D

chữ thứ tư trong phần nhiều chữ cái dựa trên Latinh
D
Bảng chữ cái Latinh
Bảng chữ cái Quốc ngữ
Aa Ăă Ââ Bb Cc Dd Đđ Ee
Êê Gg Hh Ii Kk Ll Mm Nn
Oo Ôô Ơơ Pp Qq Rr Ss Tt
Uu Ưư Vv Xx Yy
Bảng chữ cái Latinh cơ bản của ISO
Aa Bb Cc Dd Ee Ff Gg Hh
Ii Jj Kk Ll Mm Nn Oo Pp
Qq Rr Ss Tt Uu Vv Ww Xx
Yy Zz

D, d (gọi là "dê" hay "đê" tùy thuộc vào ngôn ngữ sử dụng là tiếng Việt hay tiếng nước ngoài) là một chữ cái thuộc bảng chữ cái Latinh. Tuỳ thuộc vào số chữ cái đứng trước chữ d trong bảng chữ cái mà thứ tự của chữ d trong bảng chữ cái La-tinh của ngôn ngữ này có thể giống hoặc khác với thứ tự của chữ d trong bảng chữ cái của ngôn ngữ khác. Chữ d là chữ cái thứ sáu trong bảng chữ cái chữ Quốc ngữtiếng Hungary,[1][2] chữ cái thứ tư trong bảng chữ cái tiếng Anhtiếng Pháp.[3]

Trong tiếng Vịệt, chữ D thể hiện âm /z/ (âm "dờ") như chữ Z. Trong hầu hết những ngôn ngữ sử dụng ký tự Latinh trên thế giới, chữ D thể hiện âm /d/ (âm "đờ") như chữ Đ trong tiếng Việt.

Nguồn gốcSửa đổi

Chữ dâlet của tiếng Xê-mit có lẽ có gốc từ dấu tốc ký cho con cá hoặc cái cửa. Trong các tiếng Xê-mit, tiếng Hy Lạp cổ và cận đại và tiếng Latinh, chữ này đọc như /d/ (chữ Đ trong tiếng Việt). Trong bảng chữ cái Etruscan, chữ này không cần thiết nhưng vẫn được giữ (xem chữ B).

Sử dụngSửa đổi

Biểu thị ngữ âmSửa đổi

Trong tiếng Việt trung đại, chữ d được dùng để dùng để ghi phụ âm /d/ [d̪] (âm tắc răng hữu thanh).[4] Trong tiếng Việt hiện đại, âm vị được ghi bằng chữ d không còn là /d/ nữa mà là âm khác, âm khác đó là âm gì thì phụ thuộc vào phương ngữ tiếng Việt mà người viết sử dụng. Trong phương ngữ Bắc Bộ của tiếng Việt hiện đại, âm vị đối ứng với chữ d là /z/. Trong phương ngữ Nam Bộ, âm vị đối ứng với chữ d là /j/.[5]

Trong hầu hết những ngôn ngữ sử dụng chữ Latinh trên thế giới (tiếng Anh, tiếng Pháp,...) cũng như các hệ thống chuyển tự Latinh như pinyin (tiếng Quan Thoại), romaji (tiếng Nhật), chữ D được phát âm /d/. Vì vậy người nước ngoài thường đọc sai tên người Việt có chữ D đứng đầu thành âm "đờ" (ví dụ như dung bị đọc là /duŋ/, nghe giống như là "đung"), nên một số người Việt đôi khi thay D bằng Z hoặc thêm Z sau D để biểu thị đúng âm "dờ" (ví dụ như Hồ Dzếnh, Nguyễn Dzoãn Cẩm Vân), đặc biệt nếu phải viết tên riêng không dấu (ví dụ như Doãn viết thành "Dzoan"/"Zoan" thay vì "Doan" để phân biệt với Đoàn, hay Dương viết thành "Dzuong"/"Zuong" thay vì "Duong" để phân biệt với Đường). Chủ tịch Hồ Chí Minh khi viết di chúc đã viết chữ "z" thay "d" (viết "nhân zân" thay vì viết "nhân dân").[6]

Cách dùng khácSửa đổi

Tham khảoSửa đổi

  1. ^ Bac Hoai Tran, Ha Minh Nguyen, Tuan Duc Vuong, Que Vuong. Colloquial Vietnamese: The Complete Course for Beginners. 2nd Edition, Routledge, năm 2012, trang 8.
  2. ^ Carol H. Rounds, Erika Sólyom. Colloquial Hungarian: The Complete Course for Beginners. 3rd Edition, Routledge, năm 2011, trang xiii.
  3. ^ Dodi-Katrin Schmidt, Michelle M. Williams, Dominique Wenzel, Zoe Erotopoulos. French For Dummies. 2nd Edition, Hoboken, John Wiley & Sons, Inc., năm 2011, trang 35, 36.
  4. ^ Kenneth J. Gregerson. “A study of Middle Vietnamese phonology”. Bulletin de la Société des Études Indochinoises, Nouvelle Série – Tome XLIV, Nº 2, năm 1969, trang 156, 157.
  5. ^ Kenneth J. Gregerson. “A study of Middle Vietnamese phonology”. Bulletin de la Société des Études Indochinoises, Nouvelle Série – Tome XLIV, Nº 2, năm 1969, trang 156.
  6. ^ “Nghiên cứu bút tích di chúc Bác Hồ dưới góc độ ngôn ngữ học”. Tỉnh Đoàn Cà Mau. 
Bảng chữ cái chữ Quốc ngữ
Aa Ăă Ââ Bb Cc Dd Đđ Ee Êê Gg Hh Ii Kk Ll Mm Nn Oo Ôô Ơơ Pp Qq Rr Ss Tt Uu Ưư Vv Xx Yy
Aa Bb Cc Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Oo Pp Qq Rr Ss Tt Uu Vv Ww Xx Yy Zz
Chữ D với các dấu phụ
Ďď Ḋḋ Ḑḑ Ḍḍ Ḓḓ Ḏḏ Đđ Ɖɖ Ɗɗ Ƌƌ ȡ
Da Db Dc Dd De Df Dg Dh Di Dj Dk Dl Dm Dn Do Dp Dq Dr Ds Dt Du Dv Dw Dx Dy Dz
DA DB DC DD DE DF DG DH DI DJ DK DL DM DN DO DP DQ DR DS DT DU DV DW DX DY DZ
aD ăD âD bD cD dD đD eD êD fD gD hD iD jD kD lD mD nD oD ôD ơD pD qD rD sD tD uD ưD vD wD xD yD zD
AD ĂD ÂD BD CD DD ĐD ED ÊD FD GD HD ID JD KD LD MD ND OD ÔD ƠD PD QD RD SD TD UD ƯD VD WD XD YD ZD
Ghép chữ D với số hoặc số với chữ D
D0 D1 D2 D3 D4 D5 D6 D7 D8 D9 0D 1D 2D 3D 4D 5D 6D 7D 8D 9D
Xem thêm