Phượng Liên tên thật là Lữ Phụng Liên (sinh ngày 14 tháng 7 năm 1947 tại Cần Thơ), là một trong những nghệ sĩ gạo cội[1] của nền nghệ thuật sân khấu cải lương trước năm 1975 (cùng thời với Lệ Thủy, Mỹ Châu, Minh Vương,...).

Nghệ sĩ
Phượng Liên
Nghệ danhPhượng Liên
Thông tin cá nhân
SinhLữ Phụng Liên
14 tháng 7, 1947 (73 tuổi)
Cần Thơ
Nơi cư trú Hoa Kỳ
Quốc tịch Việt Nam
Nghề nghiệpDiễn viên sân khấu
Lĩnh vựcCải lương
Sự nghiệp nghệ thuật
Tác phẩmLấy chồng xứ lạ
Đời cô Hạnh
Cô gái Đồ Long
Con gái của mẹ,...
Giải thưởng
1966: Giải Thanh Tâm

Tiểu sửSửa đổi

Cha của Phượng Liên không thích nghề ca hát (ca nhạc lẫn cải lương) vì bị tư tưởng "xướng ca vô loài" áp đặt, đồng thời ông từng đi lính vào thời Pháp nên khi Phượng Liên chưa đầy 2 tháng tuổi thì cha của cô tử trận. Thế nhưng, bên cạnh việc học hành, Phượng Liên vẫn say mê ca hát nhưng lại ca tân nhạc. Cô tham gia ban nhạc Tây Đô cùng với nữ nghệ sĩ Mộng Tuyền (Kim Liên) và hát rất nhiều bài nhạc hay. Dù khởi đầu bên lĩnh vực tân nhạc và đóng kịch, nhưng Phượng Liên rất mê hát cải lương tuy không biết gì về nhịp điệu, chỉ nghe theo và hát trên nền nhạc thâu đĩa của các thế hệ nghệ sĩ cải lương đi trước như NS Kim Chưởng, Năm Nghĩa, Thanh Hương, Thành Được, Út Bạch Lan, Thanh Nga,... mà vào mỗi sáng ở quán cà phê nhỏ cạnh nhà phát ra. Thế rồi một hôm, đang nô giỡn trên đường cùng bè bạn, Phượng Liên ngâm vài câu vọng cổ trong vở tuồng Người vợ không bao giờ cưới của soạn giả Kiên Giang, thế là được nghệ sĩ Phước Hậu phát hiện và nhất quyết theo đuổi tới tận nhà, xin ba mẹ của cô để anh có thể dạy cho Phượng Liên hát vọng cổ. Từ đó, Phượng Liên say mê vọng cổ, học rất mau lẹ, tập đóng vài vai đào con. Vai diễn cải lương đầu tiên của cô đào nhỏ Phượng Liên lúc ấy trong vở Chim vịt kêu chiều với NS Phước Hậu. Phượng Liên từng chia sẻ do nhịp ban đầu của cô còn yếu nên đến phân đoạn khi đứa con gái (Phượng Liên) và người cha (Phước Hậu) ôm nhau khóc vì bị bà mẹ kế hành hạ đứa con, lúc hát thì NS Phước Hậu phải lấy tay vỗ nhịp sau lưng cho Phượng Liên.

Không lâu sau, Phượng Liên xin mẹ lên Sài Gòn lập nghiệp ca hát, cô cùng với bà Mười Cơ là quản lí cho đoàn hát Tinh Hoa, vừa là bạn của mẹ mình, đưa Phượng Liên tham gia vào đoàn Tinh Hoa. Thời gian đầu khá khó khăn, Phượng Liên chưa được hát mà chỉ ngồi bán vé và múa mở màn hay đóng những vai nhỏ, có khi người trong đoàn bị bệnh hay bận không diễn được thì cô mới thế vai rồi sau đó trở lại nhiệm vụ cũ. Sau một thời gian, Phượng Liên rời đoàn Tinh Hoa, ban đầu có ý định quay trở lại con đường học tập nhưng không thành. Một thời gian sau, hay tin Tuấn Kiệt (tức nghệ sĩ Châu Thanh) lập gánh hát lấy tên đoàn là Tuấn Kiệt và có nhã ý mời và ký hợp với Phượng Liên. Cùng với Kim NgọcPhương Quang, Phượng Liên được làm đào chánh và báo chí Sài Gòn khen ngợi rất nhiều về một đoàn hát mới ra mắt cùng nhiều nghệ sĩ trẻ tài năng. Khoảng 6 tháng sau, Phượng Liên được mời về và ký hợp đồng với đoàn Kim Chưởng làm đào chánh. Ngay lúc này, được sự chỉ bảo nghiêm khắc của bà bầu Kim Chưởng, Phượng Liên đã được rèn dũa từ cách ca, cách diễn xuất từng li từng tí,... Cũng từ đoàn Kim Chưởng, Phượng Liên với Dũng Thanh Lâm đã nổi tiếng với các vở Tiếng hạc trong trăng, Quỷ Bảo, Mùa trăng và nước mắt,... như hiện tượng của sân khấu thời đó, lập tức sánh ngang với Thanh Nga, Mỹ Châu, Lệ Thủy... Cho đến năm 1966, với vở Người nhạn trắng cùng với Phương Quang, Phượng Liên được vinh danh với giải Thanh Tâm xuất sắc được trao bởi Thanh Nga và đây là bước tiến giúp Phượng Liên khẳng định tên tuổi và tài năng đến với công chúng.[2][2] Dù thành công rực rỡ trong sự nghiệp nhưng bà không hề bị vùi chôn trong danh vọng mà ngày càng sáng lên qua các đoàn hát nổi tiếng như Dạ Lý Hương, Bạch Tuyết Hùng Cường, Thái Dương, Sài Gòn 1,... với các vai trong Lục Vân Tiên Kiều Nguyệt Nga, Lấy chồng xứ lạ, Đời là một chữ T, Đời cô lẻ, Ngao Sò Ốc Hến, Lữ Bố Điêu Thuyền...

Đặc biệt trong việc thu âm băng đĩa, Phượng Liên thời đó cùng với Mỹ Châu, được đánh giá là "hai bà hoàng của các hãng đĩa nhựa", cùng với Tấn Tài, có nhiều băng đĩa thu âm của Phượng Liên đã phát hành từ đó cho đến tận bây giờ.[3] Bản thu âm đầu tiên mà Phượng Liên hợp tác với hãng đĩa Tứ Hải đó là Sao rụng giữa thiên hà của soạn giả Viễn Châu.

Sau 1975, Phượng Liên được mời về đoàn Thanh Minh – Thanh Nga để thế những vai diễn của NS Thanh Nga sau khi NS Thanh Nga qua đời như Sân khấu về khuya, Nửa đời hương phấn,... dù là diễn lại nhưng các phiên bản do Phượng Liên thể hiện ít bị mang ra so sánh với Thanh Nga. Theo quan điểm trong nghề thì mỗi người mỗi vẻ, 10 phân vẹn 10,... và đặc biệt là vai The (Hương) trong vở tuồng kinh điển Nửa đời hương phấn được xem là vai diễn để đời của Phượng Liên. Sau đó, Phượng Liên rời đoàn Thanh Minh – Thanh Nga vào đoàn Trần Hữu Trang, tại đây Phượng Liên lại sáng lên với các vai diễn trong Chuyện cổ Bát Tràng, Nỗi oan Thị Kính, Qua cầu đắng cay, Kim Vân Kiều (vai Thúy Vân),...

Trong suốt hơn cả chặng đường nghệ thuật, Phượng Liên đã diễn và hát chung với rất nhiều nghệ sĩ như: Thành Được, Minh Cảnh, Thanh Sang, Lệ Thủy, Tấn Tài, Bạch Tuyết, Văn Ngà, Ba Sây, Minh Phụng, Minh Vương, Út Bạch Lan, Út Trà Ôn, Phương Quang, Hồng Nga, Bảo Quốc, Ngọc Giàu, Chí Tâm, Ngọc Đan Thanh...

Cuộc sống gia đìnhSửa đổi

Năm 1964, Phượng Liên kết hôn cùng với NSND Diệp Lang, họ có hai người con (1 trai và 1 gái). Đến năm 1966, khi con gái chưa đầy 2 tháng tuổi, cuộc hôn nhân rạn nứt. Sau khi chia tay, hai người đều có ý định muốn quay lại với nhau nhưng không thành.

Đến năm 1974, Phượng Liên làm quen với Đại tá Nguyễn Đình Vinh trong một dịp ông đi xem vở cải lương mà Phượng Liên đang diễn cho đoàn Bạch Tuyết Hùng Cường. Cho đến năm 1988, cả hai mới tiến đến hôn nhân sau 13 năm chồng cô đi cải tạo. Đến năm 1993, Phượng Liên cùng chồng sang định cư tại California (Hoa Kỳ) theo viện HO. Hiện tại, cô cùng chồng đang sống trong căn nhà gần khu Phước Lộc Thọ.

Hoạt động nghệ thuật trên xứ ngườiSửa đổi

Ở hải ngoại, Phượng Liên cùng nhiều nghệ sĩ của nhiều thế hệ đã tổ chức thành công những chương trình kỷ niệm như 45 năm (2005), 50 năm nghệ thuật (2010) của mình và đặc biệt là chương trình "Nửa thế kỷ huyền sử bài tân cổ giao duyên" (Tên chủ đề chương trình do nghệ sĩ Chí Tâm đặt ra), Phượng Liên cùng với Mai Thế Hiệp hợp tác với nhau tổ chức một liveshow nhằm vinh danh soạn giả Viễn Châu cùng các tác phẩm của ông đã đưa tên tuổi những nghệ sĩ cải lương thành danh và được công chúng nhớ đến trong suốt mấy mươi năm qua. Chương trình đã được khán giả khắp nơi ủng hộ nồng nhiệt. Ngoài ra, Phượng Liên cũng được tham gia rất nhiều chương trình từ lúc bước chân lên đất Mỹ của bà bầu Thúy Uyển, Hương Sỹ Nhân, Asia, Thúy Nga,... và được khán giả nhắc đến là "Người giữ lửa cải lương trên đất Mỹ".

Hiện tại, Phượng Liên cùng với NS Tuấn Châu, Ngọc Đáng, Cẩm Thu và Phillip Nam phụ trách chương trình Cổ nhạc phương Nam (sau khi NS Văn Chung mất) trên kênh truyền SBTN vào mỗi tối thứ hai hàng tuần nhằm bảo tồn bộ môn nghệ thuật cải lương.

Giải thưởng tiêu biểuSửa đổi

  • 1966: Giải Thanh Tâm (vở Người nhạn trắng, Mùa trăng nhiều nước mắt và Quỷ bão).

Các vai diễn nổi bậtSửa đổi

Cải lương (Video và audio)Sửa đổi

  • Băng Tuyền nữ chúa (vai Mộc Anh Kiều)
  • Bên cầu dệt lụa (vai Quỳnh Nga)
  • Chuyện cổ Bát Tràng (vai Lụa)
  • Đời cô Lựu (vai cô Lựu)
  • Giấc mộng đêm xuân (vai Xuân)
  • Hẹn một mùa xuân (vai Kiều Yến Phương)
  • Hỏa Sơn thần nữ (vai Chu Đan Phượng)
  • Kim Vân Kiều (vai Thúy Vân)
  • Lá trầu xanh (vai Hồng)
  • Lấy chồng xứ lạ (vai Liễu)
  • Mùa thu trên Bạch Mã Sơn (vai Chu Mộng Thúy)
  • Nắng sớm mưa chiều (vai Tuyết Minh)
  • Ngao Sò Ốc Hến (vai Thị Hến)
  • Người phu khiêng kiệu cưới (vai Cát Mộng Thiên Lan)
  • Nhạn về xóm liễu (vai Cẩm Tú)
  • Nửa đời hương phấn (vai The/Hương)
  • Quán khuya sầu viễn khách (vai Hoàng Tuyết Hương)
  • Quỷ bão (vai Đông Phương Huệ)
  • Sân khấu về khuya (vai Giáng Hương)
  • San Hậu (vai Tạ Ngọc Dung)
  • Tâm sự loài chim biển (vai Diệp Thúy Oanh)
  • Tiếng trống Mê Linh (vai Trưng Trắc)
  • Tuyệt tình ca (vai Lê Thị Trường An)
  • Xin một lần yêu nhau (vai Hạ Cơ)

Tân cổ giao duyênSửa đổi

Tham khảoSửa đổi

  1. ^ “Nghệ sĩ Phượng Liên nghẹn ngào tiễn biệt mẹ”. Người lao động. Truy cập ngày 10 tháng 7 năm 2017. 
  2. ^ a ă “Dấu ấn Phượng Liên”. Tuổi Trẻ Online. Truy cập ngày 10 tháng 7 năm 2017. 
  3. ^ “Nghệ sĩ Phượng Liên: Người giữ lửa cải lương”. Phụ Nữ Online. Truy cập ngày 10 tháng 7 năm 2017.