Mở trình đơn chính

Yucatán (phát âm tiếng Tây Ban Nha[ɟ͡ʝukaˈtan]  (Speaker Icon.svg nghe)), chính thức là Tiểu bang Tự do và có Chủ quyền Yucatán (tiếng Tây Ban Nha: Estado Libre y Soberano de Yucatán), là một trong 31 tiểu bang, cùng với thành phố México, tạo nên 32 chủ thể liên bang của México. Nó được chia thành 106 municipio (hạt), với thành phố thủ phủ là Mérida.

Yucatán
—  Tiểu bang  —
Estado Libre y Soberano de Yucatán
Hình nền trời của Yucatán
Flag of Yucatan.svg
Hiệu kỳ
Ấn chương chính thức của Yucatán
Ấn chương
Tên hiệu: 
La Hermana República de Yucatán
(Nước cộng hòa chị em Yucatán)[1][2]
Tiểu bang Yucatán trong México
Tiểu bang Yucatán trong México
Yucatán trên bản đồ Thế giới
Yucatán
Yucatán
Quốc giaMéxico
Thủ phủMérida
Thành phố lớn nhấtMérida
Municipios106
Kết nạpNgày 23 tháng 12 năm 1823[3][4]
Thứ tựthứ 8[a]
Thủ phủMérida sửa dữ liệu
Chính quyền
 • Thống đốcRolando Zapata PRI
 • Các thượng nghị sĩ[5]Daniel Avila Ruiz PAN
Adriana Diaz PAN
Angelica Araujo PRI
 • Deputies[6]
Diện tích[7]
 • Tổng cộng39.524 km2 (15,260 mi2)
 Thứ 20
Độ cao cực đại[8]210 m (690 ft)
Dân số (2015)[9]
 • Tổng cộng2.097.175
 • Thứ hạngthứ 21
 • Mật độ53/km2 (140/mi2)
 • Thứ hạng mật độthứ 17
Tên cư dânYucateco (a)
Múi giờCST (UTC−6)
 • Mùa hè (DST)CDT (UTC−5)
Mã bưu chính97
Mã ISO 3166MX-YUC
HDItăng 0,734 cao thứ 20
GDPUS$ 9.191.180,625 th[b]
Trang webOfficial Web Site
^ a. Tham gia Liên bang México với tên Cộng hòa Liên bang Yucatán, gồm các tiểu bang Yucatán, CampecheQuintana Roo hiện nay.
^ b. GDP của bang là 117.647.112 nghìn peso năm 2008,[10] tương đương 9.191.180,625 nghìn dollar, mỗi dollar giá 12,80 peso (giá trị vào ngày 3 tháng 6 năm 2010).[11]

Bang Yucatán tọa lạc ở miền Đông Nam México, ở miền bắc của bán đảo Yucatán, tiếp giáp với bang Campeche về phía tây nam và Quintana Roo về phía đông nam, hướng ra vịnh Mexico ngoài khơi bờ biển phía bắc.

Trước khi người Tây Ban Nha đến bán đảo Yucatán, tên của vùng này là el Mayab.[12] Trong tiếng Maya Yucatec, "ma' ya'ab" có nghĩa là "một ít". Đây từng là một khu vực rất quan trọng với nền văn minh Maya, mà đã đạt đỉnh cao phát triển tại đây, nơi người Maya thiết lập các thành phố Chichen Itza, Izamal, Motul, Mayapan, Ek' BalamIchcaanzihóo (còn gọi là T'ho), nay là Mérida.[13]

Sau sự độc lập và tan vỡ của đế quốc México năm 1823, đệ nhất Cộng hòa Yucatán được thành lập, nhưng đó tự nguyên sáp nhập vào cộng hòa Liên bang các Tiểu bang México Liên hiệp ngày 21 tháng 12 năm 1823.[3] Sau đó vào ngày 16 tháng 3 năm 1841, do kết quả của sự xung đột văn hóa và chính trị, Yucatán lại tuyên bố độc lập khỏi México để tạo ra nước cộng hòa Yucatán thứ hai, nhưng rồi vào ngày 14 tháng 7 năm 1848, Yucatán tái gia nhập México.

Ngày nay, Yucatán là một trong các tiểu bang an toàn nhất México[14][15] và Mérida được trao giải Thành phố Hòa bình năm 2011.[16][17]

Chú thíchSửa đổi

  1. ^ “La bandera de Yucatán”. Diario de Yucatán. Truy cập ngày 30 tháng 8 năm 2010. 
  2. ^ “La historia de la República de Yucatán”. Portal Electronico de Dzidzantun Yucatán. Truy cập ngày 30 tháng 8 năm 2010. 
  3. ^ a ă “Las Diputaciones Provinciales” (PDF) (bằng tiếng Spanish). tr. 15. 
  4. ^ Nettie Lee Benson; Colegio de México. Centro de Estudios Históricos; Universidad Nacional Autónoma de México (1994). La diputación provincial y el federalismo mexicano. UNAM. tr. 227–. ISBN 978-968-12-0586-7. Truy cập ngày 20 tháng 2 năm 2011. 
  5. ^ “Senadores por Yucatán LXII y LXII Legislatura”. Senado de la Republica. Truy cập ngày 4 tháng 9 năm 2012. 
  6. ^ “Listado de Diputados por Grupo Parlamentario del Estado de Yucatán”. Camara de Diputados. Truy cập ngày 4 tháng 9 năm 2012. 
  7. ^ “Resumen”. Cuentame INEGI. Truy cập ngày 12 tháng 2 năm 2013. 
  8. ^ “Relieve”. Cuentame INEGI. Truy cập ngày 20 tháng 10 năm 2010. 
  9. ^ “Encuesta Intercensal 2015” (PDF). Truy cập ngày 9 tháng 12 năm 2015. 
  10. ^ “Mexico en Cifras”. INEGI. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2011. 
  11. ^ “Reporte: Jueves 3 de Junio del 2010. Cierre del peso mexicano.”. pesomexicano.com.mx. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2010. 
  12. ^ de San Buenaventura, Joseph (1994). Historias de la conquista del Mayab, 1511–1697. tr. 183. ISBN 968-6843-59-0. 
  13. ^ Molina Solís 1896, tr. 33
  14. ^ “Yucatán, el Estado más seguro del país”. Punto Medio. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2010. 
  15. ^ “Confirman a Yucatán como estado más seguro”. Grupo Sipse. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2010. 
  16. ^ “Declararán a Mérida ciudad de la paz”. Vanguardia. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2010. 
  17. ^ “Aprovecha Mérida nombramiento de 'Ciudad de la Paz' para atraer inversiones”. Diario de Yucatán. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2010. 

Liên kết ngoàiSửa đổi