Chế Linh

Nhạc sĩ, danh ca nhạc Vàng nổi tiếng người Việt gốc Chăm

Chế Linh (sinh ngày 3 tháng 4 năm 1942[1]) là nam ca sĩ người Chăm nổi tiếng, đồng thời là nhạc sĩ với bút danh Tú NhiLưu Trần Lê. Ông nổi danh từ thập niên 60 và được xem như là một trong bốn giọng nam nổi tiếng nhất của nhạc vàng thời kỳ đầu ("Tứ trụ nhạc vàng") với bốn phong cách khác nhau, ba người còn lại là: Duy Khánh, Nhật Trường, Hùng Cường.[2]

Chế Linh
Chế Linh at Fan Club Galla 2019.jpg
Chế Linh năm 2019
Thông tin cá nhân
SinhLưu Văn Liên
3 tháng 4, 1942 (79 tuổi)[1]
Phan Rang, Liên bang Đông Dương
Giới tínhnam
Quốc tịch Việt Nam Cộng hòa
 Canada
Dân tộcChăm
Nghề nghiệpCa sĩ
Nhạc sĩ
Sự nghiệp âm nhạc
Bút danhTú Nhi
Lưu Trần Lê
Nghệ danhChế Linh
Năm hoạt động1960 - nay
Dòng nhạcNhạc vàng
Nhạc cụGiọng hát
Hãng đĩa
Hợp tác với
Ca khúcThói đời, Thành phố buồn
Websitehttps://chelinh.com

Cuộc đờiSửa đổi

Chế Linh tên thật là Jamlen (Trà-len), tên Việt là Lưu Văn Liên, sinh ngày 3 tháng 4 năm 1942[1] tại Paley Hamu Tanran, gần Phan Rang (nay thuộc làng Hữu Đức, xã Phước Hữu, huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận). Cha mất sớm khi Chế Linh mới được 4 tuổi. Sau khi học hết bậc tiểu học chương trình Pháp ở trường làng và được các linh mục Pháp trong trường hướng dẫn về căn bản nhạc lý, Chế Linh theo học tiếp bậc trung học tại trường Bồ Đề Phan Rang.

Tháng 8 năm 1959, ông quyết định vào Sài Gòn một mình vì không chịu đựng nổi chính sách kỳ thị của nền Đệ Nhất Cộng hòa dưới thời tổng thống Ngô Đình Diệm. Ông làm việc cho một ông chủ người Việt gốc Hoa rất tốt bụng – người này đã giúp đỡ Chế Linh đi học và trả lương rất hậu cho Chế Linh giúp việc trong nhà như nấu ăn và coi con cho ông ta.

 
Chế Linh biểu diễn trước năm 1975.

Năm 1962, đoàn văn nghệ Biệt Chính Biên Hòa tuyển ca sĩ theo đoàn đi hát trong các miệt làng xa tại Biên Hòa. Chế Linh đã theo đoàn này hát cùng với Châu Kỳ, Trúc Phương vì tiền lương rất nhiều. Hai năm sau, đoàn văn nghệ tan rã, Chế Linh chuyển sang làm tài xế chở đá tại núi Bửu Long (Biên Hòa) chung với nhạc sĩ Bằng Giang. Vừa làm việc, vừa luyện giọng và viết nhạc – tình yêu âm nhạc đã bắt đầu nảy nở trong Chế Linh. Nhạc sĩ Bằng Giang là người hiểu rõ ý định của Chế Linh nên khi nhận thấy ông đủ sức đã khuyên ông theo nghề ca hát. Nhiều bài hát nổi tiếng được ông cùng Bằng Giang sáng tác như Bài ca kỷ niệm, Đêm buồn tỉnh lẻ, Đoạn tái bút,... Khoảng một năm sau, Châu KỳTrúc Phương tìm ra chỗ ở của Chế Linh và khuyên ông trở về Sài Gòn. Hai nhạc sĩ quyết định sáng tác cho riêng Chế Linh những nhạc phẩm về lính, không nhắm đặc biệt vào một binh chủng nào và lời ca dễ hiểu.[3]

Năm 1964, Chế Linh hợp tác với hãng đĩa hát Continental cho ra đời đĩa than đầu tay Vùng biển trời và màu áo em và sau đó ký hợp đồng với công ty Đĩa Hát Việt Nam.

Mặc dù ca sĩ nữ song ca đầu tiên với ông là Thanh Tâm, nhưng Thanh Tuyền mới là người song ca ăn ý nhất. Khoảng 1967–1968, nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông vì muốn có sự thay đổi và nhất là tránh cho thính giả nhàm chán với những nhạc phẩm đơn ca nên ông đã đưa ra sáng kiến là để Thanh Tuyền song ca với Chế Linh. Đĩa hát đầu tiên trong đó có nhạc phẩm Hái hoa rừng cho em của Trương Hoàng Xuân được tung ra thị trường và trở nên ăn khách một cách không ngờ. Những hãng đĩa khác sau đó đã tiếp tục khai thác cặp đôi song ca này.

Năm 1972, Chế Linh đoạt giải Kim Khánh – Huy chương vàng đệ nhất hạng nam ca, do nhật báo Trắng Đen tổ chức. Vì mùa hè đỏ lửa 1972, Chế Linh bị Chính phủ Việt Nam Cộng hòa cấm hát vì lời hát không phù hợp.

Sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, ông bị chính quyền Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam bắt tại ga Sông Mao, Hải Ninh, Bắc Bình vì tội "phản động". Sau 28 tháng biệt giam, ông vượt biên thành công sang Malaysia, sau đó định cư tại Toronto, Canada. Tại đây, ông mở vài cơ sở kinh doanh và trình diễn nhiều nơi có người Việt cư ngụ.

Năm 2007, lần đầu tiên ông theo một đoàn văn hóa của UNESCO về thăm lại và biểu diễn tại Việt Nam.

Năm 2011, ông tổ chức liveshow 30 năm tái ngộ tại Hà Nội. Trong những năm sau đó, ông nhiều lần trở lại Việt Nam để du lịch và biểu diễn.

Gia đìnhSửa đổi

Năm 21 tuổi, Chế Linh lấy người vợ đầu tiên và có 5 đứa con sau 4 năm chung sống.

Khi đứa con thứ 5 vừa biết đi chập chững thì Chế Linh ly dị người vợ đầu để cưới người vợ thứ hai là em gái của vợ trước. Chế Linh sống với người vợ thứ hai này được 4 năm và sinh tiếp 4 đứa con.

Năm 1972, Chế Linh cưới người vợ thứ ba là Thúy Hằng mới 17 tuổi. Ông có thêm 2 người con với người vợ này. Năm 30 tuổi, bà Thúy Hằng tự sát.

Cuối năm 1975, Chế Linh tổ chức đám cưới với bà Vương Nga và có thêm 3 đứa con.

Sáng tácSửa đổi

Về bút danh Tú Nhi khi sáng tác nhạc, Chế Linh cho biết có nghĩa là đứa trẻ khôi ngô, tuấn tú vì "Tôi thích cái tên đó. Khi tôi còn nhỏ xíu, người ở trong làng thường bảo thằng bé này dễ thương". Còn bút danh Lưu Trần Lê, ông giải thích "Bút danh này ghép từ họ của tôi với họ của người vợ thứ nhất và người vợ thứ nhì".[4]

Những bài có dấu * ký bút hiệu Lưu Trần Lê.

Năm Tên Tên khác Đồng sáng tác
1962 Đêm buồn tỉnh lẻ Bằng Giang
1962 Bài ca kỷ niệm Bằng Giang
1963 Đếm bước cô đơn Bằng Giang
1966 Thương hận Hồ Đình Phương
1966 Lời thương chưa ngỏ
1967 Ngày đó xa rồi
1967 Xin làm người xa lạ
1968 Nỗi buồn sa mạc Tuấn Lê
1968 Lời kẻ đăng trình
1968 Trong tầm mắt đời*
1968 Đoạn cuối tình yêu
1969 Bọn mình năm đứa Tâm sự người thương binh
1969 Tình khúc đoạn trường Xa thật rồi
1969 Mai lỡ mình xa nhau*
1969 Nếu chúng mình cách trở* Mai lỡ mình xa nhau 2
1969 Tình yêu cách biệt*
1969 Khu phố ngày xưa
1970 Chuyện mưa mây Anh Việt Thanh
1970 Khung trời kỷ niệm Hoàng Thanh Việt
1970 Lời ca từ lòng đất Đan Hùng
1970 Đoạn buồn cho tôi
1970 Nụ cười chua cay Một lần hiện diện Song An
1972 Mưa bên song cửa
1972 Mưa buồn tỉnh lẻ Bằng Giang
1972 Mùa xuân trông thư em Viễn Chinh
1973 Người về trong chiêm bao
1974 Xin yêu tôi bằng tình người
1974 Xin vẫy tay chào
1976 Tình khúc đoạn trường 2
1976 Tâm tư kẻ tù
1976 Sao đổi ngôi
1980 Lời lữ khách
1980 Xuân quê hương xuân lạc xứ
1980 Như giọt sương mai
1980 Ngày đó quê hương tôi
1980 Tôi đã hát, sẽ hát, ta phải hát
1980 Vùng trời đó tôi thương
1984 Đêm trên đường phố lạ
1995 Em trên đời ngẩn ngơ
1996 Hết rồi Anh Hoàng
1997
1998 Cứ tưởng còn trong tay
2000 Một trời thương nhớ
2002 Một góc phố buồn
2002 Thành phố buồn hơn Cho anh và em
2002 Nỗi buồn của tôi
2002 Bài ca không tựa
2005 Ly rượu đắng cay
2007 Làng Chăm quê em Đàng Năng Quạ
? Lệ tình
? Làm sao quên Bằng Giang
? Đoạn buồn đêm mưa Vinh Sử
? Đoạn tái bút Bằng Giang
? Sầu thương chưa dứt Bằng Giang
? Hát cho người tình phụ 1 & 2

Đĩa nhạcSửa đổi

Không tính các đĩa 45 vòng.

Trước 1975 (Cassette)
  • Chế Linh và Tình bơ vơ
  • Chế Linh 1: Nụ cười chua cay
  • Chế Linh 2: Tình khúc đoạn trường
  • Chế Linh 3: Tiếng hát Chế Linh
  • Chế Linh 4: Xin yêu tôi bằng tình người
Làng Văn CD
  • Thói đời (LVCD033)
  • Áo cưới màu hoa cà (LVCD051) với Thanh Tuyền
  • Vùng trước mặt (LVCD052) với Tuấn Vũ
  • Biệt kinh kỳ (LVCD054) với Duy Khánh, Tuấn Vũ
  • Bolsa chiều hai lối (LVCD055)
  • Người nhập cuộc (LVCD083)
  • Hoa sứ nhà nàng (LVCD086)
  • Ngày mai tôi về (LVCD090)
  • Những vùng đất mang tên anh (LVCD091) với Duy Khánh
  • Nhớ người yêu (LVCD095)
  • Áo người trinh nữ (LVCD098) với Hương Lan
  • Thành phố buồn (LVCD101) với Tuấn Vũ
  • Tình ca trên lúa (LVCD104) với Sơn Tuyền
  • Áo em chưa mặc một lần (LVCD116) với Giao Linh
  • Đêm buồn tỉnh lẻ (LVCD117) với Hương Lan
  • Đoạn tuyệt (LVCD118) với Thanh Tuyền
  • Nói với người tình (LVCD119) với Thanh Tuyền
  • Nhạc yêu cầu 1
  • Xuân tha hương xuân lạc xứ (LVCD122)
  • Nối lại tình xưa (LVCD125) với Thái Châu, Hương Lan
  • Nhà anh nhà em (LVCD128) với Hương Lan
  • Đêm hoang (LVCD130)
  • Nhạc yêu cầu 2 (LVCD132)
  • Ngày ấy mình yêu nhau (LVCD134)
  • Tình yêu cách trở (LVCD135) với Tuấn Vũ, Hương Lan
  • Lời lữ khách (LVCD136) với Giáng Thu
  • Buồn ga nhỏ (LVCD140) với Phương Dung
  • The Best of Chế Linh 1: Hoa trinh nữ (LVCD146)
  • The Best of Chế Linh 2: Đôi mắt người xưa (LVCD147)
  • Ngày xưa anh nói (LVCD151) với Thanh Tuyền
  • Đêm trên vùng đất lạ (LVCD156)
  • Thư tình em gái (LVCD166) với Hương Lan, Giáng Thu
  • Đối diện (LVCD174) với Phương Lam
  • Sân khấu và cuộc đời (LVCD190)
  • Giận hờn (LVCD194) với Hương Lan
  • Hát cho những bà mẹ Việt Nam (LVCD195)
  • Sao em nỡ vội lấy chồng (LVCD203) với Thanh Tuyền
  • Tình yêu trong mắt một người (LVCD208)
  • Em bên đời ngẩn ngơ (LVCD222)
  • Giọng ca dĩ vãng 2 (LVCD257)
  • Nỗi buồn thế kỷ (LVCD283)
  • Túy ca (LVCD317)
  • Lính nghĩ gì (LVCD340) 4 CD
  • Hát cho người tình phụ (LVCD352) 4 CD
Một số album khác
  • Sắc Hoa Màu Nhớ (MKCD09) với Phương Dung
  • Traditional Music and Songs of Champa (bảo trợ bởi Bộ Văn hóa Malaysia)
  • Mai Lỡ Mình Xa Nhau (ASIACD116) với Thanh Tuyền
  • Mai Lỡ Hai Mình Xa Nhau (PHCD36)
  • Tạ Từ Trong Đêm (PHCD64) với Phi Nhung
  • Lối Về Đất Mẹ (NĐBD Gold 25) với Hương Lan
  • Hát Cho Người Tình Phụ 1, 2, 3 (NĐBD)
  • Con Đường Xưa Em Đi (TACD)
  • Khu Phố Ngày Xưa (TACD57) với Giao Linh, Băng Châu
  • Đoạn Cuối Tình Yêu (TACD97) với Phi Nhung
  • Mưa Bay Trong Đời (VSCD130) với Trường Vũ
  • Cứ Tưởng Còn Trong Tay (VSCD138) với Tuấn Ngọc
  • The Best of Chế Linh - Thanh Tuyền (VSCD166)
  • Người Xa Người (TNCD23) với Hương Lan
  • Hòn Vọng Phu (TLCD059)

Trình diễn trên sân khấuSửa đổi

Trung tâm Thúy NgaSửa đổi

Chương trình Paris By Night
STT Tiết mục Thể hiện với Chương trình Năm
1 Mười năm tình cũ (Trần Quảng Nam) Solo Paris By Night 13 1991
2 Con đường xưa em đi (Châu KỳHồ Đình Phương) Hương Lan Paris By Night 14
3 Ngày vui qua mau (Nhật Ngân - Đinh Việt Lang) Solo Paris By Night 15
4 Bài hát cho người kỹ nữ (Nhật Ngân - Duy Trung) Paris By Night 20 1993
5 LK Thành phố buồn – Buồn không em (Lam Phương) Paris By Night 22
6 Túy ca (Châu Kỳ – Trương Minh Dũng) Paris By Night 78 2005
7 LK Trong tầm mắt đời – Thương Hận (Tú Nhi) Trường Vũ Paris By Night 79
8 LK Cảm ơn (Ngân Khánh) – Mùa xuân của mẹ (Trịnh Lâm Ngân) Hương Lan Paris By Night 85 2007
9 LK Thành phố buồn – Tình như mây khói (Lam Phương) Mai Quốc Huy Paris By Night 88
10 LK Một cõi đi về (Trịnh Công Sơn) – Thành phố buồn (Lam Phương) – Như cánh vạc bay (Trịnh Công Sơn) Khánh Ly Paris By Night 96 2009
11 Có thế thôi (Thông Đạt – Tiến Tài) Solo Paris By Night 119 2016
12 Thuở ấy có em (Huỳnh Anh) Paris By Night 120
13 Tình đời (Minh KỳVũ Chương) Như Quỳnh Paris By Night 121 2017
14 Nối lại tình xưa (Ngân Giang, Vinh Sử) Hương Lan Paris By Night 123
15 LK Tình lỡ (Thanh Bình) – Tôi đưa em sang sông (Nhật NgânY Vũ) Thanh Tuyền Paris By Night 128 2019
16 Tiếng ca đó về đâu (Châu Kỳ, Nguyễn Tiến Thịnh) solo Paris By Night 129 2019
Chương trình liveshow
STT Tiết mục Thể hiện với Chương trình Năm
1 Xuân Này Con Không Về (Trịnh Lâm Ngân) solo Gió Mùa Xuân Tới 2018
2 Ai Cho Tôi Tình Yêu (Trúc Phương) solo
3 Xót xa (Tô Thanh Tùng) Mai Quốc Huy Paris By Night Divos
4 Đưa em vào hạ (Trầm Tử Thiêng) Solo
5 Tình Bơ Vơ (Lam Phương) Thanh Tuyền, Nguyễn Ngọc Ngạn Thanh Tuyền - Một Đời Cho Âm Nhạc 2020
6 Chuyện Chúng Mình (Trúc Phương) Solo
7 LK Chiều Mưa Biên Giới & Hải Ngoại Thương Ca (Nguyễn Văn Đông) Thanh Tuyền, Anh Khoa, Phương Hồng Quế, Sơn Tuyền, Ngọc Huyền, Như Quỳnh, Mai Thiên Vân

Trung tâm AsiaSửa đổi

STT Tiết mục Thể hiện với Chương trình Năm
1 (Anh Bằng - Hoàng Minh) Solo ASIA 8 1995
2 Con đường mang tên em (Trúc Phương) Thanh Tuyền ASIA 24 1999
3 Phút cuối (Lam Phương) ASIA 26
4 LK Mai lỡ hai mình xa nhau (Tú Nhi) - Đừng nói xa nhau (Châu Kỳ - Hồ Đình Phương) ASIA 27
5 Xin yêu tôi bằng cả tình người (Tú Nhi) Solo ASIA 28 2000
6 Bài hương ca vô tận (Trầm Tử Thiêng) Thanh Tuyền ASIA 29
7 Ngày xưa anh nói (Thúc Đăng - Thanh Tuyền) ASIA 34
8 Trên bốn vùng chiến thuật (Trúc Phương) Solo ASIA 36 2002
9 Thương hận (Tú Nhi – Hồ Đình Phương) ASIA 37
10 LK Lối về đất mẹ – Trường cũ tình xưa – Xin anh giữ trọn tình quê (Duy Khánh) Phương Hồng Quế ASIA 40 2003
11 Hái hoa rừng cho em (Trương Hoàng Xuân) Thiên Trang ASIA 41
12 Rừng lá thấp (Trần Thiện Thanh) Solo ASIA 50 2006
13 LK Đêm nguyện cầu – Nó – Ông già (Lê Minh Bằng) Trung Chỉnh, Thanh Lan ASIA 52
14 LK Tình chết theo mùa đông (Lam Phương) – Nhớ một chiều xuân (Nguyễn Văn Đông) Thanh Tuyền ASIA 53
15 Thói đời (Trúc Phương) Đan Nguyên ASIA 55 2007
16 Đôi ngã đôi ta (Trần Thiện Thanh) Phương Dung ASIA 61 2009

Trung tâm Vân SơnSửa đổi

STT Tiết mục Song ca Chương trình Năm
1 LK Thành phố buồn Trường Vũ Vân Sơn 21 2002
2 Vùng trời xanh kỷ niệm (Thục Chương) solo Vân Sơn 26 2004
3 LK Nhớ người yêu Trường Vũ Vân Sơn 26
4 Cứ tưởng còn trong tay (Tú Nhi) solo Vân Sơn 28
5 Chuyện tình không suy tư (Tâm Anh) Vân Sơn 29 2005
6 Hết rồi (Tú Nhi & Anh Hoàng) Vân Sơn 30
7 LK Trộm nhìn nhau Thanh Tuyền Vân Sơn 31
8 Bóng mát (Phạm Thế Mỹ) solo Vân Sơn 32
9 Đêm trên vùng đất lạ (Trúc Phương) Vân Sơn 35 2006
10 Xin yêu tôi bằng cả tình người (Tú Nhi) Vân Sơn 36 2007
11 LK Tình người kỹ nữ Chế Phong, Trường Vũ
12 Làng Chăm quê em (LV: Chế Linh) solo Vân Sơn 37
13 Hoa vẫn nở trên đường quê hương (Phạm Thế Mỹ) Vân Sơn 39 2008
14 LK Mẹ và quê hương Trường Vũ, Nguyên Khang, Andy Quách, Thanh Tuyền, Nhã Thanh, Ngọc Hạ, Diễm Liên, Phi Nhung, Cát Tiên, Vpop
15 Quê hương bỏ lại (Tô Huyền Văn) solo Vân Sơn 41
16 LK Chuyện chúng mình Chế Phong, Trường Vũ
17 Đưa em về quê hương (Phạm Thế Mỹ) solo Vân Sơn 42 2009
18 Bến giang đầu (Lê Trọng Nguyễn) Vân Sơn 43
19 Tôi vẫn nhớ (Ngân Giang) Vân Sơn 44 2010
20 Chuyện tình Ngưu Lang – Chức Nữ (Mạc Phong Linh) Vân Sơn 45
21 Thương hận (Tú Nhi) Vân Sơn 46 2011
22 LK Xin anh giữ trọn tình quê (Duy Khánh) Giang Tử, Trường Vũ
23 Thành phố buồn (Lam Phương) solo Vân Sơn 47
24 Nỗi buồn sa mạc (Tú Nhi - Tuấn Lê) Giang Tử
25 Xin làm người xa lạ (Tú Nhi) solo Vân Sơn 48 2012
26 Lời cho người tình phụ (Tú Nhi) Vân Sơn 49 2013
27 Ngày vui qua mau (Nhật Ngân – Đinh Việt Lang) Vân Sơn 51 2015

Trung tâm MâySửa đổi

STT Tiết mục Thể hiện với Chương trình Năm
1 Giọt lệ sầu (Lam Phương) Solo Hollywood Night 1 1992
2 Mai lỡ hai mình xa nhau (Tú Nhi) Hollywood Night 2
3 Hoang vu (Ngọc Sơn) Hollywood Night 11 1994
4 Mùa xuân của mẹ (Trịnh Lâm Ngân) Hollywood Night 12 1995
5 Đoạn cuối tình yêu (Tú Nhi) Thanh Tuyền
6 Mười năm yêu em (Trầm Tử Thiêng) solo Hollywood Night 13 1996
7 Nhớ về một mùa xuân (Trần Trịnh) Hollywood Night 15 1997
8 Xuân tha hương xuân lạc xứ (Tú Nhi) Hollywood Night 18 1999
9 LK Những nẻo đường Việt Nam Ý Lan, Thiên Trang, Giao Linh Hollywood Night 19

Chú thíchSửa đổi

  1. ^ a b c "Chế Linh mừng sinh nhật tuổi 73 cùng fan Hà Nội" VnExpress. Truy cập ngày 16 tháng 3 năm 2016.
  2. ^ 75 năm Âm nhạc Việt Nam Saigon Times
  3. ^ Tuổi niên thiếu đầy vất vả của ca sĩ người Chàm, Chế Linh, Trường Kỳ
  4. ^ Nông Hồng Diệu (ngày 11 tháng 7 năm 2021). “Chế Linh viết hồi ký 'hoàn toàn là sự thật'. Tiền Phong. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2021.

Liên kết ngoàiSửa đổi