Đan Phượng là một huyện thuộc thành phố Hà Nội, Việt Nam.

Đan Phượng
Huyện Đan Phượng
Huyện
Người Phụ nữ Đan phượng - panoramio.jpg
Tượng đài Phụ nữ Ba đảm đang tại trung tâm thị trấn Phùng
Hành chính
VùngĐồng bằng sông Hồng
Thành phốHà Nội
Huyện lỵThị trấn Phùng
Trụ sở UBND105 phố Tây Sơn, Thị trấn Phùng
Phân chia hành chính1 thị trấn, 15 xã
Thành lập1832
Tổ chức lãnh đạo
Chủ tịch UBNDNguyễn Hữu Hoàng
Chủ tịch HĐNDNguyễn Tất Thắng
Bí thư Huyện ủyTrần Đức Hải
Địa lý
Tọa độ: 21°5′15″B 105°40′2″Đ / 21,0875°B 105,66722°Đ / 21.08750; 105.66722Tọa độ: 21°5′15″B 105°40′2″Đ / 21,0875°B 105,66722°Đ / 21.08750; 105.66722
Diện tích78 km²
Bản đồ huyện Đan Phượng
Dân số (31/12/2020)
Tổng cộng182.194 người
Mật độ2.335 người/km²
Khác
Mã hành chính273[1]
Biển số xe29-X3
Websitedanphuong.hanoi.gov.vn

Đan Phượng theo nghĩa gốc Hán có nghĩa là chim phượng đỏ.

Địa lýSửa đổi

Đan Phượng nằm ở phía tây bắc trung tâm thành phố Hà Nội, tại khoảng giữa của trục đường quốc lộ 32 từ trung tâm Hà Nội đi Sơn Tây, cách trung tâm thành phố khoảng 20 km.

Huyện Đan Phượng có Quốc lộ 32 chạy qua khoảng 4 Km, nếu đi từ phía Hà Nội lên Sơn Tây đến Km 16+500 là ngã Tư Trôi (thuộc huyện Hoài Đức) rẽ phải khoảng 300m là đến huyện Đan Phượng theo tỉnh lộ 422. So với các quận, huyện của thủ đô Hà Nội, Đan Phượng có số khu vực hành chính và diện tích tự nhiên thuộc loại nhỏ nhất (chỉ ngang bằng 1 xã của huyện Ba Vì, Phú Xuyên, Ứng Hòa, Chương Mĩ...), nhưng xét về mảng văn hóa giáo dục cũng thuộc hạng đầu của thành phố Hà Nội hiện nay (tất cả các trường Tiểu học trong huyện đã đạt chuẩn Quốc gia, có những xã đông dân cư khoảng 19.000 người như ở Tân Hội, 17.000 người như ở Tân Lập, hơn 10.000 người như ở thị trấn Phùng, Hồng Hà, Phương Đình,...)

Địa hìnhSửa đổi

Huyện Đan Phượng là huyện có hệ thống sông Hồng, sông Đáy chảy qua. Xưa kia là ngã ba sông (sông Hồng, sông Nhuệ, sông Đáy) nên địa hình của huyện tương đối bằng phẳng, chủ yếu là đất phù sa. Chiều cao trung bình từ 6-8m.

Dân số năm 2019 là 174.501 người. 5% dân số theo đạo Thiên Chúa.

Lịch sửSửa đổi

Huyện được đặt từ thời Trần, trước đây là xứ Đoài, đến thời Minh chiếm đóng thì huyện tên là Đan Sơn thuộc châu Từ Liêm, phủ Giao Châu. Sang thời Hậu Lê huyện lệ về phủ Quốc Oai, trấn Sơn Tây. Năm 1831, vua Minh Mạng điều chỉnh địa giới hành chính và thành lập các tỉnh mới. Huyện đựợc tách ra thành huyện riêng vào năm 1832 vẫn thuộc phủ Quốc Oai. Năm 1888, sau khi vua Đồng Khánh cắt Hà Nội cho Pháp. Huyện Đan Phựợng được nhập về phủ Hoài Đức, tỉnh Hà Đông.

Sau cách mạng tháng Tám (1945), cấp phủ bị bãi bỏ, nên từ tháng 8 năm 1945 đến tháng 3 năm 1947 sáp nhập một số xã, tổng thuộc huyện Từ Liêm thành huyện Đan Phượng thuộc tỉnh Hà Đông.

Từ tháng 3 năm 1947, 4 huyện Đan Phượng, Hoài Đức, Thanh Trì, Thanh Oaithị xã Hà Đông được cắt chuyển về thành phố Hà Nội theo quyết định của Khu II (Khi sự kiện 19 tháng 12 năm 1946 nổ ra, Mặt trận Hà Nội được sáp nhập vào Khu II. Từ ngày 1 tháng 11 năm 1948, Khu 2 đặt quyền trực thuộc của Liên khu 3, nhưng đến tháng 5 năm 1949 thì khu Hà Nội lại được tách ra để thành lập Mặt trận Hà Nội độc lập, trực thuộc Bộ Tổng tư lệnh. Tình trạng này được duy trì cho đến sau năm 1954, khi đấy gọi là Khu Hà Nội).

Từ ngày 12 tháng 3 năm 1947 đến tháng 5 năm 1948, huyện Đan Phượng được gộp vào liên quận huyện IV - Hoài Đức và Đan Phượng (theo công văn số: 038/KCT, ngày 13 tháng 3 năm 1947), UBK- Khu XI của Bộ chỉ huy Chiến khu XI). Tháng 5 năm 1947, Trung ương quyết định tách ba tỉnh Hà Nội, Hà Đông, Sơn Tây ra khỏi Khu II, thành lập Khu XI.

Tháng 5 năm 1948 đến tháng 10 năm 1948, Khu XI được Trung ương quyết định giải thể Khu XI và thành lập tỉnh Lưỡng Hà (Hà Đông - Hà Nội) thuộc Liên khu III. Lúc này, liên quận huyện IV - Hoài Đức và Đan Phượng được tách ra thành huyện Liên Bắc. Đan Phượng thuộc huyện Liên Bắc - tỉnh Lưỡng Hà.

Từ tháng 10 năm 1948 đến tháng 3 năm 1954:

  • Khu uỷ III tách Lưỡng Hà thành 2 tỉnh: Hà Đông, Hà Nội, và do vậy, lúc này, Đan Phượng thuộc huyện Liên Bắc tỉnh Hà Đông.
  • Tháng 12 năm 1952, phần lớn địa bàn Đan Phượng thuộc bắc Liên Bắc do Ban cán sự bắc Liên Bắc nắm, ranh giới là đường quốc lộ 11A (32) để việc chỉ đạo phong trào kháng chiến được sâu sát, kịp thời hơn.

Tháng 4 năm 1954, huyện Đan Phượng được tái lập và thuộc tỉnh Sơn Tây quản lý theo quyết định của Liên khu uỷ III.

Tháng 8 năm 1954, huyện Đan Phượng được Liên khu uỷ III cắt chuyển trả lại cho tỉnh Hà Đông.

Ngày 20 tháng 4 năm 1961, 5 xã thuộc huyện Đan Phượng là Tân Dân (Thượng Cát), Tân Tiến (Liên Mạc), Trần Phú (Phú Diễn), Trung Kiên (Tây Tựu) và Minh Khai được cắt chuyển về huyện Từ Liêm (Hà Nội) theo quyết định của Quốc hội tại kì họp thứ 2 (Khóa II) (nay là địa bàn các phường Thượng Cát, Liên Mạc, Phú Diễn, Phúc Diễn, Tây Tựu, Minh Khai thuộc quận Bắc Từ Liêm).[2]

Ngày 21 tháng 4 năm 1965, huyện Đan Phượng thuộc quyền quản lý của tỉnh mới Hà Tây.[3]

Ngày 27 tháng 12 năm 1975, huyện Đan Phượng là một trong 24 đơn vị hành chính của tỉnh Hà Sơn Bình, gồm thị trấn Phùng và 15 xã: Đan Phượng, Đồng Tháp, Hạ Mỗ, Hồng Hà, Liên Hà, Liên Hồng, Liên Trung, Phương Đình, Song Phượng, Tân Hội, Tân Lập, Thọ An, Thọ Xuân, Thượng Mỗ, Trung Châu.[4]

Từ ngày 29 tháng 12 năm 1978 đến ngày 12 tháng 8 năm 1991, huyện Đan Phượng được cắt chuyển về thành phố Hà Nội theo quyết định của Quốc hội tại kì họp thứ 4 (khoá VI) vào cuối tháng 12 năm 1978.[5]

Từ ngày 12 tháng 8 năm 1991 đến ngày 29 tháng 5 năm 2008, huyện Đan Phượng là một trong 14 đơn vị hành chính của tỉnh Hà Tây theo quyết định của Quốc hội tại kì họp thứ 9 (khoá VIII) vào ngày 12 tháng 8 năm 1991.[6]

Ngày 8 tháng 4 năm 2002, mở rộng thị trấn Phùng trên cơ sở điều chỉnh một phần diện tích, dân số của hai xã Đan Phượng và Song Phượng.[7]

Ngày 1 tháng 8 năm 2008, giải thể tỉnh Hà Tây cũ, huyện Đan Phượng thuộc thành phố Hà Nội theo Nghị quyết 15-NQ/QH ngày 29 tháng 5 năm 2008.[8]

Hành chínhSửa đổi

Huyện Đan Phượng có 16 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm thị trấn Phùng (huyện lỵ) và 15 xã: Đan Phượng, Đồng Tháp, Hạ Mỗ, Hồng Hà, Liên Hà, Liên Hồng, Liên Trung, Phương Đình, Song Phượng, Tân Hội, Tân Lập, Thọ An, Thọ Xuân, Thượng Mỗ, Trung Châu.

Các đơn vị hành chính cơ sở cấp xã, thôn, cụm dân cư

1. Thị trấn Phùng 6 phố, thôn: Phan Đình Phùng, Phùng Hưng, Phượng Trì, Nguyễn Thái Học, Tây Sơn, Thụy Ứng

2. Đan Phượng (Phùng) 3 thôn: Đại Phùng, Đoài Khê, Đông Khê

3. Đồng Tháp (Liên Hợp) 5 thôn: Bãi Tháp, Bãi Thuỵ, Đại Thần, Đồng Lạc, Thọ Vực

4. Hạ Mỗ (Hồng Thái) 2 thôn: Hạ Mỗ,Trúng Đích

5. Hồng Hà 4 thôn: Bá Dương Nội, Bá Dương Thị (Bá), Bồng Lai, Tiên Tân (Bến Tiên)

6. Liên Hà 3 thôn: Đoài, Quý, Thượng

7. Liên Hồng 4 thôn: Đông Lai, Hữu Cước, Thượng Trì, Tổ

8. Liên Trung 2 thôn: Hạ Trì, Trung

9. Phương Đình (Liên Minh) 8 thôn: Cổ Ngoã, Địch Trong, Địch Trung, Địch Đình, Địch Thượng, Ích Vịnh, La Thạch, Phương Mạc

10. Song Phượng 4 thôn, xóm: Tháp Thượng, Thu Quế, Thuận Thượng, Thống Nhất

11. Tân Hội 4 thôn: Thượng Hội, Thuý Hội, Phan Long (Sơn), Vĩnh Kỳ

12. Tân Lập 4 thôn: Đan Hội, Hạ Hội, Hạnh Đàn, Ngọc Kiệu (Tên chung: Kẻ Gối hay Tổng Gối)

13. Thọ An 3 thôn: An Thanh (Tây Sơn), Thanh Điềm (Bắc Hà), Thọ Lão (Đông Hải)

14. Thọ Xuân 2 thôn: An Điềm, Thọ Xuân

15. Thượng Mỗ (Hồng Phong) 3 thôn: Thượng Mỗ, Thượng Bãi, Phùng Hưng

16. Trung Châu 8 thôn: Chu Phan, Hưu Trưng, Nại Yên (Nại Xá, Yên Châu), Phương Lang (Phương Nội), Phương Ngoại, Trung Hà làng, Vạn Vĩ, Văn Môn.

Đường phốSửa đổi

Danh nhânSửa đổi

15 Tiến sĩ có tên trong các văn bia tại Văn miếu Quốc tử giám:

+ Nhà thơ Quang Dũng: với bài thơ nổi tiếng "Tây Tiến" được sinh ra tại thôn Phượng Trì (nay thuộc Thị trấn Phùng).

+ Nghệ sĩ nhân dân Thương Huyền (hát dầu tiên trên sóng Đài TNVN cũng quê ở đây).

Các danh hiệuSửa đổi

Huyện anh hùng lực lượng vũ trang.

Huyện Anh hùng Lao động.

Huyện Nông thôn mới đầu tiên của Thủ đô Hà Nội.

cá nhân được truy tặng, phong tặng danh hiệu anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân:

1. Anh hùng, liệt sĩ thời kỳ chống Pháp: Phan Xích (tức Nguyễn Thạc Rương): nguyên chỉ huy trưởng huyện đội Liên Bắc, giặc Pháp tôn là hùm xám Liên Bắc.

2. Anh hùng, liệt sĩ thời kỳ chống Pháp: Lê Thao.

3. Anh hùng Hoàng Hữu Chuyên (chống Trung Quốc năm 1979)

Làng nghềSửa đổi

  • Làng nghề đậu phụ Trúng Đích
  • Làng nghề mộc Liên Hà
  • Làng nghề mộc xã Liên Trung
  • Trồng hoa Đồng Tháp, Hạ Mỗ, Tân Lập
  • Một số ít có nghề mộc ở Tân Lập
  • Nghề dệt vải ở Tân Lập
  • Làng nghề rèn Thúy Hội
  • Nghề nấu rượu chăn nuôi xã Hồng Hà.

Đặc sảnSửa đổi

  • Đậu Phụ làng Trúng Đích-Hạ Mỗ
  • Nem Phùng
  • Rượu Nếp Bá giang
  • [Ca dao:"Giò Chèm,rượu Bá, nem Phùng.Ai chưa thưởng thức xin đừng khoe sang"]
  • [Ca dao:"Rượu Nếp Bá giang.Ai chưa thưởng thức, khoe sang xin đừng!"

Văn hóaSửa đổi

  • Huyện là cái nôi của các loại hình nghệ thuật dân gian trong đó có Hát ca trù ở xã Thượng Mỗ, Vật truyền thống ở xã Hồng Hà, Thổi cơm thi ở hội Dầy, hát Chèo tàu ở hội Gối (Tân Hội), hát chèo bè trên sông của dân chài Vạn Vĩ, hội thả diều ở Bá Giang, bơi trải ở Đồng Tháp, rước cây bông ở Trung Hà…
  • Đan Phượng là quê hương danh nhân Thái úy Tô Hiến Thành

Di tích lịch sửSửa đổi

  • [9] Đình Bá Dương (Hồng Hà, Đan Phượng [10]) thờ tướng Nguyễn Cả, tham gia dẹp 12 sứ quân với lễ hội thả diều nổi tiếng
  • Miếu Đinh Nguyên (xã Thọ An)
  • Đình Ích Vịnh (xã Phương Đình)
  • Đền Nhã Lang (xã Hạ Mỗ)
  • Chùa Báo Ân (Làng Trúng Đích-Hạ Mỗ)
  • Chùa Liên Trung (xã Liên Trung
  • Đình chùa Phương mạc (xã Phương Đình)
  • Miếu Voi Phục (xã Tân Hội)
  • Lăng Văn Sơn (xã Tân Hội)
  • Đền Bà Sa Láng (xã Liên Hà)
  • Đền Văn Hiến - Thờ Thái úy Phụ chính Tô Hiến Thành (xã Hạ Mỗ)
  • Đình Vạn Xuân (xã Hạ Mỗ)
  • Chùa Hải Giác (xã Hạ Mỗ)
  • Đền Chi Trỉ (xã Hạ Mỗ)
  • Chùa Già Lê (xã Hồng Hà)
  • Miếu Xương Rồng (xã Liên Hồng)
  • Đình Đại Phùng ở xã Đan Phượng là di tích cấp quốc gia đặc biệt. Đình thờ tướng Vũ Hùng có công giúp vua đánh giặc phương Bắc, được dân làng phong thánh
  • Đền thờ Thượng tướng Thái sư Trần Quang Khải - DTLS cấp Tỉnh thành phố (xã Thọ An) đền Thọ lão thờ tứ vị đại vương thời Trần, đã được cấp xếp hạng di tích lịch sử văn hóa

Hạ tầng kỹ thuậtSửa đổi

Hiện nay, trên địa bàn huyện đã hình thành khu đô thị Tân Tây Đô (thuộc xã Tân Lập), khu nhà ở Tân Lập cũng như khu đô thị Vinhome Wonder Park (đang xây dựng ở xã Tân HộiLiên Trung). Ngoài ra còn có khu đô thị sinh thái The Phoenix (thuộc xã Đan Phượng) và các siêu thị.

Các dự án hạ tầng giao thông đã được quyết định đầu tư như: đường Vành đai 4, đường Tây Thăng Long

Các dự án đường sắt đô thị đi qua địa bàn huyện (dự kiến) là các tuyến số 3 (Trôi - Nhổn - Yên Sở), tuyến số 4 (Liên Hà - Bắc Thăng Long).

Tuyến tàu điện một ray (monorail) Liên Hà - Tân Lập - An Khánh (huyện Đan Phượng và Hoài Đức)

[11]===Hệ thống xe buýt=== [11]====Điểm đầu cuối và trung chuyển====

  • Tân Lập (29)
  • Thọ An (CNG06)
  • Phùng (66, 67)

[11]====Các tuyến xe buýt hoạt động:====

Tuyến xe buýt Ghi chú Lộ trình trong khu vực huyện Đan Phượng
20A(Cầu Giấy - Bến xe Sơn Tây) ... - Trạm Trôi - Phùng -...
20B(Nhổn - Bến xe Sơn Tây) ... - Đê Liên Trì - Đê Hữu Hồng (Liên Trung, Liên Hà, Liên Hồng, Hồng Hà) - Tiên Tân - Trung Châu -...
29(Bến xe Giáp Bát - Tân Lập) ... - Vạn Xuân - Ngã tư Tân Lập - Tân Lập (Cầu Xây Tân Lập)
66(Bến xe Yên Nghĩa - Bến xe Đan Phượng) ... - Đê Tả Đáy - Quốc lộ 32 - Phan Đình Phùng (Phùng) - Tây Sơn (Phùng) - Bến xe Đan Phượng (Phùng)
67(Bến xe Sơn Tây - Bến xe Đan Phượng) ... - Quốc lộ 32 - Phan Đình Phùng (Phùng) - Tây Sơn (Phùng) - Bến xe Đan Phượng (Phùng)
92(Nhổn - Sơn Tây - Tây Đằng) ... - Vạn Xuân - Phùng -...
117(Nhổn - Hoà Lạc) ... - Trôi - Cầu Phùng -...
CNG06(Nhổn - Thọ An) ... - Tân Hội - Đường qua trung tâm thể thao Đan Phượng - Quốc lộ 32 - Nguyễn Thái Học (Đan Phượng) - Đường 417 - Đê Hữu Hồng - Đường vào bến phà Thọ An - Thọ An (Bến phà Thọ An, xã Thọ An, huyện Đan Phượng)

Chú thíchSửa đổi

  1. ^ Tổng cục Thống kê
  2. ^ “Nghị Quyết mở rộng thành phố Hà Nội - bản lưu trữ”. thuvienphapluat.vn.
  3. ^ “Quyết định 103-NQ-TVQH phê chuẩn thành lập tỉnh Bắc Thái, Nam Hà, Hà Tây, sáp nhập xã An Hòa,Thạch Thất,Sơn Tây vào xã Tiến xuân,Lương Sơn,Hòa Bình. - bản lưu trữ”. thuvienphapluat.vn.
  4. ^ “Nghị quyết của Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa về việc hợp nhất một số tỉnh – Wikisource tiếng Việt”. vi.wikisource.org.
  5. ^ “Nghị quyết phê chuẩn việc phân vạch lại địa giới thành phố Hà Nội, TPHCM, các tỉnh Hà Sơn Bình, Vĩnh Phú, Cao Lạng, Bắc Thái, Quảng Ninh và Đồng Nai - bản lưu trữ”. thuvienphapluat.vn.
  6. ^ “Nghị quyết điều chỉnh địa giới hành chính một số tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương - bản lưu trữ”. thuvienphapluat.vn.
  7. ^ “Nghị định số 38/2002/NĐ-CP về việc điều chỉnh địa giới hành chính để mở rộng thị trấn Phùng, huyện Đan Phượng, tỉnh Hà Tây”.
  8. ^ “Nghị quyết 15/2008/QH12 điều chỉnh địa giới hành chính thành phố Hà Nội và một số tỉnh có liên quan - bản lưu trữ”. thuvienphapluat.vn.
  9. ^ di tích lịch sử ở xã trung châu có đền thờ hai bà trưng
  10. ^ “Hội thả diều Bá Giang”. Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 9 năm 2017. Truy cập ngày 29 tháng 4 năm 2019.
  11. ^ a b c *

Liên kết ngoàiSửa đổi