Mở trình đơn chính
Tỉnh Hà Nam Ninh trên bản đồ hành chính Việt Nam năm 1976

Hà Nam Ninh là một tỉnh cũ nằm ở phía nam miền Bắc, thuộc ven biển đồng bằng sông Hồng của Việt Nam. Hiện nay tỉnh này đã tách thành 3 tỉnh: Hà Nam, Nam ĐịnhNinh Bình. Trung tâm ba tỉnh này là ba thành phố nằm cân xứng trên giao điểm của 2 trong 3 quốc lộ 1A, quốc lộ 10quốc lộ 21B với khoảng cách xấp xỉ 30 km. Hà Nam Ninh, thực chất được thành lập là trên cơ sở vùng đất trấn Sơn Nam (xứ), một vùng đất lâu đời và giàu truyền thống văn hoá ở phía Nam của kinh thành Thăng Long xưa; tương ứng với các vùng văn hóa đặc trưng khác như: xứ Thanh, xứ Nghệ, xứ Kinh Bắc, xứ Đoài, xứ Đông. Mặc dù Hà Nam Ninh không còn tồn tại nhưng tên gọi của nó vẫn gắn liền với nhiều sự kiện lịch sử, nhiều tổ chức và nhiều doanh nghiệp đang hoạt động.

Thành lậpSửa đổi

Tỉnh được thành lập vào ngày 27 tháng 12 năm 1975 trên cơ sở sáp nhập hai tỉnh Nam Hà (hiện nay là Hà NamNam Định) và Ninh Bình.[1]

Diện tích toàn tỉnh theo thống kê năm 1979 là 3.522 km², dân số 2.707.700 người; thống kê năm 1991 là 3.763 km², dân số 3.157.200 người.

Địa giới hành chính tỉnh Hà Nam Ninh khi đó:

Hà Nam Ninh có tỉnh lỵ là thành phố Nam Định cùng 3 thị xã trực thuộc là thị xã Hà Nam, thị xã Ninh Bìnhthị xã Tam Điệp.

Kể từ 26 tháng 12 năm 1991, Hà Nam Ninh được chia lại thành hai tỉnh Nam HàNinh Bình như trước.[2]

Thay đổi hành chínhSửa đổi

Khi hợp nhất, tỉnh Hà Nam Ninh có 20 đơn vị hành chính gồm: thành phố Nam Định (tỉnh lị), thị xã Hà Nam, thị xã Ninh Bình và 17 huyện: Bình Lục, Duy Tiên, Gia Khánh, Gia Viễn, Hải Hậu, Kim Bảng, Kim Sơn, Lý Nhân, Nam Ninh, Nghĩa Hưng, Nho Quan, Thanh Liêm, Vụ Bản, Xuân Thủy, Ý Yên, Yên Khánh, Yên Mô.

Ngày 27 tháng 4 năm 1977
Ngày 9 tháng 4 năm 1981
Ngày 17 tháng 12 năm 1982, thành lập thị xã Tam Điệp trên cơ sở tách thị trấn Tam Điệp và 2 xã Yên Bình, Yên Sơn thuộc huyện Tam Điệp.

Như vậy, thời gian này tỉnh Hà Nam Ninh có 1 thành phố Nam Định, 3 thị xã: Hà Nam, Ninh Bình, Tam Điệp và 16 huyện: Bình Lục, Duy Tiên, Gia Viễn, Hải Hậu, Hoa Lư, Hoàng Long, Kim Bảng, Kim Sơn, Lý Nhân, Nam Ninh, Nghĩa Hưng, Tam Điệp, Thanh Liêm, Vụ Bản, Xuân Thủy, Ý Yên.

Ngày 12 tháng 8 năm 1991, kỳ họp thứ 9 Quốc hội khóa VIII ra nghị quyết chia tỉnh Hà Nam Ninh để tái lập tỉnh Nam Hà và tỉnh Ninh Bình. Tỉnh Nam Hà gồm thành phố Nam Định, thị xã Hà Nam và 11 huyện Bình Lục, Duy Tiên, Hải Hậu, Kim Bảng, Lý Nhân, Nam Ninh, Nghĩa Hưng, Thanh Liêm, Vụ Bản, Xuân Thủy, Ý Yên. Tỉnh Ninh Bình gồm 2 thị xã Ninh Bình (tỉnh lị), Tam Điệp và 5 huyện Gia Viễn, Hoa Lư, Hoàng Long, Kim Sơn, Tam Điệp.

Vùng đất họcSửa đổi

Hiện naySửa đổi

Vùng Hà Nam Ninh nổi tiếng là vùng đất học, từ khi có các kết quả thống kê đến nay, các tỉnh tách ra vẫn liên tục nằm trong tốp 5 địa phương dẫn đầu về kết quả thi THPT quốc gia (để xét cả tốt nghiệp và xét tuyển đại học) cụ thể như sau:

  • 5 tỉnh có điểm thi trung bình THPT quốc gia cao nhất Việt Nam năm 2019 là: Nam Định, Hà Nam, Ninh Bình, Bình Dương, Tp HCM.[3]
  • 5 tỉnh có điểm thi trung bình THPT quốc gia cao nhất Việt Nam năm 2018 là: Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình, Vĩnh Phúc và An Giang.[4]
  • 5 tỉnh có điểm thi trung bình THPT quốc gia cao nhất Việt Nam năm 2017 là: Nam Định, An Giang, Ninh Bình, Hà Nam và TP HCM.[5]
  • 5 tỉnh có điểm thi trung bình THPT quốc gia cao nhất Việt Nam năm 2016 là: Nam Định, Hải Dương, Bắc Ninh, Ninh Bình và Hà Nam.[6]

Trong lịch sửSửa đổi

Tồn tại về tên gọiSửa đổi

Mặc dù tỉnh Hà Nam Ninh không còn nhưng danh xưng Hà Nam Ninh vẫn tồn tại trong đời sống của người dân 3 tỉnh Hà Nam, Nam ĐịnhNinh Bình.

Cơ quan, tổ chức nhà nướcSửa đổi

  • Cục hải quan Hà Nam Ninh đóng tại thành phố Ninh Bình là cơ quan thực hiện chức năng quản lý nhà nước về hải quan trên địa bàn 3 tỉnh Hà Nam, Nam ĐịnhNinh Bình.
  • Cục Dự trữ Nhà nước khu vực Hà Nam Ninh (Khu đô thị Đồng Quýt Thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định).
  • Ngã ba Hà Nam Ninh nằm trên quốc lộ 20 (thuộc xã Hòa Ninh, Di Linh, Lâm Đồng).
  • Đài tưởng niệm liệt sĩ Hà Nam Ninh tại Nghĩa trang Trường Sơn (Quảng Trị).

Doanh nghiệp địa phươngSửa đổi

  • Công ty xăng dầu Hà Nam Ninh: được thành lập năm 1956, hiện vẫn duy trì kinh doanh trên địa bàn 3 tỉnh Hà Nam, Nam ĐịnhNinh Bình.
  • Công ty Cổ phần lương thực Hà Nam Ninh (Quốc lộ 1A - Hai Bà Trưng - Phủ Lý, Hà Nam).
  • Công ty Cổ phần dược phẩm Hà Nam Ninh (Trung tâm Phân Phối Dược Phẩm, Đường Tuệ Tĩnh, Tp Ninh Bình).
  • Công ty Cổ phần kiến trúc nghệ thuật và sinh vật cảnh Hà Nam Ninh (19A Lê Văn Lương, Nhân Chính, Thanh Xuân, Hà Nội).
  • Công ty Cổ phần đầu tư - liên hiệp vận tải ô tô Hà Nam Ninh (thành phố Nam Định).
  • Công ty Cổ phần công nghiệp Hà Nam Ninh (Nho Quan, Ninh Bình).
  • Công ty Cổ phần đào tạo và cung ứng nhân lực Hà Nam Ninh (Số 460 Lý Thường Kiệt, Thành phố Phủ Lý)
  • Công ty TNHH đấu giá tài sản Hà Nam Ninh (Số 234, Đường Lương Văn Thăng, Thành phố Ninh Bình, Tỉnh Ninh Bình).
  • Công ty TNHH sản xuất và Thương mại Hà Nam Ninh (Thanh Sơn, Kim Bảng, Hà Nam).
  • Công ty TNHH sản xuất thương mại Hà Nam Ninh (phường 8, Tp Vũng Tàu).
  • Công ty TNHH MTV xây dựng Hà Nam Ninh (Phường An Bình, Biên Hoà, Đồng Nai).
  • Công ty TNHH chế biến than Hà Nam Ninh (Cảng Vissai Bích Đào, Phường Bích Đào, Thành phố Ninh Bình)
  • Công ty Kinh doanh than Hà Nam Ninh (Số 2 đường Ninh Bình - Tp Nam Định)

Các phường, hộiSửa đổi

  • Hội đồng hương Hà Nam Ninh tại Cộng hòa Liên bang Đức, được thành lập từ năm 2003.[7]
  • Hội Văn học nghệ thuật Hà Nam Ninh.
  • Hội cá rồng Hà Nam Ninh.
  • Họ Trương Hà Nam Ninh.

Điểm chung hiện naySửa đổi

Hiện nay giữa 3 tỉnh tách ra vẫn còn giữ những nét văn hóa chung của xứ Sơn Nam xưa như: có nhiều di tích lịch sử văn hóa thời Đinh và thời Trần, chung nền ẩm thực và ngôn ngữ, phát triển mạnh các loại hình nghệ thuật hát Chèo, hát Chầu văn, hát Xẩm ... Ngoài ra, còn có các mối liên quan với nhau, như:

Hình ảnhSửa đổi

Xem thêmSửa đổi

Chú thíchSửa đổi