu MySQL. Phần mềm này bao gồm những tính năng lập trình như là ngôn ngữ macro, biến số, hệ thống gắn tiêu bản (template transclusion), và đổi hướng URL. MediaWiki được phát hành theo Giấy phép Công cộng GNU (GPL) và được sử dụng bởi các dự án Wikimedia, cũng như nhiều dự án wiki khác. Ban đầu Wikipedia chạy trên UseModWiki, một chương trình Perl của Clifford Adams (Phase I). Nó bắt phải viết hoa theo kiểu CamelCase để tạo ra siêu liên kết giữa các bài; cú pháp hai dấu ngoặc vuông được hỗ trợ về sau. Bắt đầu từ tháng 1 năm 2002 (Phase II), Wikipedia bắt đầu sử dụng chương trình PHP wiki với cơ sở dữ liệu MySQL; phần mềm này được viết đặc biệt cho Wikipedia bởi Magnus Manske. Phần mềm Phase II được sửa nhiều lần để thỏa mãn nhu cầu đang lên theo đường lũy thừa (exponential growth). Tháng 7 năm 2002 (Phase III), Wikipedia đổi qua phần mềm thế hệ thứ ba, MediaWiki, mới đầu do Lee Daniel Crocker viết.

Một số phần mở rộng MediaWiki được cài đặt[193] để mở rộng chức năng của phần mềm MediaWiki.

Vào tháng 4 năm 2005, một phần mở rộng Lucene[194][195] đã được thêm vào tìm kiếm tích hợp của MediaWiki và Wikipedia chuyển từ MySQL sang Lucene để tìm kiếm. Trang web hiện đang sử dụng Lucene Search 2.1,[196][Cần cập nhật] được viết bằng Java và dựa trên thư viện Lucene 2.3.[197]

Vào tháng 7 năm 2013, sau khi thử nghiệm beta rộng rãi, một tiện ích mở rộng WYSIWYG, VisualEditor, đã được mở để sử dụng công khai.[198][199][200][201] Nó đã vấp phải nhiều lời từ chối và chỉ trích, và được mô tả là "chậm chạp và đầy lỗi".[202] Tính năng này đã được thay đổi từ chọn không tham gia thành chọn tham gia sau đó.

Chỉnh sửa tự động

Các chương trình máy tính được gọi là bot thường được sử dụng để thực hiện các tác vụ đơn giản và lặp đi lặp lại, chẳng hạn như sửa lỗi chính tả phổ biến và các vấn đề về văn phong, hoặc để bắt đầu các bài viết chẳng hạn như mục địa lý ở định dạng chuẩn từ dữ liệu thống kê.[203][204][205] Một người đóng góp gây tranh cãi tạo ra các bài viết bằng bot của mình đã được báo cáo là đã tạo ra tới 10.000 bài viết trên Wikipedia tiếng Thụy Điển vào những ngày nhất định.[206] Ngoài ra, có những bot được thiết kế để tự động thông báo cho người chỉnh sửa khi họ mắc các lỗi chỉnh sửa thông thường (chẳng hạn như dấu ngoặc kép hoặc dấu ngoặc đơn chưa khớp).[207] Các chỉnh sửa bị bot xác định sai là tác phẩm của một biên tập viên bị cấm có thể được khôi phục bởi các biên tập viên khác. Một bot chống phá hoại được lập trình để phát hiện và hoàn nguyên hành động phá hoại một cách nhanh chóng.[204] Các bot có thể chỉ ra các chỉnh sửa từ các tài khoản hoặc dải địa chỉ IP cụ thể, như đã xảy ra vào thời điểm xảy ra vụ máy bay MH17 bị bắn rơi vào tháng 7 năm 2014 khi người ta báo cáo rằng các chỉnh sửa đã được thực hiện thông qua IP do chính phủ Nga kiểm soát.[208] Bot trên Wikipedia phải được phê duyệt trước khi kích hoạt.[209]

Theo Andrew Lih, việc mở rộng Wikipedia lên hàng triệu bài viết hiện nay sẽ rất khó thực hiện nếu không sử dụng các bot như vậy.[210]

Hoạt động và hỗ trợ phần cứng

 
Wikipedia nhận được từ 25.000 đến 60.000 yêu cầu đọc trang mỗi giây, tùy theo thời gian trong ngày.[211] Hơn 300 cụm máy chủ được thiết lập để thỏa mãn các yêu cầu này.

Wikipedia nhận được từ 25.000 đến 60.000 yêu cầu đọc trang mỗi giây, tùy thuộc vào thời gian trong ngày.[212][Cần cập nhật] Tính đến năm 2019, lần đầu tiên các yêu cầu trang được chuyển đến lớp front-end của máy chủ bộ nhớ đệm Varnish.[213][Cần cập nhật] Các số liệu thống kê khác, dựa trên dấu vết truy cập Wikipedia 3 tháng được công khai là có sẵn.[214] yêu cầu không thể được phân phát từ bộ đệm Varnish được gửi đến máy chủ cân bằng tải chạy phần mềm Máy chủ ảo Linux, máy chủ này sẽ chuyển chúng đến một trong các máy chủ web Apache để hiển thị trang từ cơ sở dữ liệu. Máy chủ web cung cấp các trang theo yêu cầu, thực hiện kết xuất trang cho tất cả các phiên bản ngôn ngữ của Wikipedia. Để tăng tốc độ hơn nữa, các trang đã kết xuất được lưu vào bộ nhớ đệm trong bộ nhớ đệm phân tán cho đến khi hết hiệu lực, cho phép hoàn toàn bỏ qua kết xuất trang đối với hầu hết các truy cập tới các trang phổ biến.

 
Các máy chủ của Wikipedia trên toàn thế giới.
 
Tóm lược cấu trúc hệ thống vào tháng 4 năm 2009. Xem biểu đồ máy chủ tại Meta-Wiki.

Wikipedia hiện chạy trên các cụm máy chủ Linux chuyên dụng (chủ yếu là Ubuntu).[215][216][Cần cập nhật] Tính đến tháng 12 năm 2009, có 300 cụm máy ở Florida và 44 cụm máy ở Amsterdam. Đến ngày 22 tháng 1 năm 2013, Wikipedia đã chuyển trung tâm dữ liệu chính của mình đến một cơ sở EquinixAshburn, Virginia.[217][218] vào năm 2017, Wikipedia đã cài đặt một cụm bộ nhớ đệm trong một cơ sở Equinix ở Singapore, cơ sở đầu tiên thuộc loại này ở Châu Á.[219]

Nghiên cứu nội bộ và phát triển hoạt động

Sau khi số lượng tài trợ cho Wikipedia ngày càng tăng vượt quá bảy chữ số trong năm 2013 như được báo cáo gần đây,[53] Quỹ Wikipedia đã đạt đến ngưỡng tài sản đủ điều kiện để xem xét theo các nguyên tắc kinh tế tổ chức công nghiệp để chỉ ra sự cần thiết phải đầu tư lại các khoản đóng góp vào nghiên cứu và phát triển nội bộ của Quỹ.[220] Hai trong số các dự án gần đây của nghiên cứu và phát triển nội bộ như vậy là tạo Trình chỉnh sửa trực quan và tab "Cảm ơn" chưa được sử dụng nhiều, được phát triển để cải thiện các vấn đề về tiêu hao trình chỉnh sửa, vốn đã gặp ít thành công.[53][202] Adam Jaffe đã nghiên cứu ước tính tái đầu tư của các tổ chức công nghiệp vào nghiên cứu và phát triển nội bộ, người đã ghi nhận rằng nên khuyến nghị phạm vi từ 4% đến 25% hàng năm, với công nghệ cao cấp đòi hỏi mức độ hỗ trợ cao hơn cho việc tái đầu tư nội bộ.[221] Ở mức độ đóng góp năm 2013 cho Wikimedia hiện nay được ghi nhận là 45 triệu USD, mức ngân sách tính toán được Jaffe và Caballero đề xuất để tái đầu tư vào nghiên cứu và phát triển nội bộ là từ 1,8 triệu và 11,3 hàng triệu USD hàng năm.[221] Vào năm 2016, mức đóng góp được Bloomberg News báo cáo là ở mức 77 triệu USD hàng năm, cập nhật ước tính của Jaffe để có mức hỗ trợ cao hơn lên đến từ 3,08 triệu tới 19,2 triệu USD hàng năm.[221]

Ấn phẩm tin tức nội bộ

Các ấn phẩm tin tức do cộng đồng sản xuất bao gồm The Signpost của Wikipedia tiếng Anh, được thành lập vào năm 2005 bởi Michael Snow, một luật sư, quản trị viên Wikipedia, và cựu chủ tịch hội đồng quản trị của Wikimedia Foundation.[222]

Truy cập nội dung

Cấp phép nội dung

Khi dự án được bắt đầu vào năm 2001, tất cả văn bản trên Wikipedia đều dùng Giấy phép Tài liệu Tự do GNU (GFDL), một giấy phép copyleft cho phép phân phối lại, tạo ra các tác phẩm phái sinh và sử dụng thương mại nội dung trong khi các tác giả giữ bản quyền tác phẩm của họ.[223] GFDL được tạo ra để hướng dẫn sử dụng phần mềm đi kèm với các chương trình phần mềm miễn phí được cấp phép theo GPL. Điều này khiến nó trở thành một lựa chọn tồi cho một tác phẩm tham khảo chung: ví dụ, GFDL yêu cầu các tài liệu tái bản từ Wikipedia phải đi kèm với một bản sao đầy đủ của văn bản GFDL. Vào tháng 12 năm 2002, giấy phép Creative Commons được phát hành: nó được thiết kế đặc biệt cho các tác phẩm sáng tạo nói chung, không chỉ cho hướng dẫn sử dụng phần mềm. Giấy phép đã trở nên phổ biến đối với các blogger và những người khác phân phối các tác phẩm sáng tạo trên Web. Dự án Wikipedia đã tìm cách chuyển sang Creative Commons.[224] Bởi vì hai giấy phép, GFDL và Creative Commons, không tương thích, vào tháng 11 năm 2008, theo yêu cầu của dự án, Tổ chức Phần mềm Tự do (FSF) đã phát hành một phiên bản mới của GFDL được thiết kế đặc biệt để cho phép Wikipedia cấp phép nội dung theo CC BY-SA vào ngày 1 tháng 8 năm 2009. (Phiên bản mới của GFDL tự động bao gồm nội dung Wikipedia.) Vào tháng 4 năm 2009, Wikipedia và các dự án chị em của nó đã tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý toàn cộng đồng để quyết định việc chuyển đổi vào tháng 6 năm 2009.[225][226][227]

Việc xử lý các tệp phương tiện (ví dụ: tệp hình ảnh) khác nhau giữa các phiên bản ngôn ngữ. Một số ấn bản ngôn ngữ, chẳng hạn như Wikipedia tiếng Anh, bao gồm các tệp hình ảnh không miễn phí theo học thuyết sử dụng hợp lý, trong khi những ấn bản khác đã chọn không áp dụng, một phần vì thiếu học thuyết sử dụng hợp pháp ở quốc gia của họ (ví dụ: trong luật bản quyền của Nhật Bản). Các tệp phương tiện được cấp phép nội dung miễn phí (ví dụ: Creative Commons 'CC BY-SA) được chia sẻ trên các phiên bản ngôn ngữ thông qua kho lưu trữ Wikimedia Commons, một dự án do Wikimedia Foundation điều hành. Việc Wikipedia tuân theo các luật bản quyền quốc tế khác nhau liên quan đến hình ảnh đã khiến một số người nhận thấy rằng phạm vi ảnh về các chủ đề của Wikipedia thua kém chất lượng của văn bản bách khoa.[228]

Wikimedia Foundation không phải là người cấp phép cho nội dung mà chỉ là một dịch vụ lưu trữ cho những người đóng góp (và người cấp phép) cho Wikipedia. Vị trí này đã được bảo vệ thành công trước tòa.[229][230]

Phương thức truy cập

Vì nội dung Wikipedia được phân phối theo giấy phép mở, bất kỳ ai cũng có thể sử dụng lại hoặc phân phối lại miễn phí. Nội dung của Wikipedia đã được xuất bản dưới nhiều hình thức, cả trực tuyến và ngoại tuyến, bên ngoài trang web Wikipedia.

  • Các trang web: Có hàng nghìn " trang nhân bản " đăng lại nội dung từ Wikipedia: hai trang nổi bật, cũng bao gồm nội dung từ các nguồn tham khảo khác, là Reference.comAnswers.com. Một ví dụ khác là Wapedia, bắt đầu hiển thị nội dung Wikipedia ở định dạng thân thiện với thiết bị di động trước khi chính Wikipedia làm điều này.
  • Ứng dụng dành cho thiết bị di động: Nhiều ứng dụng dành cho thiết bị di động cung cấp quyền truy cập vào Wikipedia trên các thiết bị cầm tay, bao gồm cả thiết bị AndroidiOS (xem ứng dụng Wikipedia).
  • Công cụ tìm kiếm: Một số công cụ tìm kiếm trên web sử dụng đặc biệt nội dung Wikipedia khi hiển thị kết quả tìm kiếm: ví dụ bao gồm Bing (thông qua công nghệ thu được từ Powerset) và DuckDuckGo.
  • Đĩa compact, DVD: Bộ sưu tập các bài viết trên Wikipedia đã được xuất bản trên đĩa quang. Phiên bản tiếng Anh, Tuyển chọn CD Wikipedia năm 2006, chứa khoảng 2.000 bài viết.[231][232] Phiên bản tiếng Ba Lan chứa gần 240.000 bài viết.[233] Có cả phiên bản tiếng Đức và tiếng Tây Ban Nha.[234][235] Ngoài ra, "Wikipedia dành cho trường học", loạt đĩa CD / DVD trên Wikipedia do Wikipedians và SOS Children sản xuất, là một lựa chọn phi thương mại, miễn phí, được kiểm tra bằng tay, được nhắm mục tiêu xung quanh Chương trình giảng dạy quốc gia của Vương quốc Anh và nhằm mục đích hữu ích cho nhiều thế giới nói tiếng Anh. Dự án có sẵn trực tuyến; một bách khoa toàn thư in tương đương sẽ cần khoảng 20 tập.
  • Sách in: Có những nỗ lực để đưa một tập hợp con chọn lọc của các bài viết trên Wikipedia vào dạng sách in. [218] [219] Kể từ năm 2009, hàng chục nghìn cuốn sách in theo yêu cầu sao chép các bài viết của Wikipedia tiếng Anh, tiếng Đức, tiếng Nga và tiếng Pháp đã được sản xuất bởi công ty Books LLC của Mỹ và ba công ty con ở Mauritian của nhà xuất bản Đức VDM.
  • Semantic Web: Trang web DBpedia, bắt đầu vào năm 2007, trích xuất dữ liệu từ các hộp thông tin và khai báo danh mục của Wikipedia tiếng Anh. Wikimedia đã tạo ra dự án Wikidata với mục tiêu tương tự là lưu trữ các dữ kiện cơ bản từ mỗi trang của Wikipedia và các wiki WMF khác và cung cấp nó ở định dạng ngữ nghĩa có thể kiểm chứng, RDF. Việc này vẫn đang được phát triển. Tính đến tháng 2 năm 2014, trang này có 15.000.000 mục và 1.000 thuộc tính để mô tả chúng.

Việc lấy lại toàn bộ nội dung của Wikipedia để sử dụng lại là một thách thức, vì không khuyến khích nhân bản trực tiếp qua trình thu thập thông tin web. Wikipedia công bố "kho chứa" nội dung của nó, nhưng chúng chỉ ở dạng văn bản; tính đến năm 2007 không có sẵn kho lưu hình ảnh trên Wikipedia.[236]

Một số ngôn ngữ của Wikipedia cũng duy trì một bàn tham khảo, nơi các tình nguyện viên trả lời các câu hỏi của công chúng. Theo một nghiên cứu của Pnina Shachaf trên Tạp chí Tài liệu, chất lượng của bàn tham khảo Wikipedia có thể so sánh với bàn tham chiếu thư viện tiêu chuẩn, với độ chính xác là 55 phần trăm.[237]

Truy cập di động

 
Phiên bản di động của trang chính Wikipedia tiếng Anh, từ ngày 3 tháng 8 năm 2019

Phương tiện ban đầu của Wikipedia là để người dùng đọc và chỉnh sửa nội dung bằng bất kỳ trình duyệt web tiêu chuẩn nào thông qua kết nối Internet cố định. Mặc dù nội dung Wikipedia đã có thể truy cập thông qua web di động từ tháng 7 năm 2013, The New York Times vào ngày 9 tháng 2 năm 2014, trích lời Erik Möller, phó giám đốc của Wikimedia Foundation, nói rằng sự chuyển đổi lưu lượng truy cập internet từ máy tính để bàn sang thiết bị di động là đáng kể và một nguyên nhân cho mối quan tâm và lo lắng.[11] Bài báo trên The New York Times đã báo cáo thống kê so sánh về các chỉnh sửa trên thiết bị di động cho biết rằng, "Chỉ 20 phần trăm độc giả của Wikipedia tiếng Anh đến qua thiết bị di động, một con số về cơ bản thấp hơn phần trăm lưu lượng truy cập di động cho các trang web phương tiện khác, nhiều trong số đó đạt đến 50%. Và việc chuyển sang chỉnh sửa trên thiết bị di động thậm chí còn bị tụt hậu hơn nữa. " [11] New York Times báo cáo rằng Möller đã chỉ định "một nhóm gồm 10 nhà phát triển phần mềm tập trung vào di động", trong tổng số khoảng 200 nhân viên làm việc tại Wikimedia Foundation. Một mối quan tâm chính được The New York Times trích dẫn cho "lo lắng" là để Wikipedia giải quyết hiệu quả các vấn đề mất người với số lượng biên tập viên sụt giảm mà bách khoa toàn thư trực tuyến thu hút để chỉnh sửa và duy trì nội dung của nó trong môi trường truy cập di động.[11]

Bloomberg Businessweek đã báo cáo vào tháng 7 năm 2014 rằng các ứng dụng di động Android của Google đã thống trị thị phần lớn nhất trong các lô hàng điện thoại thông minh toàn cầu cho năm 2013 với 78,6% thị phần so với đối thủ cạnh tranh gần nhất tiếp theo là iOS với 15,2% thị trường.[238] Vào thời điểm Tretikov được hẹn và cuộc phỏng vấn trên web của cô với Sue Gardner vào tháng 5 năm 2014, đại diện Wikimedia đã đưa ra một thông báo kỹ thuật liên quan đến số lượng hệ thống truy cập di động trên thị trường đang tìm kiếm quyền truy cập vào Wikipedia. Ngay sau cuộc phỏng vấn trên web được đăng tải, các đại diện tuyên bố rằng Wikimedia sẽ áp dụng cách tiếp cận toàn diện để cung cấp nhiều hệ thống truy cập di động nhất có thể trong nỗ lực mở rộng truy cập di động nói chung, bao gồm BlackBerry và hệ thống Windows Phone, giúp thị phần trở nên vấn đề thứ cấp.[190] Phiên bản mới nhất của ứng dụng Android dành cho Wikipedia được phát hành vào ngày 23 tháng 7 năm 2014, nhận được các đánh giá tích cực nói chung, cho điểm trên 4/5 trong một cuộc thăm dò với khoảng 200.000 người dùng tải xuống từ Google.[239] Phiên bản mới nhất cho iOS đã được phát hành vào ngày 3 tháng 4 năm 2013, với các đánh giá tương tự.[240]

Người dùng có thể truy cập Wikipedia từ điện thoại di động vào đầu năm 2004, thông qua Giao thức Ứng dụng Không dây (WAP), thông qua dịch vụ Wapedia. Vào tháng 6 năm 2007 Wikipedia ra mắt en.mobile.wikipedia.org, một trang web chính thức dành cho các thiết bị không dây. Vào năm 2009, một dịch vụ di động mới hơn đã chính thức được phát hành,[241] tại địa chỉ en.m.wikipedia.org, phục vụ cho các thiết bị di động cao cấp hơn như iPhone, thiết bị dựa trên Android hoặc thiết bị dựa trên WebOS. Một số phương pháp truy cập di động khác vào Wikipedia đã xuất hiện. Nhiều thiết bị và ứng dụng tối ưu hóa hoặc tăng cường hiển thị nội dung Wikipedia cho thiết bị di động, trong khi một số còn kết hợp các tính năng bổ sung như sử dụng siêu dữ liệu Wikipedia (Xem Wikipedia:Metadata), chẳng hạn như thông tin địa lý.[242][243]

Wikipedia Zero là một sáng kiến của Wikimedia Foundation nhằm mở rộng phạm vi tiếp cận của bách khoa toàn thư tới các nước đang phát triển.[244] Nó đã ngừng hoạt động vào tháng 2 năm 2018.[245]

Andrew LihAndrew Brown đều coi việc chỉnh sửa Wikipedia bằng điện thoại thông minh là rất khó và điều này không khuyến khích những người đóng góp tiềm năng mới. Số lượng người biên tập Wikipedia đã giảm sau vài năm và Tom Simonite của MIT Technology Review tuyên bố cấu trúc và quy tắc quan liêu là một yếu tố dẫn đến điều này. Simonite cáo buộc một số người dùng Wikipedia sử dụng các quy tắc và hướng dẫn của mê cung để thống trị những người khác và những người biên tập đó có lợi ích nhất định trong việc giữ nguyên hiện trạng.[53] Lih cáo buộc rằng có sự bất đồng nghiêm trọng giữa những người đóng góp hiện tại về cách giải quyết vấn đề này. Lih lo sợ cho tương lai lâu dài của Wikipedia trong khi Brown lo ngại các vấn đề với Wikipedia sẽ vẫn còn và các bộ bách khoa toàn thư đối thủ sẽ không có khả năng thay thế nó.[246][247]

Ảnh hưởng văn hoá

Nguồn đáng tin cậy để chống lại tin giả

Vào năm 2017–18, sau một loạt các báo cáo tin tức sai lệch, cả Facebook và YouTube đều tuyên bố họ sẽ dựa vào Wikipedia để giúp người dùng đánh giá các báo cáo và bác bỏ tin tức sai lệch. Noam Cohen, viết trên tờ The Washington Post cho biết, "Việc YouTube dựa vào Wikipedia để lập kỷ lục được xây dựng trực tiếp dựa trên suy nghĩ của một nền tảng thách thức thực tế khác, mạng xã hội Facebook, năm ngoái đã thông báo rằng Wikipedia sẽ giúp người dùng loại bỏ tin giả."[248] Kể từ tháng 11 năm 2020, Alexa ghi lại số lần xem trang hàng ngày trên mỗi khách truy cập là 3,03 và thời gian trung bình hàng ngày trên trang web là 3:46 phút.

Lượng người xem

Vào tháng 2 năm 2014, The New York Times báo cáo rằng Wikipedia được xếp hạng thứ năm trên toàn cầu trong số tất cả các trang web, cho biết “Với 18 tỷ lượt xem trang và gần 500 triệu lượt người truy cập mỗi tháng [... ] Wikipedia chỉ kém Yahoo, Facebook, Microsoft và Google, những trang lớn nhất với 1,2 tỷ người truy cập."[11] Tuy nhiên, xếp hạng của nó đã giảm xuống thứ 13 trên toàn cầu vào tháng 6 năm 2020 chủ yếu do sự gia tăng phổ biến của các trang web Trung Quốc chuyên về mua sắm trực tuyến.[249]

Bên cạnh sự tăng trưởng logistic về số lượng bài viết, Wikipedia đã dần dần đạt được vị thế là một trang web tham khảo chung kể từ khi thành lập vào năm 2001. Khoảng 50 phần trăm lưu lượng truy cập từ công cụ tìm kiếm đến Wikipedia đến từ Google, một lượng lớn người dùng Wikipedia để tra cứu bài tập về nhà. Số lượng người đọc Wikipedia trên toàn thế giới đạt 365 người triệu vào cuối năm 2009.[250] Dự án Pew Internet and American Life cho thấy 1/3 người dùng Internet ở Mỹ đã tham khảo Wikipedia. Năm 2011, Business Insider định giá cho Wikipedia là 4 tỷ đô la nếu nó chạy quảng cáo.[251]

Theo "Khảo sát độc giả Wikipedia năm 2011", độ tuổi trung bình của người đọc Wikipedia là 36, với sự tương đương giữa các giới tính. Gần một nửa số độc giả Wikipedia truy cập trang này hơn năm lần một tháng và một số lượng độc giả tương tự đặc biệt tìm Wikipedia trong kết quả của công cụ tìm kiếm. Khoảng 47 phần trăm người đọc Wikipedia không nhận ra rằng Wikipedia là một tổ chức phi lợi nhuận.[252]

Đại dịch Covid-19

Trong thời gian diễn ra đại dịch COVID-19, mức độ đưa tin của Wikipedia về đại dịch này đã nhận được sự chú ý của giới truyền thông quốc tế và làm tăng lượng người đọc Wikipedia nói chung.[253]

Ý nghĩa văn hóa

Nội dung của Wikipedia cũng đã được sử dụng trong các nghiên cứu hàn lâm, sách, hội nghị và các phiên tòa.[254] Trang web của Quốc hội Canada đề cập đến bài viết của Wikipedia về hôn nhân đồng giới trong phần "các liên kết liên quan" của danh sách "đọc thêm" cho Đạo luật Hôn nhân Dân sự.[255] Các khẳng định của bách khoa toàn thư ngày càng được các tổ chức như tòa án liên bang Hoa Kỳ và Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới sử dụng làm nguồn thông tin - mặc dù chủ yếu là để hỗ trợ thông tin hơn là thông tin quyết định cho một vụ việc. Nội dung xuất hiện trên Wikipedia cũng đã được trích dẫn thành nguồn và được tham chiếu trong một số báo cáo của cơ quan tình báo Hoa Kỳ. Vào tháng 12 năm 2008, tạp chí khoa học RNA Biology đã đưa ra một phần mới để mô tả các họ phân tử RNA và yêu cầu các tác giả đóng góp cho phần này cũng phải gửi một bài viết dự thảo về họ RNA để xuất bản trên Wikipedia.

Wikipedia cũng đã được sử dụng như một nguồn trong báo chí,[256] thường không được ghi công và một số phóng viên đã bị sa thải vì ăn cắp nội dung từ Wikipedia.[257][258][259]

Năm 2006, tạp chí Time đã công nhận sự tham gia của Wikipedia (cùng với YouTube, Reddit, MySpaceFacebook) trong sự phát triển nhanh chóng của sự cộng tác và tương tác trực tuyến của hàng triệu người trên toàn thế giới.

Vào tháng 7 năm 2007, Wikipedia là tiêu điểm của một bộ phim tài liệu dài 30 phút trên Đài BBC Radio 4[260] lập luận rằng, với mức độ sử dụng và nhận thức ngày càng tăng, số lượng tham chiếu đến Wikipedia trong văn hóa đại chúng nhiều đến mức một trong những nhóm danh từ thế kỷ 21 đã quá quen thuộc (Google, Facebook, YouTube) mà chúng không cần giải thích gì thêm nữa.

Vào ngày 28 tháng 9 năm 2007, chính trị gia Ý Franco Grillini đã đưa ra câu hỏi của quốc hội với Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Hoạt động văn hóa về sự cần thiết của tự do toàn cảnh. Ông nói rằng việc thiếu tự do đó đã buộc Wikipedia, "trang web được tham khảo nhiều thứ bảy", cấm tất cả các hình ảnh về các công trình kiến trúc và nghệ thuật hiện đại của Ý, đồng thời tuyên bố điều này gây tổn hại lớn đến doanh thu từ khách du lịch.[261]

 
Jimmy Wales thay mặt cho Wikipedia nhận giải Quadriga Sứ mệnh Khai sáng năm 2008

Vào ngày 16 tháng 9 năm 2007, The Washington Post đưa tin rằng Wikipedia đã trở thành tâm điểm trong chiến dịch bầu cử năm 2008 của Hoa Kỳ, nói rằng: "Nhập tên của một ứng cử viên vào Google, và trong số các kết quả đầu tiên là một trang Wikipedia, làm cho những mục đó được cho là quan trọng như bất kỳ quảng cáo nào trong việc xác định một ứng cử viên. Hiện tại, bài viết về tổng thống đang được chỉnh sửa, mổ xẻ và tranh luận không biết bao nhiêu lần mỗi ngày. " [262] Một bài báo của Reuters vào tháng 10 năm 2007, có tiêu đề "Trang Wikipedia - biểu tượng trạng thái mới nhất", đã báo cáo hiện tượng gần đây về việc có một bài viết trên Wikipedia là bằng chứng cho sự đáng tin cậy của một người.[263]

Sự tham gia tích cực cũng có tác động tốt. Các sinh viên luật đã được chỉ định viết các bài viết trên Wikipedia như một bài tập viết rõ ràng và ngắn gọn cho những khán giả chưa quen thuộc.[264]

Một nhóm làm việc do Peter Stone làm trưởng nhóm (được thành lập như một phần của dự án Nghiên cứu một trăm năm về trí tuệ nhân tạo có trụ sở tại Stanford) trong báo cáo của mình đã gọi Wikipedia là "ví dụ nổi tiếng nhất về sức mạnh cộng đồng... vượt xa các nguồn thông tin được biên soạn theo cách truyền thống, chẳng hạn như bách khoa toàn thư và từ điển, về quy mô và độ sâu. " [265]

Trong một bài viết 2017 cho Wired, Hossein Derakhshan mô tả Wikipedia là "một trong những trụ cột còn lại cuối cùng của tính mở và web phi tập trung" và tương phản tồn tại của nó như một nguồn dựa trên văn bản của kiến thức với truyền thông xã hộicác dịch vụ mạng xã hội, sau này có "kể từ khi xuất hiện sự thuộc địa hóa web cho các giá trị của truyền hình". Đối với Derakhshan, mục tiêu của Wikipedia với tư cách là một bách khoa toàn thư đại diện cho truyền thống của Thời đại Khai sáng về lý tính chiến thắng cảm xúc, một xu hướng mà ông coi là "có nguy cơ tuyệt chủng" do "chuyển dần từ văn hóa chữ viết sang văn hóa nhiếp ảnh, điều này có nghĩa là sự chuyển dịch từ lý trí sang cảm xúc, từ tư duy sang giải trí”. Thay vì "sapere aude" (dám tìm hiểu), mạng xã hội đã dẫn đến văn hóa "không quan tâm đến việc biết". Điều này xảy ra trong khi Wikipedia phải đối mặt với "một vấn đề đáng lo ngại" hơn là kinh phí, cụ thể là "sự giảm dần số lượng người đóng góp cho trang web này". Do đó, thách thức đối với Wikipedia và những người sử dụng nó là "cứu Wikipedia và lời hứa của nó về một bộ sưu tập miễn phí và mở của tất cả kiến thức nhân loại trong cuộc chinh phục của truyền hình mới và cũ - làm thế nào để thu thập và bảo tồn kiến thức khi không còn ai quan tâm đến chúng nữa." [266]

Giải thưởng

 
Nhóm Wikipedia đến thăm Nghị viện Asturias
 
Họp mặt các Wikipedians sau lễ trao giải Asturias 2015

Wikipedia đã giành được hai giải thưởng lớn vào tháng 5 năm 2004.[267] Giải thứ nhất là Nica vàng cho Cộng đồng Kỹ thuật số của cuộc thi Prix Ars Electronica hàng năm; điều này đi kèm với khoản tiền thưởng 10.000 € (£ 6,588; $ 12,700) và lời mời trình bày tại Lễ hội Cyberarts PAE ở Áo vào cuối năm đó. Giải thứ hai là Giải thưởng Webby của Ban giám khảo cho hạng mục "cộng đồng".[268] Wikipedia cũng được đề cử cho giải thưởng Webby "Thực tiễn tốt nhất".

Năm 2007, độc giả của brandchannel.com đã bình chọn Wikipedia là thương hiệu xếp hạng cao thứ tư, nhận được 15 phần trăm số phiếu cho câu hỏi "Thương hiệu nào có ảnh hưởng nhất đến cuộc sống của chúng ta trong năm 2006?" [269]

Vào tháng 9 năm 2008, Wikipedia đã nhận được giải thưởng Quadriga Một Sứ mệnh Khai sáng của Werkstatt Deutschland cùng với Boris Tadić, Eckart HöflingPeter Gabriel. Giải thưởng được David Weinberger trao cho Jimmy Wales.[270]

Năm 2015, Wikipedia đã được trao cả Giải thưởng Erasmus hàng năm, công nhận những đóng góp đặc biệt cho văn hóa, xã hội hoặc khoa học xã hội,[271]Giải thưởng Công chúa Asturias của Tây Ban Nha về Hợp tác Quốc tế.[272] Phát biểu tại Nghị viện Asturian ở Oviedo, thành phố tổ chức lễ trao giải, Jimmy Wales ca ngợi công việc của những người sử dụng Wikipedia ngôn ngữ Asturian.[273] Vào đêm của buổi lễ, các thành viên của Wikimedia Foundation đã tổ chức một cuộc gặp gỡ với những biên tập viên Wikipedia từ khắp nơi trên đất nước Tây Ban Nha, bao gồm từ cả cộng đồng Asturian địa phương.

Châm biếm

Nhiều tác phẩm chế giễu nhắm vào tính mở của Wikipedia và khả năng dễ bị chèn các thông tin không chính xác, với các ký tự phá hoại hoặc sửa đổi các bài viết của dự án bách khoa toàn thư trực tuyến này.

Diễn viên hài Stephen Colbert đã nhại lại hoặc tham chiếu Wikipedia về nhiều tập trong chương trình The Colbert Report (Bản báo cáo Colbert) và đặt ra thuật ngữ liên quan wikiality, có nghĩa là "cùng nhau chúng ta có thể tạo ra một thực tế mà tất cả chúng ta đều đồng ý — thực tế mà chúng ta vừa đồng ý". Một ví dụ khác có thể được tìm thấy trong "Wikipedia Kỷ niệm 750 năm Độc lập của Hoa Kỳ", một bài báo trên trang nhất vào tháng 7 năm 2006 trên The Onion,[274] cũng như bài báo The Onion năm 2010 "Trang Wikipedia của 'LA Law' được xem 874 lần hôm nay".[275]

Trong một tập phát sóng vào tháng 4 năm 2007 của bộ phim hài truyền hình Mỹ The Office, một giám đốc văn phòng không đủ năng lực (Michael Scott) được cho thấy dựa vào một bài báo giả định trên Wikipedia để biết thông tin về các chiến thuật đàm phán nhằm hỗ trợ anh trong việc thương lượng mức lương thấp hơn cho một nhân viên.[276] Những người xem chương trình đã cố gắng thêm phần đề cập đến trang của tập phim như một phần của bài viết Wikipedia thực tế về thương lượng, nhưng nỗ lực này đã bị ngăn cản bởi những người dùng khác trên trang thảo luận của bài viết.[277]

"My Number One Doctor", một tập năm 2007 của chương trình truyền hình Scrubs, phát trên nhận thức rằng Wikipedia là một công cụ tham khảo không đáng tin cậy với cảnh trong đó bác sĩ Perry Cox phản ứng với một bệnh nhân nói rằng một bài báo trên Wikipedia chỉ ra rằng nguyên chế độ ăn uống thực phẩm đảo ngược tác động của ung thư xương bằng cách phản bác rằng chính biên tập viên đã viết bài viết đó cũng đã viết hướng dẫn các tập của phim Battlestar Galactica.[278]

Năm 2008, trang web hài hước CollegeHumor sản xuất một video phác thảo có tên "Giáo sư Wikipedia", trong đó Giáo sư Wikipedia hư cấu hướng dẫn một lớp học với một loạt các tuyên bố không thể kiểm chứng và đôi khi vô lý.[279]

Bộ truyện tranh Dilbert từ ngày 8 tháng 5 năm 2009, có một nhân vật ủng hộ một tuyên bố không chắc chắn bằng cách nói "Hãy cho tôi mười phút và sau đó kiểm tra Wikipedia." [280]

Vào tháng 7 năm 2009, BBC Radio 4 đã phát sóng một loạt phim hài có tên là Bigipedia, được lấy bối cảnh trên một trang web nhại lại Wikipedia. Một số bản phác thảo được lấy cảm hứng trực tiếp từ Wikipedia và các bài viết của nó.[281]

Vào ngày 23 tháng 8 năm 2013, trang web The New Yorker xuất bản một bức tranh biếm họa với chú thích này: "Chết tiệt, Manning, bạn đã tính đến cuộc chiến đại từ mà nó sẽ bắt đầu trên trang Wikipedia của bạn chưa?" [282] Phim hoạt hình đề cập đến Chelsea Elizabeth Manning (tên khai sinh là Bradley Edward Manning), một nhà hoạt động người Mỹ, chính trị gia, cựu quân nhân Hoa Kỳ và một phụ nữ chuyển giới.

Vào tháng 12 năm 2015, John Julius Norwich đã tuyên bố, trong một bức thư đăng trên tờ The Times, rằng với tư cách là một nhà sử học, ông đã sử dụng Wikipedia "ít nhất hàng chục lần một ngày" và chưa bao giờ tìm ra lỗi nào. Ông mô tả nó là "một tài liệu tham khảo hữu ích như các tài liệu tham khảo khác", với phạm vi rộng đến mức gần như không thể tìm thấy một người, một địa điểm hoặc một thứ mà nó không nhắc tới và ông không bao giờ có thể viết ra 2 cuốn sách của ông mà không có nó.[283][284]

Các dự án chị em – Wikimedia

Wikipedia cũng đã tạo ra một số dự án chị em, cũng là những wiki do Wikimedia Foundation điều hành. Các dự án Wikimedia khác này bao gồm Wiktionary, một dự án từ điển được khởi động vào tháng 12 năm 2002, Wikiquote, một bộ sưu tập các câu danh ngôn được tạo ra một tuần sau khi Wikimedia ra mắt, Wikibooks, một bộ sưu tập các sách giáo khoa và văn bản có chú thích được cộng tác viết, Wikimedia Commons, một trang dành cho tới đa phương tiện tri thức miễn phí, Wikinews, cho báo chí công dân và Wikiversity, một dự án tạo ra các tài liệu học tập miễn phí và cung cấp các hoạt động học tập trực tuyến. Một dự án chị em khác của Wikipedia, Wikispecies, là một danh mục các loài. Vào năm 2012, Wikivoyage, một hướng dẫn du lịch có thể chỉnh sửa và Wikidata, một cơ sở kiến thức có thể chỉnh sửa, đã ra mắt.

Xuất bản

 
Một nhóm Wikimedians của chi hội Wikimedia DC tại cuộc họp thường niên năm 2013 của Wikimedia DC đang đứng trước Encyclopædia Britannica (phía sau bên trái) tại Cơ quan Lưu trữ Quốc gia Hoa Kỳ.

Hiệu quả kinh tế rõ ràng nhất của Wikipedia là cái chết của các bách khoa toàn thư thương mại, đặc biệt là các phiên bản in, ví dụ Encyclopædia Britannica, không thể cạnh tranh với một sản phẩm về cơ bản là miễn phí.[285][286][287] Nicholas Carr đã viết một bài luận năm 2005, "Sự vô luân của Web 2.0 ", chỉ trích các trang web có nội dung do người dùng tạo, như Wikipedia, có thể dẫn đến việc các nhà sản xuất nội dung chuyên nghiệp (và theo quan điểm của ông, có chất lượng cao hơn) sẽ ngừng kinh doanh, vì "miễn phí sẽ luôn chiến thắng chất lượng". Carr viết: “Tiềm ẩn trong những viễn cảnh xuất thần của Web 2.0 là bá chủ của giới nghiệp dư. Tôi không thể tưởng tượng được điều gì đáng sợ hơn. " [288] Những người khác tranh cãi với quan điểm rằng Wikipedia, hoặc những nỗ lực tương tự, sẽ thay thế hoàn toàn các ấn phẩm truyền thống. Ví dụ, Chris Anderson, tổng biên tập của tạp chí Wired viết trên Nature rằng phương pháp tiếp cận " sự khôn ngoan của đám đông " của Wikipedia sẽ không thay thế được các tạp chí khoa học hàng đầu có quy trình bình duyệt nghiêm ngặt.

Cũng có một cuộc tranh luận đang diễn ra về ảnh hưởng của Wikipedia đối với hoạt động kinh doanh xuất bản tiểu sử. "Điều đáng lo ngại là, nếu bạn có thể lấy tất cả thông tin đó từ Wikipedia, thì tiểu sử còn lại gì?" Kathryn Hughes, giáo sư viết tiểu sử tại Đại học East Anglia, đồng thời là tác giả của The Short Life and Long Times of Mrs BeetonGeorge Eliot: the Last Victorian đặt câu hỏi.[289]

Sử dụng trong nghiên cứu

Wikipedia đã được sử dụng rộng rãi như một kho ngữ liệu để nghiên cứu ngôn ngữ trong ngôn ngữ học tính toán, truy xuất thông tinxử lý ngôn ngữ tự nhiên. Đặc biệt, nó thường đóng vai trò là cơ sở tri thức đích cho vấn đề liên kết thực thể, sau đó được gọi là "wikification",[290] và cho vấn đề liên quan của việc phân định nghĩa từ.[291] Đến lượt mình, các phương pháp tương tự như wikification có thể được sử dụng để tìm các liên kết "bị thiếu" trong Wikipedia.[292]

Năm 2015, các nhà nghiên cứu người Pháp, Tiến sĩ José Lages của Đại học Franche-ComtéBesançon và Dima Shepelyansky của Đại học Paul SabatierToulouse công bố bảng xếp hạng đại học toàn cầu dựa trên các trích dẫn học thuật trên Wikipedia.[293][294][295] Họ sử dụng Xếp hạng trang "theo sau là số lần xuất hiện trong 24 phiên bản ngôn ngữ khác nhau của Wikipedia (thứ tự giảm dần) và thế kỷ mà họ được thành lập (thứ tự tăng dần)".[295]

Một nghiên cứu của Viện Công nghệ Massachusetts năm 2017 gợi ý rằng các từ được sử dụng trên các bài viết Wikipedia sẽ xuất hiện trong các ấn phẩm khoa học.[296][297]

Các nghiên cứu liên quan đến Wikipedia đã sử dụng học máytrí tuệ nhân tạo để hỗ trợ các hoạt động khác nhau. Một trong những lĩnh vực quan trọng nhất — tự động phát hiện hành vi phá hoại [298][299] và đánh giá chất lượng dữ liệu trong Wikipedia.[300]

Các dự án liên quan

Một số bách khoa toàn thư đa phương tiện tương tác kết hợp các mục được viết bởi công chúng đã tồn tại rất lâu trước khi Wikipedia được thành lập. Dự án đầu tiên trong số này là Dự án Domesday của BBC năm 1986, bao gồm văn bản (được nhập trên máy tính BBC Micro) và ảnh từ hơn một triệu người đóng góp ở Vương quốc Anh, và bao gồm địa lý, nghệ thuật và văn hóa của Vương quốc Anh. Đây là bách khoa toàn thư đa phương tiện tương tác đầu tiên (và cũng là tài liệu đa phương tiện lớn đầu tiên được kết nối thông qua các liên kết nội bộ), với phần lớn các bài báo có thể truy cập được thông qua bản đồ tương tác của Vương quốc Anh. Giao diện người dùng và một phần nội dung của Dự án Domesday đã được mô phỏng trên một trang web cho đến năm 2008.[301]

Một số bách khoa toàn thư cộng tác, có nội dung miễn phí đã được tạo ra cùng thời kỳ với Wikipedia (ví dụ: Everything2),[302] với nhiều thứ sau đó được hợp nhất vào dự án (ví dụ: GNE).[303] Một trong những bách khoa toàn thư trực tuyến đầu tiên thành công nhất kết hợp các mục nhập vào của công chúng là h2g2, được tạo ra bởi Douglas Adams vào năm 1999. Từ điển bách khoa h2g2 tương đối nhẹ nhàng, tập trung vào các bài viết vừa dí dỏm vừa nhiều thông tin.

Các trang web kiến thức do người dùng hợp tác phát triển tiếp theo đã lấy cảm hứng từ Wikipedia. Một số, chẳng hạn như Susning.nu, Enciclopedia Libre, HudongBaidu Baike cũng không áp dụng quy trình đánh giá chính thức, còn một số như Conservapedia thì không công khai. Những trang web khác sử dụng đánh giá ngang hàng truyền thống hơn, chẳng hạn như Encyclopedia of Life, bách khoa toàn thư wiki trực tuyến ScholarpediaCitizendium. Citizendium được Sanger bắt đầu với nỗ lực tạo ra một giải pháp thay thế đáng tin cậy cho Wikipedia.[304]

Ghi chú

  1. ^ Yêu cầu đăng ký để thực hiện các tác vụ nhất định như chỉnh sửa trang được bảo vệ, tạo trang mới hay tải lên các tập tin.
  1. ^ Để là tài khoản xác nhận, người dùng phải thực hiện ít nhất một lần chỉnh sửa hoặc hành động khác trong một tháng nhất định.
  2. ^ Nguyên tắc trì hoãn có nghĩa là chờ cho đến khi rắc rối nảy sinh rồi mới giải quyết chúng.
  3. ^ Những sửa đổi với nội dung phỉ báng, đe dọa hình sự, hay vi phạm bản quyền có thể bị xóa khỏi lịch sử.
  4. ^ Xem bài viết "Phỉ báng" của David McHam để xem sự khác biệt theo luật.

Tham khảo

  1. ^ a ă “List of Wikipedias”. Meta-Wiki. 
  2. ^ Jonathan Sidener. “Everyone's Encyclopedia”. San Diego Union Tribune. Truy cập ngày 15 tháng 10 năm 2006. 
  3. ^ Chapman, Roger (ngày 6 tháng 9 năm 2011). “Top 40 Website Programming Languages”. roadchap.com. Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 9 năm 2013. Truy cập ngày 6 tháng 9 năm 2011. 
  4. ^ Brandom, Russell (ngày 4 tháng 9 năm 2015). “Wikipedia founder defends decision to encrypt the site in China”. The Verge. Truy cập ngày 19 tháng 9 năm 2015. 
  5. ^ a ă â “Wikipedia.ord Traffic, Demographics and Competitors”. www.alexa.com. Truy cập ngày 16 tháng 1 năm 2021. 
  6. ^ a ă Anon (2021) Happy Birthday, Wikipedia: Lessons from the success of a different sort of tech titan The Economist (leader 9 January 2021)
  7. ^ “Wikimedia pornography row deepens as Wales cedes rights – BBC News”. BBC (bằng tiếng Anh). Ngày 10 tháng 5 năm 2010. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2016. 
  8. ^ Vogel, Peter S. (ngày 10 tháng 10 năm 2012). “The Mysterious Workings of Wikis: Who Owns What?”. Ecommerce Times. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2016. 
  9. ^ Mullin, Joe (ngày 10 tháng 1 năm 2014). “Wikimedia Foundation employee ousted over paid editing”. Ars Technica. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2016. 
  10. ^ “Wikipedia cofounder Jimmy Wales on 60 Minutes”. CBS News (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 6 tháng 4 năm 2015. 
  11. ^ a ă â b c d Cohen, Noam (9 tháng 2 năm 2014). “Wikipedia vs. the Small Screen”. The New York Times (bằng tiếng Anh). 
  12. ^ “Wikistats – Statistics For Wikimedia Projects”. stats.wikimedia.org (bằng tiếng Anh). Wikimedia Foundation. Truy cập ngày 18 tháng 11 năm 2020. 
  13. ^ Bill Tancer (ngày 1 tháng 5 năm 2007). “Look Who's Using Wikipedia”. Time. Truy cập ngày 1 tháng 12 năm 2007. The sheer volume of content [...] is partly responsible for the site's dominance as an online reference. When compared to the top 3,200 educational reference sites in the US, Wikipedia is No. 1, capturing 24.3% of all visits to the category . Cf. Bill Tancer (Global Manager, Hitwise), "Wikipedia, Search and School Homework" Lưu trữ 2012-03-25 tại Wayback Machine, Hitwise, ngày 1 tháng 3 năm 2007.
  14. ^ Alex Woodson (ngày 8 tháng 7 năm 2007). “Wikipedia remains go-to site for online news”. Reuters. Truy cập ngày 16 tháng 12 năm 2007. Online encyclopedia Wikipedia has added about 20 million unique monthly visitors in the past year, making it the top online news and information destination, according to Nielsen//NetRatings. 
  15. ^ West, Stuart. “Wikipedia's Evolving Impact: slideshow presentation at TED2010” (PDF). Truy cập ngày 23 tháng 10 năm 2015. 
  16. ^ “comScore MMX Ranks Top 50 US Web Properties for August 2012”. comScore. Ngày 12 tháng 9 năm 2012. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2013. 
  17. ^ Anderson, Chris (8 tháng 5 năm 2006). “Jimmy Wales – The 2006 Time 100”. Time. Truy cập ngày 11 tháng 11 năm 2017. 
  18. ^ Xem những sơ đồ tại "Lần được truy nhập", Thống kê Wikipedia, 1 tháng 1 năm 2005.
  19. ^ a ă J. Petrilli, Michael (Spring 2008/Vol. 8, No. 2) Wikipedia or Wickedpedia? Lưu trữ tháng 11 21, 2016 tại Wayback Machine, Education Next Retrieved October 22, 2014
  20. ^ Garber, Megan (12 tháng 10 năm 2011). “The contribution conundrum: Why did Wikipedia succeed while other encyclopedias failed?”. Nieman Lab (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2016. 
  21. ^ a ă Kock, N., Jung, Y., & Syn, T. (2016). Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges. (PDF) Lưu trữ tháng 9 27, 2016 tại Wayback Machine International Journal of e-Collaboration (IJeC), 12(2), 1–8.
  22. ^ Sidener, Jonathan. “Everyone's Encyclopedia”. Lưu trữ từ SignOnDiego.com (bằng tiếng Anh). 6 tháng 12 năm 2004. Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2021. 
  23. ^ Meyers, Peter. “Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You”. The New York Times (bằng tiếng Anh). 20 tháng 9 năm 2001. Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2021. 
  24. ^ Stallman, Richard M. “The Free Encyclopedia Project”. Free Software Foundation. 20 tháng 6 năm 2007. Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2021. 
  25. ^ a ă Sanger, Larry. “The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir”. Slashdot. 18 tháng 4 năm 2005. Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2021. 
  26. ^ Sanger, Larry. “Wikipedia Is Up!”. Lưu trữ từ thư điện tử trên Nupedia. 17 tháng 1 năm 2001. Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2021. 
  27. ^ “Wikipedia-l: LinkBacks?” (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 20 tháng 2 năm 2007. 
  28. ^ Sanger, Larry (ngày 10 tháng 1 năm 2001). “Let's Make a Wiki” (bằng tiếng Anh). Internet Archive. Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 4 năm 2003. Truy cập ngày 26 tháng 12 năm 2008. 
  29. ^ “WHOIS domain registration information results for wikipedia.com from Network Solutions” (bằng tiếng Anh). Ngày 27 tháng 9 năm 2007. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 9 năm 2007. Truy cập ngày 31 tháng 8 năm 2018. 
  30. ^ “WHOIS domain registration information results for wikipedia.org from Network Solutions” (bằng tiếng Anh). Ngày 27 tháng 9 năm 2007. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 9 năm 2007. Truy cập ngày 31 tháng 8 năm 2018. 
  31. ^ “Trang chủ của Wikipedia”. Lưu trữ từ trang chủ của Wikipedia. 31 tháng 1 năm 2001. Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2021. 
  32. ^ Miliard, Mike. “Feature - Wikipediots: Who are these devoted, even obsessive contributors to Wikipedia?”. Salt Lake City Weekly (bằng tiếng Anh). 20 tháng 2 năm 2008. Truy cập ngày 16 tháng 1 năm 2021. 
  33. ^ Sidener, Jonathan. “Wikipedia family feud rooted in San Diego”. Lưu trữ từ Union-Tribune (bằng tiếng Anh). 9 tháng 10 năm 2006. Truy cập ngày 16 tháng 1 năm 2021. 
  34. ^ Wikipedia:Quan điểm trung lập
  35. ^ Finkelstein, Seth (ngày 25 tháng 9 năm 2008). “Read me first: Wikipedia isn't about human potential, whatever Wales says”. The Guardian (bằng tiếng Anh) (Luân Đôn). 
  36. ^ “Multilingual statistics”. Wikipedia (bằng tiếng Anh). Ngày 30 tháng 3 năm 2005. Truy cập ngày 26 tháng 12 năm 2008. 
  37. ^ Encyclopedias and Dictionaries. Encyclopædia Britannica 18 (ấn bản 15). 2007. tr. 257–286. 
  38. ^ “[long] Enciclopedia Libre: msg#00008”. Osdir (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 10 năm 2008. Truy cập ngày 26 tháng 12 năm 2008. 
  39. ^ Clay, Shirky (2008). Here Comes Everybody: The Power of Organizing Without Organization. The Penguin Press via Amazon Online Reader. tr. 273. ISBN 978-1-59420-153-0. Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2021. 
  40. ^ Vibber, Brion (ngày 16 tháng 8 năm 2002). “Brion VIBBER at pobox.com”. Wikimedia (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 20 tháng 6 năm 2014. Truy cập ngày 8 tháng 12 năm 2020. 
  41. ^ Wales, James. "Giới thiệu Quỹ Hỗ trợ Wikimedia". 20 tháng 6 năm 2003. wikipedia-l@wikipedia.org.
  42. ^ Bobbie Johnson (ngày 12 tháng 8 năm 2009). “Wikipedia approaches its limits”. The Guardian (bằng tiếng Anh) (Luân Đôn). Truy cập ngày 31 tháng 3 năm 2010. 
  43. ^ Mô hình tăng trưởng của Wikipedia (tiếng Anh)
  44. ^ The Singularity is Not Near: Slowing Growth of Wikipedia (PDF). The International Symposium on Wikis. Orlando, Florida. 2009. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 11 tháng 5 năm 2011. 
  45. ^ Evgeny Morozov (November–December 2009). “Edit This Page; Is it the end of Wikipedia”. Boston Review (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 12 năm 2019. 
  46. ^ Cohen, Noam (ngày 28 tháng 3 năm 2009). “Wikipedia – Exploring Fact City”. The New York Times (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 4 năm 2011. 
  47. ^ Gibbons, Austin; Vetrano, David; Biancani, Susan (2012). “Wikipedia: Nowhere to grow” (PDF) (bằng tiếng Anh). Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 18 tháng 7 năm 2014.   
  48. ^ Jenny Kleeman (ngày 26 tháng 11 năm 2009). “Wikipedia falling victim to a war of words”. The Guardian (bằng tiếng Anh) (Luân Đôn). Truy cập ngày 31 tháng 3 năm 2010. 
  49. ^ “Wikipedia: A quantitative analysis” (bằng tiếng Anh). Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 3 tháng 4 năm 2012. 
  50. ^ Volunteers Log Off as Wikipedia Ages, The Wall Street Journal, ngày 27 tháng 11 năm 2009.
  51. ^ Barnett, Emma (ngày 26 tháng 11 năm 2009). “Wikipedia's Jimmy Wales denies site is 'losing' thousands of volunteer editors”. The Daily Telegraph (bằng tiếng Anh) (London). Truy cập ngày 31 tháng 3 năm 2010. 
  52. ^ a ă Kevin Rawlinson (ngày 8 tháng 8 năm 2011). “Wikipedia seeks women to balance its 'geeky' editors”. The Independent (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 5 tháng 4 năm 2012. 
  53. ^ a ă â b c Simonite, Tom (ngày 22 tháng 10 năm 2013). “The Decline of Wikipedia”. MIT Technology Review (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 30 tháng 11 năm 2013. 
  54. ^ “3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins”. The Atlantic (bằng tiếng Anh). Ngày 16 tháng 7 năm 2012. 
  55. ^ Ward, Katherine. New York Magazine, issue of ngày 25 tháng 11 năm 2013, p. 18.
  56. ^ “Wikipedia Breaks Into US Top 10 Sites”. PCWorld (bằng tiếng Anh). Ngày 17 tháng 2 năm 2007. 
  57. ^ “Wikimedia Traffic Analysis Report – Wikipedia Page Views Per Country” (bằng tiếng Anh). Wikimedia Foundation. Truy cập ngày 8 tháng 3 năm 2015. 
  58. ^ Jeff Loveland and Joseph Reagle (15 tháng 1 năm 2013). “Wikipedia and encyclopedic production”. New Media & Society (bằng tiếng Anh). 15 (8): 1294. doi:10.1177/1461444812470428. S2CID 27886998.
  59. ^ Rebecca J. Rosen (ngày 30 tháng 1 năm 2013). “What If the Great Wikipedia 'Revolution' Was Actually a Reversion? • The Atlantic” (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 9 tháng 2 năm 2013. 
  60. ^ Netburn, Deborah (ngày 19 tháng 1 năm 2012). “Wikipedia: SOPA protest led eight million to look up reps in Congress”. Los Angeles Times (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 6 tháng 3 năm 2012. 
  61. ^ “Wikipedia joins blackout protest at US anti-piracy moves”. BBC News. Ngày 18 tháng 1 năm 2012. Truy cập ngày 19 tháng 1 năm 2012. 
  62. ^ “SOPA/Blackoutpage” (bằng tiếng Anh). Wikimedia Foundation. Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 6 năm 2018. Truy cập ngày 19 tháng 1 năm 2012. 
  63. ^ a ă Varma, Subodh (ngày 20 tháng 1 năm 2014). “Google eating into Wikipedia page views?”. The Economic Times (bằng tiếng Anh) (Times Internet Limited). Truy cập ngày 10 tháng 2 năm 2014. 
  64. ^ “Alexa Top 500 Global Sites”. Alexa Internet (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 28 tháng 12 năm 2016. 
  65. ^ “Báo cáo của Minor Planet Center” (PDF). Minor Planet Circular (bằng tiếng Anh) (Liên đoàn Thiên văn Quốc tế): 82403. Ngày 27 tháng 1 năm 2013. 
  66. ^ Day, Matthew (10 tháng 10 năm 2014). “Polish town to build statue honouring Wikipedia”. The Daily Telegraph (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 11 tháng 10 năm 2014. 
  67. ^ Watson, J.M. (2019). “Lest we forget. A new identity and status for a Viola of section Andinium W. Becker; named for an old and treasured friend and companion. Plus another...” (PDF). International Rock Gardener (bằng tiếng Anh) (117): 47–. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 1 tháng 10 năm 2019. Truy cập ngày 6 tháng 10 năm 2019. 
  68. ^ Oberhaus, Daniel (ngày 5 tháng 8 năm 2019). “A Crashed Israeli Lunar Lander Spilled Tardigrades On The Moon”. Wired (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2019. 
  69. ^ Resnick, Brian (ngày 6 tháng 8 năm 2019). “Tardigrades, the toughest animals on Earth, have crash-landed on the moon – The tardigrade conquest of the solar system has begun.”. Vox (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2019. 
  70. ^ Shankland, Stephen (ngày 29 tháng 6 năm 2019). “Startup packs all 16GB of Wikipedia onto DNA strands to demonstrate new storage tech – Biological molecules will last a lot longer than the latest computer storage technology, Catalog believes.”. CNET (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 7 tháng 8 năm 2019. 
  71. ^ Zittrain, Jonathan (2008). The Future of the Internet and How to Stop It – Chapter 6: The Lessons of Wikipedia (bằng tiếng Anh). Yale University Press. ISBN 978-0-300-12487-3. Truy cập ngày 26 tháng 12 năm 2008. 
  72. ^ Registration notes (bằng tiếng Anh)
  73. ^ Quy định khóa trang của Wikipedia tiếng Anh
  74. ^ Hafner, Katie (ngày 17 tháng 6 năm 2006). “Growing Wikipedia Refines Its 'Anyone Can Edit' Policy”. The New York Times (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 5 tháng 12 năm 2016. 
  75. ^ Quy định khóa trang của Wikipedia tiếng Anh
  76. ^ Quy định khóa trang của Wikipedia tiếng Anh (bằng tiếng Anh)
  77. ^ a ă “Bericht Gesichtete Versionen”. Danh sách thư. Truy cập ngày 15 tháng 2 năm 2009. 
  78. ^ William Henderson (ngày 10 tháng 12 năm 2012). “Wikipedia Has Figured Out A New Way To Stop Vandals In Their Tracks”. Business Insider (bằng tiếng Anh). 
  79. ^ Frewin, Jonathan (ngày 15 tháng 6 năm 2010). “Wikipedia unlocks divisive pages for editing”. BBC News (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 21 tháng 8 năm 2014. 
  80. ^ en:Wikipedia:New pages patrol
  81. ^ Andrea Ciffolilli, "Phantom authority, self-selective recruitment, and retention of members in virtual communities: The case of Wikipedia" Lưu trữ tháng 12 6, 2016 tại Wayback Machine, First Monday December 2003.
  82. ^ Phá hoại trên Wikipedia tiếng Anh (bằng tiếng Anh). Wikipedia. Truy cập ngày 6 tháng 11 năm 2012.
  83. ^ Fernanda B. Viégas; Martin Wattenberg; Kushal Dave (2004). Studying Cooperation and Conflict between Authors with History Flow Visualizations (PDF). Proceedings of the ACM Conference on Human Factors in Computing Systems (CHI) (bằng tiếng Anh). tr. 575–582. doi:10.1145/985921.985953. ISBN 978-1-58113-702-6. S2CID 10351688. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 25 tháng 1 năm 2006. Truy cập ngày 24 tháng 1 năm 2007.
  84. ^ Reid Priedhorsky; Jilin Chen; Shyong (Tony) K. Lam; Katherine Panciera; Loren Terveen; John Riedl (ngày 4 tháng 11 năm 2007). “Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia” (PDF). Association for Computing Machinery GROUP '07 Conference Proceedings; GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, University of Minnesota (bằng tiếng Anh). Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 25 tháng 10 năm 2007. Truy cập ngày 13 tháng 10 năm 2007.
  85. ^ Seigenthaler, John (ngày 29 tháng 11 năm 2005). “A False Wikipedia 'biography'. USA Today (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 26 tháng 12 năm 2008. 
  86. ^ Friedman, Thomas L. (2007). The World is Flat (bằng tiếng Anh). Farrar, Straus & Giroux. tr. 124. ISBN 978-0-374-29278-2. 
  87. ^ Buchanan, Brian (ngày 17 tháng 11 năm 2006). “Founder shares cautionary tale of libel in cyberspace” (bằng tiếng Anh). archive.firstamendmentcenter.org. Bản gốc lưu trữ ngày 21 tháng 12 năm 2012. Truy cập ngày 17 tháng 11 năm 2012. 
  88. ^ Helm, Burt (ngày 13 tháng 12 năm 2005). “Wikipedia: "A Work in Progress". BusinessWeek (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 26 tháng 7 năm 2012. 
  89. ^ Giải quyết mâu thuẫn tại Wikipedia tiếng Anh (bằng tiếng Anh)
  90. ^ Coldewey, Devin (ngày 21 tháng 6 năm 2012). “Wikipedia is editorial warzone, says study”. Technology. NBC News (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 8 năm 2014. 
  91. ^ Kalyanasundaram, Arun; Wei, Wei; Carley, Kathleen M.; Herbsleb, James D. (tháng 12 năm 2015). “An agent-based model of edit wars in Wikipedia: How and when is consensus reached”. 2015 Winter Simulation Conference (WSC) (bằng tiếng Anh). Huntington Beach, CA, USA: IEEE: 276–287. doi:10.1109/WSC.2015.7408171. ISBN 9781467397438.
  92. ^ Suh, Bongwon; Convertino, Gregorio; Chi, Ed H.; Pirolli, Peter (2009). “The singularity is not near: slowing growth of Wikipedia”. Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration – WikiSym '09. Orlando, Florida: ACM Press: 1. doi:10.1145/1641309.1641322. ISBN 9781605587301.
  93. ^ Torres, Nicole (ngày 2 tháng 6 năm 2016). “Why Do So Few Women Edit Wikipedia?”. Harvard Business Review. ISSN 0017-8012. Truy cập ngày 20 tháng 8 năm 2019. 
  94. ^ Bear, Julia B.; Collier, Benjamin (tháng 3 năm 2016). “Where are the Women in Wikipedia? Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia”. Sex Roles. 74 (5–6): 254–265. doi:10.1007/s11199-015-0573-y. ISSN 0360-0025. S2CID 146452625.
  95. ^ “Who's behind Wikipedia?”. PC World (bằng tiếng Anh). 6 tháng 2 năm 2008. Bản gốc lưu trữ ngày 9 tháng 2 năm 2008. Truy cập ngày 7 tháng 2 năm 2008. 
  96. ^ Những gì không phải là Wikipedia. Truy cập 13 tháng 1 năm 2021.
  97. ^ Độ nổi bật. Truy cập 13 tháng 1 năm 2021.
  98. ^ Thông tin kiểm chứng được. Truy cập 13 tháng 1 năm 2021.
  99. ^ Cohen, Noam (9 tháng 8 năm 2011). “For inclusive mission, Wikipedia is told that written word goes only so far”. International Herald Tribune. tr. 18. (cần đăng ký mua)
  100. ^ Sanger, Larry (18 tháng 4 năm 2005). “The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir”. Slashdot. Dice. 
  101. ^ Kostakis, Vasilis (tháng 3 năm 2010). “Identifying and understanding the problems of Wikipedia's peer governance: The case of inclusionists versus deletionists”. First Monday 15 (3). 
  102. ^ Sở hữu bài viết.
  103. ^ Bảo quản viên của Wikipedia
  104. ^ Administrator conduct (bằng tiếng Anh).
  105. ^ Wikipedia:RfA Review/Reflect (bằng tiếng Anh).
  106. ^ Meyer, Robinson (ngày 16 tháng 7 năm 2012). “3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins”. The Atlantic. Truy cập ngày 2 tháng 9 năm 2012. 
  107. ^ a ă â Blodget, Henry (3 tháng 1 năm 2009). “Who The Hell Writes Wikipedia, Anyway?”. Business Insider. 
  108. ^ Wilson, Chris (22 tháng 2 năm 2008). “The Wisdom of the Chaperones”. Slate. Truy cập ngày 13 tháng 8 năm 2014. 
  109. ^ Swartz, Aaron (4 tháng 9 năm 2006). “Raw Thought: Who Writes Wikipedia?”. Bản gốc lưu trữ 3 Tháng tám năm 2014. Truy cập 23 Tháng hai năm 2008.
  110. ^ “Wikipedia "Good Samaritans" Are on the Money”. Scientific American. 19 tháng 10 năm 2007. Truy cập ngày 26 tháng 12 năm 2008. 
  111. ^ Giles, Jim (4 tháng 8 năm 2009). “After the boom, is Wikipedia heading for bust?”. New Scientist. 
  112. ^ Cohen, Noam. “Define Gender Gap? Look Up Wikipedia's Contributor List”. The New York Times (The New York Times Company). Truy cập ngày 28 tháng 10 năm 2013. 
  113. ^ “Wikipedia:List of Wikipedias”. English Wikipedia. Truy cập ngày 16 tháng 1 năm 2021. 
  114. ^ a ă List of Wikipedias
  115. ^ “Spelling”. Manual of Style. Wikipedia. 26 tháng 9 năm 2018. Truy cập ngày 19 tháng 5 năm 2007. 
  116. ^ “Countering systemic bias”. 15 tháng 7 năm 2018. Truy cập ngày 19 tháng 5 năm 2007. 
  117. ^ “Fair use”. Meta-Wiki. Truy cập ngày 14 tháng 7 năm 2007. 
  118. ^ “Images on Wikipedia”. Truy cập ngày 14 tháng 7 năm 2007. 
  119. ^ Fernanda B. Viégas (3 tháng 1 năm 2007). “The Visual Side of Wikipedia” (PDF). Visual Communication Lab, IBM Research. Truy cập ngày 30 tháng 10 năm 2007. 
  120. ^ Jimmy Wales, "Wikipedia is an encyclopedia", March 8, 2005, <Wikipedia-l@wikimedia.org>
  121. ^ “Meta-Wiki”. Wikimedia Foundation. Truy cập ngày 24 tháng 3 năm 2009. 
  122. ^ “Meta-Wiki Statistics”. Wikimedia Foundation. Truy cập ngày 24 tháng 3 năm 2008. 
  123. ^ “List of articles every Wikipedia should have”. Wikimedia Foundation. Truy cập ngày 24 tháng 3 năm 2008. 
  124. ^ a ă Yasseri, Taha; Sumi, Robert; Kertész, János (17 tháng 1 năm 2012). “Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis”. PLoS ONE 7 (1): e30091. Bibcode:2012PLoSO...730091Y. PMC 3260192. PMID 22272279. arXiv:1109.1746. doi:10.1371/journal.pone.0030091. 
  125. ^ “Wikipedia: Translation”. English Wikipedia. 27 tháng 9 năm 2018. Truy cập ngày 3 tháng 2 năm 2007. 
  126. ^ a ă â “The future of Wikipedia: WikiPeaks?”. The Economist. 1 tháng 3 năm 2014. Truy cập ngày 11 tháng 3 năm 2014. 
  127. ^ Andrew Lih. Wikipedia. Alternative edit policies at Wikipedia in other languages.
  128. ^ Jemielniak, Dariusz (22 tháng 6 năm 2014). “The Unbearable Bureaucracy of Wikipedia”. Slate. Truy cập ngày 18 tháng 8 năm 2014. 
  129. ^ D. Jemielniak, Common Knowledge, Stanford University Press, 2014.
  130. ^ a ă Black, Edwin (ngày 19 tháng 4 năm 2010) Wikipedia – The Dumbing Down of World Knowledge Lưu trữ 2016-09-09 tại Wayback Machine, History News Network Retrieved ngày 21 tháng 10 năm 2014
  131. ^ Messer-Kruse, Timothy (February 12, 2012) The 'Undue Weight' of Truth on Wikipedia Lưu trữ tháng 12 18, 2016 tại Wayback Machine The Chronicle of Higher Education Retrieved March 27, 2014
  132. ^ Colón-Aguirre, Monica & Fleming-May, Rachel A. (October 11, 2012) "You Just Type in What You Are Looking For": Undergraduates' Use of Library Resources vs. Wikipedia Lưu trữ tháng 4 19, 2016 tại Wayback Machine (p. 392) The Journal of Academic Librarianship Retrieved March 27, 2014
  133. ^ Bowling Green News (February 27, 2012) Wikipedia experience sparks national debate Lưu trữ tháng 8 27, 2016 tại Wayback Machine Bowling Green State University Retrieved March 27, 2014
  134. ^ Wisdom? "More like dumbness of the crowds". Oliver Kamm. Times Online (archive version 2011-08-14) (Author's own copy Lưu trữ tháng 9 5, 2016 tại Wayback Machine)
  135. ^ “Plagiarism by Wikipedia editors”. Wikipedia Watch. 27 tháng 10 năm 2006. Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 11 năm 2009. 
  136. ^ “Wikipedia, Britannica: A Toss-Up”. Wired. Associated Press. Ngày 15 tháng 12 năm 2005. Truy cập ngày 8 tháng 8 năm 2015. 
  137. ^ Jim Giles (tháng 12 năm 2005). “Internet encyclopedias go head to head”. Nature 438 (7070): 900–901. Bibcode:2005Natur.438..900G. PMID 16355180. doi:10.1038/438900a. (cần đăng ký mua) Note: The study was cited in several news articles; e.g.:
  138. ^ Reagle, pp. 165–166.
  139. ^ Orlowski, Andrew (16 tháng 12 năm 2005). “Wikipedia science 31% more cronky than Britannica's Excellent for Klingon science, though”. The Register. Truy cập ngày 25 tháng 2 năm 2019. 
  140. ^ “Encyclopaedia Britannica and Nature: a response” (PDF). Truy cập ngày 13 tháng 7 năm 2010. 
  141. ^ “Nature's responses to Encyclopaedia Britannica”. Nature. 30 tháng 3 năm 2006. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 5 năm 2017. Truy cập ngày 25 tháng 2 năm 2018. 
  142. ^ See author acknowledged comments in response to the citation of the Nature study, at PLoS ONE, 2014, "Citation of fundamentally flawed Nature quality 'study' ", In response to T. Yasseri et al. (2012) Dynamics of Conflicts in Wikipedia, Published June 20, 2012, doi:10.1371/journal.pone.0038869, see “Dynamics of Conflicts in Wikipedia”. Bản gốc lưu trữ ngày 16 tháng 1 năm 2016. Truy cập ngày 22 tháng 7 năm 2014. , accessed July 21, 2014.
  143. ^ Quy định về phủ nhận chung của Wikipedia
  144. ^ Cowen, Tyler (14 tháng 3 năm 2008). “Cooked Books”. The New Republic. Bản gốc lưu trữ ngày 18 tháng 3 năm 2008. Truy cập ngày 26 tháng 12 năm 2008. 
  145. ^ Stacy Schiff (31 tháng 7 năm 2006). “Know It All”. The New Yorker. 
  146. ^ “Wikipedia Founder Says Internet Users Are Adrift In The 'Fake News' Era”. NPR.org. Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 6 năm 2018. Truy cập ngày 1 tháng 5 năm 2018. 
  147. ^ “Toward a New Compendium of Knowledge (longer version)”. Citizendium. Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 10 năm 2006. Truy cập ngày 10 tháng 10 năm 2006. 
  148. ^ a ă Elder, Jeff (16 tháng 6 năm 2014). “Wikipedia Strengthens Rules Against Undisclosed Editing”. The Wall Street Journal. 
  149. ^ Kane, Margaret (30 tháng 1 năm 2006). “Politicians notice Wikipedia”. CNET. Truy cập ngày 28 tháng 1 năm 2007. 
  150. ^ Bergstein, Brian (23 tháng 1 năm 2007). “Microsoft offers cash for Wikipedia edit”. NBC News. Truy cập ngày 1 tháng 2 năm 2007. 
  151. ^ Cohen, Morris; Olson, Kent (2010). Legal Research in a Nutshell (ấn bản 10). St. Paul, Minnesota: Thomson Reuters. tr. 32–34. ISBN 978-0-314-26408-4. 
  152. ^ Waters, N.L. (2007). “Why you can't cite Wikipedia in my class”. Communications of the ACM. 50 (9): 15. CiteSeerX 10.1.1.380.4996. doi:10.1145/1284621.1284635.
  153. ^ Jaschik, Scott (26 tháng 1 năm 2007). “A Stand Against Wikipedia”. Inside Higher Ed. Truy cập ngày 27 tháng 1 năm 2007. 
  154. ^ "Jimmy Wales", Biography Resource Center Online. (Gale, 2006.)
  155. ^ Child, Maxwell L., "Professors Split on Wiki Debate" Lưu trữ tháng 12 20, 2008 tại Wayback Machine, The Harvard Crimson, February 26, 2007.
  156. ^ Stothart, Chloe (21 tháng 12 năm 2012). “Web threatens learning ethos”. The Times Higher Education Supplement (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ 21 tháng 12 năm 2012. Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2021. 
  157. ^ Julie Beck. "Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia". The Atlantic, March 5, 2014.
  158. ^ a ă Beck, Julie (7 tháng 5 năm 2014). “Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text?”. The Atlantic. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2014. 
  159. ^ Wikipedia không phải là bách khoa toàn thư giấy (bằng tiếng Anh)
  160. ^ “The battle for Wikipedia's soul”. The Economist. 6 tháng 3 năm 2008. ISSN 0013-0613. Truy cập ngày 7 tháng 3 năm 2008. 
  161. ^ Douglas, Ian (10 tháng 11 năm 2007). “Wikipedia: an online encyclopedia torn apart”. The Daily Telegraph (London). Truy cập ngày 23 tháng 11 năm 2010. 
  162. ^ Bruilliard, Karin (21 tháng 5 năm 2010). “Pakistan blocks YouTube a day after shutdown of Facebook over Muhammad issue”. The Washington Post. Truy cập ngày 24 tháng 10 năm 2011. 
  163. ^ Kittur, A; Chi, E. H.; Suh, B. (2009). “What's in Wikipedia? Mapping Topics and Conflict Using Socially Annotated Category Structure” (PDF). New York: ACM. tr. 1509–1512 – qua In Proceedings of the 27th International Conference on Human Factors in Computing Systems (Boston, Massachusetts, April 4–9, 2009). CHI '09. 
  164. ^ Petrusich, Amanda (20 tháng 10 năm 2011). “Wikipedia's Deep Dive Into a Library Collection”. The New York Times. Truy cập ngày 28 tháng 10 năm 2011. 
  165. ^ Lam, Shyong (Tony) K.; Anuradha Uduwage; Zhenhua Dong; Shilad Sen; David R. Musicant; Loren Terveen; John Riedl (October 3–5, 2011). “WP: Clubhouse? An Exploration of Wikipedia's Gender Imbalance” (PDF). WikiSym 2011: 4. 
  166. ^ Mark Graham, Mapping the Geographies of Wikipedia Content, Zerogeography.net (November 12, 2009).
  167. ^ Strohmaier, Markus (6 tháng 3 năm 2017). “KAT50 Society, Culture”. Multilingual historical narratives on Wikipedia. GESIS Data Archive. doi:10.7802/1411. Wikipedia narratives about national histories (i) are skewed towards more recent events (recency bias) and (ii) are distributed unevenly across the continents with significant focus on the history of European countries (Eurocentric bias).
  168. ^ The Guardian 2014 (London) The Guardian view on Wikipedia: evolving truth Lưu trữ tháng 11 12, 2016 tại Wayback Machine
  169. ^ "Edit Wars Reveal the 10 Most Controversial Topics on Wikipedia", MIT Technology Review, July 17, 2013.
  170. ^ a ă â Yasseri, Taha; Spoerri, Anselm; Graham, Mark; Kertesz, Janos (2014). Fichman, P.; Hara, N. (biên tập). The Most Controversial Topics in Wikipedia: A Multilingual and Geographical Analysis. Scarecrow Press. arXiv:1305.5566. doi:10.2139/SSRN.2269392. SSRN 2269392.
  171. ^ Das, Sanmay; Allen, Lavoie; Malik, Magdon-Ismail (1 tháng 11 năm 2013). “Manipulation among the arbiters of collective intelligence: How Wikipedia administrators mold public opinion”. CIKM '13 Proceedings of the 22nd ACM international conference on Information & Knowledge Management. San Francisco, California: ACM. tr. 1097–1106. ISBN 978-1-4503-2263-8. doi:10.1145/2505515.2505566. 
  172. ^ Das, Sanmay; Allen, Lavoie; Malik, Magdon-Ismail (24 tháng 12 năm 2016). “Manipulation among the arbiters of collective intelligence: How Wikipedia administrators mold public opinion”. ACM Transactions on the Web. 10 (4): 24. doi:10.1145/3001937. S2CID 12585047.
  173. ^ Metz, Cade (7 tháng 12 năm 2008). “Brit ISPs censor Wikipedia over 'child porn' album cover”. The Register. Truy cập ngày 10 tháng 5 năm 2009. 
  174. ^ “Wikipedia rejects child porn accusation”. The Sydney Morning Herald. 29 tháng 4 năm 2010. Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 9 năm 2017. Truy cập ngày 14 tháng 5 năm 2017. 
  175. ^ Farrell, Nick (29 tháng 4 năm 2010). “Wikipedia denies child abuse allegations: Co-founder grassed the outfit to the FBI”. The Inquirer. Truy cập ngày 9 tháng 10 năm 2010. 
  176. ^ “Wikipedia blasts co-founder's accusations of child porn on website”. The Economic Times (India). 29 tháng 4 năm 2010. Truy cập ngày 29 tháng 4 năm 2010. 
  177. ^ “Wikimedia pornography row deepens as Wales cedes rights”. BBC News. Ngày 10 tháng 5 năm 2010. Truy cập ngày 19 tháng 5 năm 2010. 
  178. ^ Gray, Lila (17 tháng 9 năm 2013). “Wikipedia Gives Porn a Break”. XBIZ.com. Truy cập ngày 10 tháng 11 năm 2013. 
  179. ^ Andrew McStay, 2014, Privacy and Philosophy: New Media and Affective Protocol Lưu trữ tháng 4 14, 2016 tại Wayback Machine, New York Peter Lang.
  180. ^ Heise Lưu trữ tháng 9 13, 2012 tại Wayback MachineGericht weist einstweilige Verfügung gegen Wikimedia Deutschland ab (update), by Torsten Kleinz, February 9, 2006.
  181. ^ “IT Service Management Software”. OTRS.com. Bản gốc lưu trữ ngày 30 tháng 10 năm 2013. Truy cập ngày 9 tháng 6 năm 2012. 
  182. ^ Paling, Emma (21 tháng 10 năm 2015). “Wikipedia's Hostility to Women”. The Atlantic. Truy cập ngày 24 tháng 10 năm 2015. 
  183. ^ Auerbach, David (11 tháng 12 năm 2014). “Encyclopedia Frown”. Slate. Truy cập ngày 24 tháng 10 năm 2015. 
  184. ^ “In UK, rising chorus of outrage over online misogyny”. Christian Science Monitor. Tháng 8 năm 2013. 
  185. ^ “Wikimedia Foundation – Financial Statements – June 30, 2011 and 2010” (PDF). Wikimedia Foundation. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2016. 
  186. ^ “Wikimedia Foundation IRS Form 990” (PDF). Truy cập ngày 14 tháng 10 năm 2014. 
  187. ^ “Press releases/WMF announces new ED Lila Tretikov”. Wikimedia Foundation. 31 tháng 5 năm 2018. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2014. 
  188. ^ a ă Jeff Elder, The Wall Street Journal, May 1, 2014, "Wikipedia's New Chief: From Soviet Union to World's Sixth-Largest Site".
  189. ^ a ă Noam Cohen (1 tháng 5 năm 2014). “Media: Open-Source Software Specialist Selected as Executive Director of Wikipedia”. The New York Times. 
  190. ^ Dimitra Kessenides. Bloomberg News Weekly. December 26, 2016. "Is Wikipedia 'Woke'".
  191. ^ Dimitra Kessenides. Bloomberg News Weekly. December 26, 2016, p. 74. "Is Wikipedia 'Woke'".
  192. ^ “Version: Installed extensions”. 28 tháng 9 năm 2018. . Truy cập August 18, 2014.
  193. ^ Michael Snow (29 tháng 12 năm 2016). “Lucene search: Internal search function returns to service”. Wikimedia Foundation. Truy cập ngày 26 tháng 2 năm 2009. 
  194. ^ Brion Vibber. “[Wikitech-l] Lucene search”. Truy cập ngày 26 tháng 2 năm 2009. 
  195. ^ “Extension:Lucene-search”. Wikimedia Foundation. Truy cập ngày 31 tháng 8 năm 2009. 
  196. ^ “mediawiki –Revision 55688: /branches/lucene-search-2.1/lib”. Wikimedia Foundation. Truy cập ngày 31 tháng 8 năm 2009. 
  197. ^ Emil Protalinski (2 tháng 7 năm 2013). “Wikimedia rolls out WYSIWYG visual editor for logged-in users accessing Wikipedia articles in English”. The Next Web. Truy cập ngày 6 tháng 7 năm 2013. 
  198. ^ Curtis, Sophie (23 tháng 7 năm 2013). “Wikipedia introduces new features to entice editors”. The Daily Telegraph. Truy cập ngày 18 tháng 8 năm 2013. 
  199. ^ L. M. (13 tháng 12 năm 2011). “Changes at Wikipedia: Seeing things”. The Economist. Truy cập ngày 28 tháng 7 năm 2013. 
  200. ^ Lucian Parfeni (2 tháng 7 năm 2013). “Wikipedia's New VisualEditor Is the Best Update in Years and You Can Make It Better”. Softpedia. Truy cập ngày 30 tháng 7 năm 2013. 
  201. ^ a ă Orlowski, Andrew (1 tháng 8 năm 2013). “Wikipedians say no to Jimmy's 'buggy' WYSIWYG editor”. The Register. Truy cập ngày 18 tháng 8 năm 2013. 
  202. ^ Wikipedia Bot Information
  203. ^ a ă Daniel Nasaw (24 tháng 7 năm 2012). “Meet the 'bots' that edit Wikipedia”. BBC News. 
  204. ^ Halliday, Josh; Arthur, Charles (ngày 26 tháng 7 năm 2012). “Boot up: The Wikipedia vandalism police, Apple analysts, and more”. The Guardian. Truy cập ngày 5 tháng 9 năm 2012. 
  205. ^ Jervell, Ellen Emmerentze (13 tháng 7 năm 2014). “For This Author, 10,000 Wikipedia Articles Is a Good Day's Work”. The Wall Street Journal. Truy cập ngày 18 tháng 8 năm 2014. 
  206. ^ “Wikipedia signpost: Abuse Filter is enabled”. English Wikipedia. 23 tháng 3 năm 2009. Truy cập ngày 13 tháng 7 năm 2010. 
  207. ^ Aljazeera, July 21, 2014, "MH17 Wikipedia entry edited from Russian Government IP Address". “MH17 Wikipedia entry edited from Russian government IP address”. 21 tháng 7 năm 2014. Bản gốc lưu trữ ngày 16 tháng 11 năm 2016. Truy cập ngày 22 tháng 7 năm 2014. 
  208. ^ Wikipedia's policy on bots
  209. ^ Andrew Lih (2009). The Wikipedia Revolution, chapter Then came the Bots, pp. 99–106.
  210. ^ “Thống kê yêu cầu hàng tháng”. Quỹ Wikimedia. Truy cập 3 tháng 2 năm 2007. 
  211. ^ "Monthly request statistics", Wikimedia. Truy cập October 31, 2008.
  212. ^ “Varnish – Wikitech”. wikitech.wikimedia.org. Truy cập ngày 12 tháng 5 năm 2019. 
  213. ^ Guido Urdaneta, Guillaume Pierre and Maarten van Steen. “Wikipedia Workload Analysis for Decentralized Hosting”. Elsevier Computer Networks 53 (11), pp. 1830–1845, June 2009. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2016. 
  214. ^ Weiss, Todd R. (9 tháng 10 năm 2008). “Wikipedia simplifies IT infrastructure by moving to one Linux vendor”. Computerworld. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2008. 
  215. ^ Paul, Ryan (9 tháng 10 năm 2008). “Wikipedia adopts Ubuntu for its server infrastructure”. Ars Technica. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2008. 
  216. ^ Palmier, Guillaume. “Wikimedia sites to move to primary data center in Ashburn, Virginia”. WMF. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2016. 
  217. ^ Verge, Jason (14 tháng 1 năm 2013). “It's Official: Ashburn is Wikipedia's New Home”. Data Center Knowledge. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2016. 
  218. ^ “⚓ T156028 Name Asia Cache DC site”. Wikimedia Phabricator. Truy cập ngày 12 tháng 5 năm 2019. 
  219. ^ Frederic M. Scherer and David Ross, [1970] 1990. Industrial Market Structure and Economic Performance, 3rd ed. Houghton-Mifflin. Bản mẫu:SSRN and 1st ed. review extract.   • Google Scholar search of Frederic M. Scherer
  220. ^ a ă â Patents, Citations, and Innovations, by Adam B. Jaffe, Manuel Trajtenberg, pp. 89–153.
  221. ^ Cohen, Noam (5 tháng 3 năm 2007). “A Contributor to Wikipedia Has His Fictional Side”. The New York Times. Truy cập ngày 18 tháng 10 năm 2008. 
  222. ^ Walter Vermeir (2007). “Resolution:License update”. Wikizine. Truy cập ngày 4 tháng 12 năm 2007. 
  223. ^ “Licensing update/Questions and Answers”. Wikimedia Meta. Wikimedia Foundation. Truy cập ngày 15 tháng 2 năm 2009. 
  224. ^ “Licensing_update/Timeline”. Wikimedia Meta. Wikimedia Foundation. Truy cập ngày 5 tháng 4 năm 2009. 
  225. ^ “Wikimedia community approves license migration”. Wikimedia Foundation. Truy cập ngày 21 tháng 5 năm 2009. 
  226. ^ Cohen, Noam (19 tháng 7 năm 2009). “Wikipedia May Be a Font of Facts, but It's a Desert for Photos”. New York Times. Truy cập ngày 9 tháng 3 năm 2013. 
  227. ^ “Wikipedia cleared in French defamation case”. Reuters. 2 tháng 11 năm 2007. Truy cập ngày 2 tháng 11 năm 2007. 
  228. ^ Anderson, Nate (2 tháng 5 năm 2008). “Dumb idea: suing Wikipedia for calling you "dumb". Ars Technica. Truy cập ngày 4 tháng 5 năm 2008. 
  229. ^ "Wikipedia on DVD" Lưu trữ tháng 6 3, 2013 tại Wayback Machine Linterweb. Retrieved June 1, 2007. "Linterweb is authorized to make a commercial use of the Wikipedia trademark restricted to the selling of the Encyclopedia CDs and DVDs".
  230. ^ "Wikipedia 0.5 Available on a CD-ROM" Lưu trữ tháng 5 3, 2013 tại Wayback Machine Wikipedia on DVD. Linterweb. "The DVD or CD-ROM version 0.5 was commercially available for purchase." Retrieved June 1, 2007.
  231. ^ “Polish Wikipedia on DVD”. Truy cập ngày 26 tháng 12 năm 2008. 
  232. ^ “Wikipedia:DVD”. 31 tháng 7 năm 2018. Truy cập ngày 26 tháng 12 năm 2008. 
  233. ^ “CDPedia (Python Argentina)”. Truy cập ngày 7 tháng 7 năm 2011. 
  234. ^ Data dumps: Downloading Images, Wikimedia Meta-Wiki
  235. ^ “Wikipedia Reference Desk”. Truy cập ngày 9 tháng 9 năm 2014. 
  236. ^ Brad Stone, "How Google's Android chief, Sundar Pichai, became the most powerful man in mobile", June 30 – July 6, 2014, Bloomberg BusinessWeek, pp. 47–51.
  237. ^ “Wikipedia – Android Apps on Google Play”. Play.Google.com. Truy cập ngày 21 tháng 8 năm 2014. 
  238. ^ “Wikipedia Mobile on the App Store on iTunes”. iTunes.Apple.com. 4 tháng 8 năm 2014. Truy cập ngày 21 tháng 8 năm 2014. 
  239. ^ “Wikimedia Mobile is Officially Launched”. Wikimedia Technical Blog. 30 tháng 6 năm 2009. Truy cập ngày 22 tháng 7 năm 2009. 
  240. ^ “Local Points Of Interest In Wikipedia”. 15 tháng 5 năm 2011. Truy cập ngày 15 tháng 5 năm 2011. 
  241. ^ “iPhone Gems: Wikipedia Apps”. 30 tháng 11 năm 2008. Truy cập ngày 22 tháng 7 năm 2008. 
  242. ^ Ellis, Justin (17 tháng 1 năm 2013). “Wikipedia plans to expand mobile access around the globe with new funding”. NiemanLab. Nieman Journalism Lab. Truy cập ngày 22 tháng 4 năm 2013. 
  243. ^ “Building for the future of Wikimedia with a new approach to partnerships – Wikimedia Diff”. Wikimedia Foundation. Truy cập ngày 12 tháng 5 năm 2019. 
  244. ^ Andrew Lih (20 tháng 6 năm 2015). “Can Wikipedia Survive?”. 
  245. ^ Andrew Brown (25 tháng 6 năm 2015). “Wikipedia editors are a dying breed. The reason? Mobile”. The Guardian. 
  246. ^ Cohen, Noam (ngày 7 tháng 4 năm 2018). “Conspiracy videos? Fake news? Enter Wikipedia, the ‘good cop’ of the Internet”. The Washington Post (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 6 năm 2018. 
  247. ^ “The top 500 sites on the web”. Alexa. Truy cập ngày 13 tháng 6 năm 2020. 
  248. ^ West, Stuart. “Wikipedia's Evolving Impact: slideshow presentation at TED2010” (PDF). Truy cập ngày 23 tháng 10 năm 2015. 
  249. ^ SAI (7 tháng 10 năm 2011). “The World's Most Valuable Startups”. Business Insider. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2014. 
  250. ^ “Research: Wikipedia Readership Survey 2011/Results – Meta”. Wikimedia. 6 tháng 2 năm 2012. Truy cập ngày 16 tháng 4 năm 2014. 
  251. ^ Jahangir, Ramsha (23 tháng 4 năm 2020). “Wikipedia breaks five-year record with high traffic in pandemic”. DAWN.COM (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 4 tháng 5 năm 2020. 
  252. ^ Sharma, Raghav (19 tháng 2 năm 2009). “Wikipedian Justice”. SSRN 1346311. 
  253. ^ “House Government Bill C-38 (38–1)”. LEGISinfo. Truy cập ngày 9 tháng 9 năm 2014. 
  254. ^ Shaw, Donna (February–March 2008). “Wikipedia in the Newsroom”. American Journalism Review. Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 8 năm 2012. Truy cập ngày 11 tháng 2 năm 2008. 
  255. ^ “Shizuoka newspaper plagiarized Wikipedia article”. Japan News Review. 5 tháng 7 năm 2007. Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 3 năm 2014. 
  256. ^ “Express-News staffer resigns after plagiarism in column is discovered”. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 10 năm 2007. Truy cập ngày 31 tháng 1 năm 2007. , San Antonio Express-News, January 9, 2007.
  257. ^ Frank Bridgewater. “Inquiry prompts reporter's dismissal”. Honolulu Star-Bulletin. Truy cập ngày 9 tháng 9 năm 2014. 
  258. ^ “Radio 4 documentary, BBC”. 2007. Truy cập ngày 24 tháng 4 năm 2016. 
  259. ^ “Comunicato Stampa. On. Franco Grillini. Wikipedia. Interrogazione a Rutelli. Con "diritto di panorama" promuovere arte e architettura contemporanea italiana. Rivedere con urgenza legge copyright” [Press release. Honorable Franco Grillini. Wikipedia. Interview with Rutelli about the "right to view" promoting contemporary art and architecture of Italy. Review with urgency copyright law] (bằng tiếng Italy). 12 tháng 10 năm 2007. Bản gốc lưu trữ ngày 30 tháng 3 năm 2009. Truy cập ngày 26 tháng 12 năm 2008. 
  260. ^ Jose Antonio Vargas (17 tháng 9 năm 2007). “On Wikipedia, Debating 2008 Hopefuls' Every Facet”. The Washington Post. Truy cập ngày 26 tháng 12 năm 2008. 
  261. ^ Jennifer Ablan (22 tháng 10 năm 2007). “Wikipedia page the latest status symbol”. Reuters. Truy cập ngày 24 tháng 10 năm 2007. 
  262. ^ Witzleb, Normann (2009). “Engaging with the World: Students of Comparative Law Write for Wikipedia”. Legal Education Review 19 (1 and 2): 83–98. 
  263. ^ “AI Research Trends”. One Hundred Year Study on Artificial Intelligence (AI100). Stanford University. Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2016. 
  264. ^ Derakhshan, Hossein (19 tháng 10 năm 2017). “How Social Media Endangers Knowledge”. Business. Wired (Condé Nast). ISSN 1059-1028. Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 10 năm 2018. Truy cập ngày 22 tháng 10 năm 2018. 
  265. ^ "Trophy box", Meta-Wiki (March 28, 2005).
  266. ^ “Webby Awards 2004”. The International Academy of Digital Arts and Sciences. 2004. Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 7 năm 2011. 
  267. ^ Zumpano, Anthony (29 tháng 1 năm 2007). “Similar Search Results: Google Wins”. Interbrand. Bản gốc lưu trữ ngày 20 tháng 2 năm 2007. Truy cập ngày 28 tháng 1 năm 2007. 
  268. ^ “Die Quadriga – Award 2008”. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 9 năm 2008. Truy cập ngày 26 tháng 12 năm 2008. 
  269. ^ “Erasmus Prize – Praemium Erasmianum”. Praemium Erasmianum Foundation. Truy cập ngày 15 tháng 1 năm 2015. 
  270. ^ “Premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional 2015”. Fundación Princesa de Asturias. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2015. 
  271. ^ “Los fundadores de Wikipedia destacan la versión en asturiano” [The founders of Wikipedia highlight the Asturian version]. La Nueva España (bằng tiếng Tây Ban Nha). Truy cập ngày 20 tháng 10 năm 2015. 
  272. ^ “Wikipedia Celebrates 750 Years Of American Independence”. The Onion. 26 tháng 7 năm 2006. Truy cập ngày 15 tháng 10 năm 2006. 
  273. ^ 'L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today”. The Onion. 24 tháng 11 năm 2010. 
  274. ^ “The Office: The Negotiation, 3.19”. 5 tháng 4 năm 2007. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2014. 
  275. ^ 'Office' fans, inspired by Michael Scott, flock to edit Wikipedia”. USA Today. 12 tháng 4 năm 2007. Truy cập ngày 12 tháng 12 năm 2014. 
  276. ^ Bakken, Janae. "My Number One Doctor"; Scrubs; ABC; December 6, 2007.
  277. ^ “Professor Wikipedia” (Video). CollegeHumor. 17 tháng 11 năm 2009. Truy cập ngày 19 tháng 4 năm 2011. 
  278. ^ “Dilbert comic strip for 05/08/2009 from the official Dilbert comic strips archive”. Universal Uclick. 8 tháng 5 năm 2009. Truy cập ngày 10 tháng 3 năm 2013. 
  279. ^ “Interview With Nick Doody and Matt Kirshen”. British Comedy Guide. Truy cập ngày 31 tháng 7 năm 2009. 
  280. ^ Emily Flake (23 tháng 8 năm 2013). “Manning/Wikipedia cartoon”. Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 10 năm 2014. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2013. 
  281. ^ “The obstacles to reforming our prisons”. The Times. 14 tháng 12 năm 2015. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2016. 
  282. ^ “John Julius Norwich – Search – The Times”. thetimes.co.uk. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2016. 
  283. ^ Bosman, Julie (13 tháng 3 năm 2012). “After 244 Years, Encyclopaedia Britannica Stops the Presses”. The New York Times. Truy cập ngày 26 tháng 1 năm 2015. 
  284. ^ Encyclopedia Britannica Dies At The Hands Of Wikipedia, Gizmocrazed.com (with statista infographic from NYTimes.com)”. Gizmocrazed.com. 20 tháng 3 năm 2012. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2014. 
  285. ^ Christopher Caldwell (journalist) (14 tháng 6 năm 2013). “A chapter in the Enlightenment closes”. ft.com. Truy cập ngày 15 tháng 6 năm 2013. Bertelsmann did not resort to euphemism this week when it announced the end of the Brockhaus encyclopedia brand. Brockhaus had been publishing reference books for two centuries when the media group bought it in 2008. [...] The internet has finished off Brockhaus altogether. [...] What Germans like is Wikipedia. 
  286. ^ “The amorality of Web 2.0”. Rough Type. 3 tháng 10 năm 2005. Truy cập ngày 15 tháng 7 năm 2006. 
  287. ^ Alison Flood (7 tháng 2 năm 2013). “Alison Flood: Should traditional biography be buried alongside Shakespeare's breakfast?. The Guardian. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2014. 
  288. ^ Rada Mihalcea and Andras Csomai (2007). Wikify! Linking Documents to Encyclopedic Knowledge Lưu trữ tháng 2 18, 2016 tại Wayback Machine Proc. CIKM.
  289. ^ David Milne and Ian H. Witten (2008). Learning to link with Wikipedia. Proc. CIKM.
  290. ^ “Wikipedia-Mining Algorithm Reveals World's Most Influential Universities: An algorithm's list of the most influential universities contains some surprising entries”. MIT Technology Review. 7 tháng 12 năm 2015. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2015. 
  291. ^ Marmow Shaw, Jessica (10 tháng 12 năm 2015). “Harvard is only the 3rd most influential university in the world, according to this list”. MarketWatch. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2015. 
  292. ^ a ă Bothwell, Ellie (15 tháng 12 năm 2015). “Wikipedia Ranking of World Universities: the top 100. List ranks institutions by search engine results and Wikipedia appearances”. Times Higher Education. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2015. 
  293. ^ Wikipedia has become a science reference source even though scientists don't cite it Lưu trữ tháng 2 10, 2018 tại Wayback Machine Science News, 2018
  294. ^ Science Is Shaped by Wikipedia: Evidence from a Randomized Control Trial Lưu trữ tháng 12 21, 2017 tại Wayback Machine SSRN, 2017
  295. ^ Sarabadani, A., Halfaker, A., & Taraborelli, D. (2017). Building automated vandalism detection tools for Wikidata. In Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion (pp. 1647–1654). International World Wide Web Conferences Steering Committee.
  296. ^ Potthast, M., Stein, B., & Gerling, R. (2008). Automatic vandalism detection in Wikipedia. In European conference on information retrieval (pp. 663–668). Springer, Berlin, Heidelberg.
  297. ^ Asthana, S., & Halfaker, A. (2018). With Few Eyes, All Hoaxes are Deep. Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction, 2(CSCW), 21.
  298. ^ Heart Internet. “Website discussing the emulator of the Domesday Project User Interface”. Truy cập ngày 9 tháng 9 năm 2014. 
  299. ^ Frauenfelder, Mark (21 tháng 11 năm 2000). “The next generation of online encyclopedias”. CNN.com. Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 8 năm 2004. 
  300. ^ The Free Encyclopedia Project gnu.org ( Lưu trữ tháng 1 3, 2012 tại WebCite)
  301. ^ Lyman, Jay (20 tháng 9 năm 2006). “Wikipedia Co-Founder Planning New Expert-Authored Site”. LinuxInsider. Truy cập ngày 27 tháng 6 năm 2007. 

Liên kết ngoài