Mở trình đơn chính

Tađêô Lê Hữu Từ (1897 - 1967) là một giám mục Công giáo của Việt Nam, với khẩu hiệu giám mục là "Tiếng kêu trong hoang địa" ("Vox Clamantis" Mt 3:3). Ông từng là Giám mục Đại diện Tông Tòa Hạt Đại diện Tông Tòa Phát Diệm, được xem là người thành lập và lãnh đạo lực lượng Tự vệ Công giáo chống Cộng tại Bùi Chu - Phát Diệm trong giai đoạn 1950 - 1954. Ông cũng được xem là lãnh đạo tinh thần của những người Công giáo di cư vào miền Nam trong suốt giai đoạn 1954 - 1967.

Giám mục
 Tađêô Lê Hữu Từ O.Cist
Đại diện Tông Tòa Hạt Đại diện Tông Tòa Phát Diệm (1945 - 1959)
Giám quản Tông Tòa Hạt Đại diện Tông Tòa Bùi Chu (1948 - 1950)
Le Huu Tu.JPG
Giáo hộiCông giáo Rôma
Chức vụ chính yếu
Giám quản Tông Tòa Địa phận Bùi Chu
Bổ nhiệmNăm 1948
Hết nhiệmNgày 3 tháng 2 năm 1950
Kế nhiệmLm. Phêrô Maria Phạm Ngọc Chi
Đại diện Tông Tòa Địa phận Phát Diệm
TòaHiệu tòa Daphnusia
Bổ nhiệmNgày 14 tháng 6 năm 1945
Tựu nhiệmNgày 28 tháng 10 năm 1945[1]
Hết nhiệmNăm 1959
Tiền nhiệmGioan Maria Phan Ðình Phùng
Kế nhiệmPhaolô Bùi Chu Tạo
Các chức khácGiám mục Hiệu tòa Daphnusia (1945 - 1967)
Truyền chức
Thụ phongNgày 23 tháng 12 năm 1928
Tấn phongNgày 28 tháng 10 năm 1945[1]
Thông tin cá nhân
SinhNgày 28 tháng 10 năm 1897
Di Loan, Quảng Trị
MấtNgày 24 tháng 4 năm 1967
Sài Gòn
Nơi an tángNghĩa trang Nhà hưu dưỡng Phát Diệm, Gò Vấp, TP. Hồ Chí Minh
Hệ pháiCông giáo
Khẩu hiệu"Tiếng kêu trong hoang địa"
Cách xưng hô với
Tađêô Lê Hữu Từ
Mitre (plain).svg
Danh hiệuĐức Giám mục
Trang trọngĐức Giám mục, Đức Cha
Thân mậtCha
Khẩu hiệu"Tiếng kêu trong hoang địa"
TòaHiệu tòa Daphnusia

Thân thế và cuộc đời đạo nghiệpSửa đổi

Thân thếSửa đổi

Giám mục Lê Hữu Từ sinh ngày 28 tháng 10 năm 1897 tại Di Loan, nay thuộc thị trấn Cửa Tùng, huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị[2] Một số tài liệu khác cho rằng là ngày 29 tháng 10[3] hoặc ngày 27 tháng 10.[2] Lê Hữu Từ là hậu duệ vua Lê Hy Tông,[4] gia đình ông vốn là gia đình Công giáo với tên thánh là Tađêô (Tadeus hoặc Thaddaeus).[5] Cha là ông Lê Hữu Ý, thường gọi là ông Trùm Ý, mẹ là bà Inê Dưỡng. Gia đình ông có 10 anh chị em, trong đó, ngoài ông, Giáo hội còn có 2 linh mục là Đôminicô Lê Hữu Luyến (anh trai) và Giuse Lê Hữu Huệ (em trai).[4]

Tháng 9 năm 1911, cậu bé Lê Hữu Từ bắt đầu con đường tu học bằng việc theo học ở Tiểu chủng viện An Ninh (Cửa Tùng), Quảng Trị. Mười năm sau đó, tháng 9 năm 1921, chủng sinh Từ tiếp tục theo học tại Đại chủng viện Phú Xuân, Huế. Ông lần lượt cử hành các nghi thức như cắt tóc, bốn chức nhỏ và chức năm, chức sáu trong giai đoạn từ năm 1922 đến năm 1926.[2]

Tháng 9 năm 1928, Lê Hữu Từ gia nhập Dòng Xitô Phước Sơn tại núi Phước, Huế.

Linh mụcSửa đổi

Ngày 23 tháng 12 năm 1928, phó tế Lê Hữu Từ được truyền chức linh mục bởi giám mục chủ phong Marcou Thành, giám mục Địa phận Phát Diệm, thay thế giám mục Allys của Địa phận Huế gặp vấn đề về thị lực. Hơn một năm sau khi được truyền chức linh mục, ông chính thức cử hành nghi thức khấn chính thức dòng Xitô và nhận tên thánh thứ hai là Anselmô năm 1930. Năm 1931, ông chính thức giữ vai trò phụ trách Nhà Tập (Tập sư nhà tập). Từ năm 1933, ông trở thành bề trên dòng Xitô và cử hành nghi thức khấn chính thức. Ông cũng kiêm nhiệm vai trò Tập sư nhà tập trong giai đoạn này.[2]

Tháng 2 năm 1936, linh mục Lê Hữu Từ được giao trách nhiệm sáng lập Dòng tu khổ hạnh Châu Sơn tại Nho Quan, Ninh Bình và trở thành Bề trên tiên khởi của Dòng mới này. Ngày 8 tháng 9 năm 1936, ông chính thức nhận nhiệm vụ này. Một số tu sĩ đầu tiên của dòng mới thực hiện nghi thức tuyên khấn. Giám mục Địa phận Phát Diệm Gioan Maria Phan Đình Phùng đến chủ sự nghi lễ và qua đời tại tu viện.[2]

Việc chọn lựa tân giám mục địa phận được giám mục Gioan Baotixita Nguyễn Bá Tòng, Giám quản Địa phận gấp rút tiến hành. Nhận thấy linh mục Lê Hữu Từ thông thạo về địa phận với kinh nghiệm 10 năm và là người đứng đầu dòng Xitô, giám mục Tòng tiến cử linh mục Từ lên Tòa Thánh.[2]

Giám mụcSửa đổi

Ngày 14 tháng 6 năm 1945, linh mục Nguyễn Hữu Từ được Giáo hoàng Piô XII bổ nhiệm làm Giám mục Hiệu tòa Daphnusia với chức vị Đại diện Tông Tòa Hạt Đại diện Tông Tòa Phát Diệm,[3][6]thay cho Giám mục Gioan Baotixita Nguyễn Bá Tòng xin nghỉ hưu.[2] Ông là người Việt thứ năm thụ phong giám mục cho đến thời điểm bấy giờ.

Lễ tấn phong được cử hành vào ngày 28[1] hoặc 29 tháng 10 cùng năm, với phần nghi thức truyền chức do chủ phong là giám mục Gioan Baotixita Nguyễn Bá Tòng và phụ phong là giám mục Đa Minh Maria Hồ Ngọc Cẩn, giám mục Địa phận Bùi Chu. Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa cử phái đoàn đến dự lễ và chúc mừng. Phái đoàn gồm các ông Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp và cựu hoàng Bảo Đại. Phái đoàn trao thư chúc mừng của Chủ tịch Hồ Chí Minh cho tân Giám mục Lê Hữu Từ.[2][7]

Ngày 25 tháng 1 năm 1946, chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm Phát Diệm và đề nghị giám mục cha Lê Hữu Từ đảm nhận chức Cố Vấn Tối cao cho chính phủ.[2]

Trong thời kỳ đảm nhận vai trò Giám mục Địa phận Phát Diệm, Lê Hữu Từ quan tâm đến lĩnh vực giáo dục bằng việc thành lập trường Tiểu và Trung học Trần Lục trong khuôn viên Nhà thờ Lớn, dạy học cho 3.000 học sinh. Tháng 10 năm 1950, giám mục Từ gửi một đoàn gồm 50 người gồm linh mục, tu sĩ nam nữ và giáo dân di du học Roma. Trong hoàn cảnh khó khăn, giám mục Từ vẫn tổ chức các hoạt động tôn giáo: đi kinh lý, giảng tĩnh tâm, tuần đại phúc và quan tâm trò chuyện với giáo dân. Ông tổ chức cách trọng thể việc rước tượng Đức Mẹ Fatima tại Địa phận. Tổng cộng, ông đã viết 90 thư luân lưu cho giáo dân. Ngoài các vấn đề thuần túy tôn giáo, ông cho thành lập trại tiếp cư, hỗ trợ đồng bào không phân biệt tôn giáo là nạn nhân chiến tranh.[2]

Cố vấn Tối cao Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòaSửa đổi

Ngay sau khi biết tin ông được bổ nhiệm chức giám mục, tháng 8 năm 1945, Hồ Chí Minh đã gửi thư chúc mừng ông. Trong thư có đoạn: "có một nhà lãnh đạo mới của người Công giáo đi theo chân Đức Giê-su, chịu đóng đinh hầu giúp giáo dân biết hy sinh và chiến đấu bảo vệ tự do và độc lập của đất nước".[8]

Vốn là người có tinh thần dân tộc chủ nghĩa, ông ủng hộ việc giành độc lập cho Việt Nam từ tay người Pháp. Chính ông là người dẫn đầu đoàn các giáo dân Công giáo đến dự lễ tuyên ngôn độc lập ngày 2 tháng 9 năm 1945 tại quảng trường Ba Đình, một cách thể hiện sự ủng hộ ban đầu của ông đối với chính quyền Việt Nam mới.[9]

Do là vị chủ chăn của một địa phận lớn, có vai trò quan trọng đối với tín đồ Công giáo Việt Nam,[10] ngày 25 tháng 2 năm 1946, chủ tịch Hồ Chí Minh đích thân đến Phát Diệm, chính thức mời ông làm "Cố vấn tối cao của Chính phủ".[7] Ông cùng với cựu hoàng Bảo Đại là hai người giữ chức vụ này trong chính phủ lâm thời.

Xây dựng Giáo khu Bùi Chu - Phát Diệm tự trịSửa đổi

Hội Công giáo Cứu quốc, về nguyên tắc là một thành viên của Mặt trận Việt Minh. Tuy nhiên, với ảnh hưởng của mình, Giám mục Từ đã tách dần tổ chức này ra khỏi sự kiểm soát của chính quyền Việt Minh. Với danh nghĩa Công giáo cứu quốc, ông chỉ đạo cho các giáo dân vũ trang và tổ chức thành những đội vũ trang Tự vệ Công giáo, biến các giáo khu thành những chính quyền tự trị, ngoài sự kiểm soát của chính quyền Việt Minh.

Hồi ký của ông có chép lại việc này như sau:[11]

Khi Pháp tái chiếm Đông Dương, chính phủ Việt Minh dời lên Việt Bắc. Dưới sự kích động của người Pháp, cùng với sự quá khích của dân chúng, một số cuộc xung đột đã nổ ra giữa lương dân và giáo dân. Để xoa dịu những xung đột và tránh những ảnh hưởng bất lợi, chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhiều lần gửi thư cũng như gửi các đặc phái viên để giải quyết xung đột, cố gắng tranh thủ sự ủng hộ của Giám mục Lê Hữu Từ cũng như giới Công giáo.[12] Tuy nhiên, những nỗ lực đều bất thành.

Giám mục Lê Hữu Từ gửi Thư chung gửi cho các linh mục ngày 23 tháng 3 năm 1947, như sau:

Các cha biết một vài người cộng tác của chúng ta và nhiều giáo dân đã bị bắt và giam giữ nhiều ngày, vì họ đã bị nghi là đảng viên của các đảng phái chống Chính phủ. Nhiều người bị bắt do ông Huệ, một thầy giảng địa phận Thanh Hóa ẩn núp trong địa phận chúng ta, tung ra những tin đồn lung tung và thậm chí dám mạo danh tôi đánh lừa dân chúng. Cảnh sát truy nã ông ấy khắp nơi. Các cha đừng để nó tự do qua lại trong các xứ đạo của mình và nếu phát hiện thì hãy bắt và nạp giải cho tôi. Kẻ nào tiếp tục liên lạc với ông ấy, hoặc che giấu nó thì đừng phân bua rằng mình vô tội khi bị cảnh sát bắt làm khó dễ. Hơn bao giờ hết, toàn dân phải một lòng đoàn kết chiến đấu chống lại bọn xâm lược. Hãy để vấn đề các đảng phái sang một bên, đừng bận tâm tới. Tôi đã nói đi nói lại nhiều lần với các cha, lần này nữa, tôi xin các cha hãy nghe lời tôi sau khi nhận được thư của Hồ Chí Minh.[11]

Trong cùng một thư đó, giám mục đã bảo các linh mục chớ nói đến chính trị trong các nhà thờ và cũng hãy cảnh giác đối với những người lạ mặt thường lảng vảng vào các xứ đạo để thám thính hay tuyên truyền ủng hộ Pháp. Bọn đó là những tên phản quốc. Ông liên tục chỉ đạo mở rộng các đội vũ trang, từ những trung đội "Vệ sĩ Công giáo" (1946), thành "Đoàn Cựu chiến binh Công giáo" (1947), rồi các đoàn "Dũng sĩ Công giáo" (1948)... Giáo khu Phát Diệm được tổ chức thành 3 khu quân sự là khu Phát Diệm, khu Phúc Nhạc và khu Gia Khánh, Gia Viễn, Nho Quan. Tất cả đều được đặt dưới quyền chỉ huy chung của "Tổng bộ Tự vệ Công giáo", do linh mục Hoàng Quỳnh làm Tổng chỉ huy.

Từ tháng 11 năm 1948, sau khi Giám mục Bùi Chu là Giuse Đa Minh Hồ Ngọc Cẩn qua đời, Tòa Thánh chỉ định ông kiêm Giám quản Tông tòa Hạt Đại diện Tông Tòa Bùi Chu. Ảnh hưởng và tổ chức của ông tiếp tục lan ra đến Bùi Chu[13]. Cả một khu vực Bùi Chu - Phát Diệm trở thành khu tự trị Công giáo với 40 vạn giáo dân, dưới sự cai quản của ông, ngoài quyền kiểm soát của chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Liên Pháp chống CộngSửa đổi

Tuy Giám mục Từ muốn độc lập với quyền kiểm soát của chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, mặt khác ông cũng không muốn rơi vào sự kiểm soát của người Pháp. Ông nhận định rằng: "Quân lính Pháp, với một sự dã man tột độ, đã phá hủy tất cả, không trừ một thứ gì, kể cả nhà thờ. Trong vòng một năm, gần 300 nhà thờ đã bị bom đánh phá..."[14]. Ông khẳng định: "Tôi đã tuyên bố nhiều lần rõ rệt thái độ của tôi: tôi vẫn đứng bên cụ Hồ để chống thực dân Pháp đến cùng"[15].

Di cư và công việc mục vụ tại miền NamSửa đổi

 
Bia mộ Giám mục Tađêô Lê Hữu Từ

Ngày 30 tháng 6 năm 1954, Giám mục Từ cùng với 143 linh mục và 80.000 giáo dân Phát Diệm thực hiện cuộc di cư vào Nam.[16][17] Một sĩ quan Việt Minh trẻ là Vũ Ngọc Nhạ đã giúp đỡ ông trong việc tổ chức di cư này.

Tại miền Nam Việt Nam, giám mục Lê Hữu Từ hỗ trợ giáo dân và linh mục tìm kiếm nơi định cư. Sau khi tình hình ổn định, ông cho mở lại các hoạt động sinh hoạt tôn giáo. Vài năm sau đó, giám mục Từ được Hội đồng Giám mục miền Nam cử giữ chức Giám đốc Trung tâm Công giáo Việt Nam mới thành lập và làm Tổng Tuyên úy Quân đội Việt Nam Cộng hòa.[2]

Lê Hữu Từ gặp nhiều khó khăn khi đảm nhận các vai trò mới và do sức khỏe suy yếu, ông từ chức và hưu dưỡng tại tu viện Châu Sơn Đơn Dương, một chi nhánh của dòng Xitô Phước Sơn. Sau đó ông đến hưu dưỡng tại nhà An dưỡng Phát Diệm ở Gò Vấp.[2]

Lê Hữu Từ qua đời ngày 24 tháng 4 năm 1967, hưởng thọ 70 tuổi. Mộ phần cố giám mục được xây dựng tại An Dưỡng Phát Diệm ở phường 15, quận Gò Vấp, TP. Hồ Chí Minh.[2]

Thứ tự bổ nhiệm - tấn phong giám mụcSửa đổi

Tiền nhiệm:
Đợt bổ nhiệm Giám mục người Việt lần IV
Gioan Maria Phan Ðình Phùng
28 tháng 5 năm 1940
Đợt bổ nhiệm Giám mục người Việt lần V
Tađêô Lê Hữu Từ

14 tháng 6 năm 1945
Kế nhiệm:
Đợt bổ nhiệm Giám mục người Việt lần VI
Phêrô Maria Phạm Ngọc Chi
3 tháng 2 năm 1950
Tiền nhiệm:
Giám mục người Việt thứ 4 được tấn phong
Gioan Maria Phan Ðình Phùng
3 tháng 12 năm 1940
Giám mục người Việt thứ 5 được tấn phong
Tađêô Lê Hữu Từ

29 tháng 10 năm 1945
Kế nhiệm:
Giám mục người Việt thứ 6 được tấn phong
Phêrô Maria Phạm Ngọc Chi
4 tháng 8 năm 1950

Chú thíchSửa đổi

Nguồn dẫn
  1. ^ a ă â Antôn Nguyễn Ngọc Sơn 2016, tr. 248
  2. ^ a ă â b c d đ e ê g h i k “Nhân Vật Công Giáo Việt Nam (tập 4) - Các Vị Giám Mục Một Thời Đã Qua (1933-1995) - Chương BẨY:Giáo phận Phát Diệm”. Dũng Lạc. Truy cập Ngày 8 tháng 7 năm 2019. 
  3. ^ a ă “Ðức Cha Tađêô Lê Hữu Từ Nguyên Giám mục Giáo phận Phát Diệm”. Catholic. Truy cập ngày 3 tháng 2 năm 2019. 
  4. ^ a ă [1]
  5. ^ Còn gọi là Thánh Giuđa (hoặc Judas), con của ông Giacôbê (James), không phải Judas Iscariot "Kẻ phản bội", là một trong 12 thánh tông đồ.
  6. ^ [2]
  7. ^ a ă Linh mục Trần Tam Tỉnh, "Thập giá và lưỡi gươm". Chương II. Linh mục Trần Tam Tỉnh là Viện sĩ Viện hàn lâm Hoàng gia Canada, giáo sư Đại học Laval (Québec).
  8. ^ Thư Chủ tịch Hồ Chí Minh chúc mừng Tân Giám mục Lê Hữu Từ.
  9. ^ Cách mạng Tháng Tám với các Giám mục người Việt
  10. ^ Bấy giờ trên toàn cõi Việt Nam có 15 hạt đại diện Tông Tòa nhưng chỉ mới có 3 hạt là Phát Diệm, Bùi ChuVĩnh Long là do Giám mục người Việt cai quản.
  11. ^ a ă “BINH THÁNH GIÁ, NẠN NHÂN CỦA ĐẠO QUÂN THÁNH GIÁ”. Sach hiem. Truy cập ngày 7 tháng 9 năm 2015. 
  12. ^ Các thư Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi Giám mục Lê Hữu Từ đề ngày 23 tháng 1, ngày 1 tháng 2 và ngày 2 tháng 3 năm 1947).
  13. ^ Ông giữ nhiệm vụ này cho đến ngày 3 tháng 2 năm 1950, khi Giám mục hiệu tòa Sozopolitana ở Haemimonto Phêrô Maria Phạm Ngọc Chi nhậm chức Giám quản Tông tòa Bùi Chu.
  14. ^ Thư chung đề ngày 25 tháng 1 năm 1949
  15. ^ Thư chung đề ngày 17 tháng 4 năm 1949.
  16. ^ Số liệu theo thống kê các hạt đại diện tại miền Bắc Việt Nam, do Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thực hiện cuối năm 1955.
  17. ^ Cùng di cư vào Nam với ông còn có các Giám mục Phêrô Maria Phạm Ngọc Chi (Giáo phận Bùi Chu), Giuse Trương Cao Đại (Hạt Đại diện Tông Tòa Hải Phòng). Lúc bấy giờ, cả miền Bắc chỉ còn ba giám mục là Giuse Maria Trịnh Như Khuê (Hạt Đại diện Tông Tòa Hà Nội, Đa Minh Hoàng Văn Đoàn (Hạt Đại diện Tông Tòa Bắc Ninh) và Gioan Baotixita Trần Hữu Ðức (Hạt Đại diện Tông Tòa Vinh).
Sách

Tham khảoSửa đổi