PPSh-41 (Pistolet-Pulemyot Shpagina obrazet 1941 - Súng tiểu liên của Shpagin kiểu năm 1941) là súng tiểu liên tiêu chuẩn của Hồng Quân trong thế chiến thứ hai. Súng do kỹ sư Georgi Shpagin thiết kế vào năm 1941 và được chấp nhận trang bị từ tháng 12/1941. Đây chính là phiên bản đơn giản và tối ưu hóa của súng tiểu liên PPD-40 do kỹ sư Vasily Degtyaryov thiết kế.

PPSh-41
Пистолет-пулемет системы Шпагина обр. 1941.jpg
Súng tiểu liên PPSh-41 với băng đạn tròn 71 viên
LoạiSúng tiểu liên
Nơi chế tạo Liên Xô
 Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên (Type 49)
 Trung Quốc (Type 50)
 Việt Nam (K-50M)
Lược sử hoạt động
Phục vụ1941 – Nay
Sử dụng bởi Liên Xô
 Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
 Cộng hòa Miền Nam Việt Nam
 Việt Nam
 Lào
 Belarus
 Kazakhstan
 Ba Lan
 Đông Đức
 Phần Lan Tịch thu từ trong tay quân đội Liên Xô
 Mông Cổ
 Tiệp Khắc
 România
 Cộng hòa Nhân dân Bulgaria
 Ukraina
 Trung Quốc
 Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên
 Hàn Quốc Tịch thu từ phía Triều Tiên lẫn của Trung Quốc
 Mozambique
 Angola
 Cuba
Cuộc chiến tranhChiến tranh thế giới thứ hai
Chiến tranh Việt Nam
Chiến tranh Lạnh
Chiến tranh Triều Tiên
Chiến tranh Afghanistan (1978–1992)
Chiến tranh Afghanistan (2001-nay)
Nội chiến Lào
Cách mạng Cuba
Nội chiến Trung Quốc
Chiến tranh Iraq
Chiến tranh Đông Dương
Chiến tranh biên giới Lào-Thái Lan
Nội chiến Yemen 2015
Lược sử chế tạo
Người thiết kếGeorgy Semenovich Shpagin
Năm thiết kế1940
Giai đoạn sản xuất1941-1947Liên Xô
1949-1958Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên
1950-1956Trung Quốc
Số lượng chế tạoKhoảng 6.000.000 khẩu (1941 - 1945)
cộng thêm hàng triệu khẩu sản xuất ở nước ngoài (sau năm 1945)
Các biến thểPPSh-41, MP717, SKL-41, Kiểu 49, Kiểu 50, K-50M.
Thông số
Khối lượng3,63kg chưa lắp hộp tiếp đạn.
5,45kg với băng đạn trống 71 viên.
4,3kg với băng đạn cong 35 viên
Chiều dài843mm (33,18 in)
Độ dài nòng269mm

Đạn7.62×25mm Tokarev
Cơ cấu hoạt độngBlowback
Tốc độ bắn900 phát/phút
Vận tốc mũi488 m/s
Tầm bắn hiệu quả200 m[1]
Tầm bắn xa nhất350m
Chế độ nạpBăng đạn tròn 71 viên và băng đạn cong 35 viên có thể tháo rời.
Ngắm bắnTrước: Đầu ngắm có vòng chống va đập.
Sau: Những khẩu đầu tiên có thước ngắm có con trượt chỉnh tầm, định tầm bắn đến 500m. Về sau sử dụng khe ngắm kiểu lật (kiểu chữ "L") định tầm 100 và 200m.

PPSh-41 có thiết kế blowback, bắn khi khóa nòng mở, sử dụng đạn 7.62×25mm Tokarev. PPSh-41 được thiết kế nhằm để có thể đáp ứng được các tiêu chí như: dễ sử dụng, dễ sản xuất, giá thành rẻ, độ bền cao,... mà khẩu PPD-34 chưa đáp ứng được. Với hơn 6 triệu khẩu được chế tạo, PPSh-41 là loại súng tiểu liên được sản xuất nhiều nhất và cũng được công nhận là loại súng tiểu liên tốt nhất Chiến tranh thế giới thứ hai, và là biểu tượng của lính Hồng quân trong cuộc Chiến tranh Vệ quốc Vĩ đại.

Liên Xô dừng sản xuất loại súng này vào năm 1947 vì họ đã lựa chọn súng trường tự động Kalashnikov (AK-47) của nhà thiết kế vũ khí người Liên Xô Mikhail Timofeyevich Kalashnikov làm súng trường tấn công mới. Từ sau năm 1948, Liên Xô tiến hành bàn giao giấy phép, công nghệ cũng như máy móc chuyên dùng để sản xuất PPSh-41 lại cho Triều Tiên, Trung Quốc, Đông Đức và một số nước xã hội chủ nghĩa khác, nên đã có thêm hàng trăm nghìn khẩu PPSh-41 được sản xuất bên ngoài lãnh thổ Liên Xô sau chiến tranh.

PPSh-41 được trưng bày trong viện bảo tàng ở Liên Xô.
PPSh-41 được thấy trên tay của một người lính Hồng quân đang áp giải tù binh Đức sau Trận Stalingrad năm 1943.

Lịch sửSửa đổi

Năm 1934, Liên Xô bắt đầu thiết kế khẩu tiểu liên PPD-34, loại súng tiểu liên này sử dụng loại đạn mới nghiên cứu là 7.62×25mm Tokarev. PPD được chính thức đưa vào sử dụng trong Hồng quân từ năm 1935, nhưng chỉ trang bị một số lượng nhỏ cho lực lượng an ninh, biên phòng và Bộ nội vụ NKVD của Nga. Do vậy, tới năm 1940, hầu hết bộ binh Liên Xô vẫn chỉ được trang bị súng trường Mosin Nagant. Ngoài ra, một số lính được trang bị súng trường bán tự động SVT-40.

Trong Chiến tranh Liên Xô - Phần Lan, súng tiểu liên Suomi KP-31 của Phần Lan với ưu thế nhỏ gọn, cơ động đã chứng tỏ ưu thế khi tác chiến khu vực có không gian chật hẹp. Băng đạn trống 71 viên của nó sau đó đã được Liên Xô sao chép và sử dụng cho súng tiểu liên PPD-40 và PPSh-41

Tại những khu vực này, súng trường Mosin-Nagant, súng trường bán tự động SVT-40 và trung liên DP-28 gần như tỏ ra vô dụng do nặng nề. Hơn nữa, súng trường Mosin-Nagant lại có tốc độ bắn quá chậm, chỉ khoảng 10 - 15 phát/phút.

Từ thực tế này, lãnh đạo Hồng quân quyết định phải trang bị số lượng lớn súng tiểu liên cho quân đội. Tuy nhiên, PPD-40 nhanh chóng bộc lộ nhược điểm lớn là việc sản xuất số lượng lớn để trang bị cho toàn bộ quân đội gặp nhiều khó khăn. Vì vậy, PPSh-41 được thiết kế nhằm đáp ứng cho việc thay thế PPD-40.

Dự án thiết kế PPSh-41 được triển khai vào giữa năm 1940 bởi Georgy Semenovich Shpagin. Trước đó, Shpagin đã nổi tiếng trong Hồng Quân khi là người đã cải tiến cơ chế nạp đạn của khẩu DShK vào năm 1938. Những nơi đầu tiên sản xuất súng là các nhà máy quân khí ở thủ đô Moskva. Đến tháng 6 năm 1941, khoảng vài trăm khẩu đã được sản xuất thử. Đến cuối năm 1941, 155.000 khẩu đã được xuất xưởng. Tới mùa xuân năm 1942, trung bình mỗi ngày có khoảng 30.000 khẩu PPSh-41 được xuất xưởng.

Đến hết cuộc chiến, hơn 6 triệu khẩu PPSh-41 đã được sản xuất (để so sánh, khẩu MP-40 của Đức chỉ sản xuất được hơn 1 triệu khẩu trong suốt chiến tranh).

Đặc điểm, cấu tạo và tính năngSửa đổi

Mọi súng tiểu liên trước và trong thế chiến thứ hai đều đơn giản. Thậm chí nếu so sánh về mức độ phức tạp trong tính toán thiết kế, súng ngắn liên thanh còn đơn giản hơn súng kíp nòng trơn. Hầu hết súng tiểu liên đều hoạt động bằng cơ cấu blowback - cơ cấu chuyển động đơn giản nhất của các loại súng bộ binh. PPSh-41 cũng như vậy.

Ngoài thiết kế đơn giản, dễ chế tạo và dễ sử dụng, PPSh-41 không đòi hỏi gia công bằng các phương pháp phức tạp và tốn kém. Hàng nghìn cây PPSh-41 đã được sản xuất với số lượng lớn tại các nhà máy sản xuất vũ khí được sơ tán ra phía sau dãy núi Ural khi Đức Quốc Xã tràn vào xâm lược lãnh thổ Liên Xô vào năm 1941.

Đạn 7,62x25mm Tokarev có đường đạn và khả năng xuyên phá tốt hơn nhiều so với đạn 9x19mm Parabellum của Đức hoặc đạn.45 ACP (11,43x23mm) của Hoa Kỳ. Đạn là một phiên bản nâng cấp từ đạn súng ngắn 7,63×25mm Mauser. Có thể nói nền móng thành công của 7,62x25mm Tokarev7,63×25mm Mauser. Vỏ đạn cổ thắt, có gờ móc đạn, rất thích hợp cho các súng tự động. Đầu đạn dài, được thiết kế kỹ lưỡng cho đường đạn ngoài tốt nhất có thể. Thuốc súng là loại viên định hình bền chắc, áp suất thấp giảm chậm, tương tự như thuốc đạn súng trường chiến đấu 7,92x57mm Mauser7,62×54mmR. Có thể nói, đạn 7,63×25mm Mauser và 7,62×25mm Tokarev được thiết kế bằng cách rút ngắn chiều dài đạn súng trường để trở thành đạn súng ngắn. Đạn cũng ưu việt hơn nhiều so với các loại đạn phổ biến lúc đó như 9x19mm Parabellum. Một loại đạn nổi tiếng khác là đạn 7,62×39mm M43 cũng được thiết kế theo tiêu chí rút ngắn đạn súng trường.

Với đạn 7,62×25mm Tokarev, PPSh-41 đạt tầm bắn chính xác tới 200m với nòng dài 269mm. Trong khi đó, MP-40 của Đức dùng đạn 9×19mm Parabellum có nòng dài tương đương (251mm) chỉ dừng lại ở mức 100 - 150 mét. Khẩu Thompson của Mỹ dùng đạn.45 ACP với nòng dài 270mm còn kém hơn nữa, chỉ đạt 50 - 100 mét.

Ngoài ưu thế về lượng đạn, PPSh-41 còn có tốc độ bắn lên tới 900 phát/phút, tạo ra ưu thế hỏa lực chế áp tầm gần. Điều này được củng cố bởi hộp tiếp đạn trống 71 viên làm tăng khả năng duy trì hỏa lực, hạn chế thời gian phải nạp lại đạn. Thời đó, trong biên chế một tiểu đội chỉ có từ một tới hai súng liên thanh PPSh-41, còn lại là súng trường Mosin-Nagant, SVT-40 và súng máy hạng nhẹ Degtyarov DP. Khi xung phong, nhất là trong trường hợp tấn công chiến hào hoặc những địa hình chật hẹp, do súng trường chiến đấu bắn quá chậm, trong khi súng máy nặng và có độ giật tương đối cao, những binh sĩ mang các loại súng này khó có thể phản ứng kịp với các tình huống phát sinh đột ngột thường xảy ra. Súng ngắn liên thanh trong giai đoạn chưa xuất hiện súng trường tấn công là một lựa chọn tối ưu, và thực sự chúng được phát minh cho việc xung phong. Thậm chí ngày nay các súng ngắn liên thanh vẫn chiếm lợi thế khi chiến đấu trong các công trình nhỏ hẹp vì nhỏ gọn, độ giật thấp.

Tuy nhiên, do hạn chế về vật liệu, loại hộp tiếp đạn tròn 71 viên khá nặng, nên phải dùng thép dày 0,5mm làm vỏ để giảm trọng lượng. Vỏ hộp tiếp đạn mỏng làm hộp tiếp đạn dễ bị biến dạng do va chạm, làm kẹt lò xo xoay cần đẩy đạn. Chính lò xo này cũng khá yếu do Liên Xô lúc đó rất khan hiếm vật liệu tốt. Trong khi thiết kế súng, Shpagin đã để thừa một viên, hay đúng hơn là sức đàn hồi cao nhất của lò xo có thể đẩy được 71 viên. Sau đó, ông khuyến khích binh sĩ không nên nạp đầy 71 viên để lò xo không phải làm việc hết sức, duy trì tuổi thọ. Súng đã nạp băng đạn tròn 71 viên khá nặng (5,45 kg), vì vậy, loại hộp tiếp đạn cong 35 viên cho PPSh-41 đã ra đời để khắc phục nhược điểm này, mặc dù chứa được ít đạn hơn, nhưng nhẹ và bền hơn, việc thay băng đạn cũng nhanh hơn so với băng đạn tròn 71 viên. Mặt khác, loại hộp tiếp đạn này làm xạ thủ thoải mái hơn, có thể dùng hộp tiếp đạn như tay cầm trước. Tuy nhiên, khả năng mang nhiều đạn của loại hộp tiếp đạn 71 viên vẫn được binh sĩ ưa chuộng. Các xạ thủ Hồng Quân thường lắp sẵn một hộp tiếp đạn loại 71 viên vào súng trước khi xung phong hoặc thâm nhập vào những nơi chật hẹp, khi bắn hết hộp đạn 71 viên này thì họ sẽ chuyển sang dùng lần lượt các hộp đạn 35 viên được đeo sẵn bên người.

Về dáng súng, PPSh-41 vẫn mang đặc điểm từ khẩu MP-18 của Đức là báng gỗ liền hộp khóa nòng, có cổ báng súng làm vị trí tay cầm sau, khiến cho tư thế ngắm không được thoải mái, chưa áp dụng thiết kế tay cầm riêng biệt như khẩu MP-40 của Đức Quốc Xã hay khẩu Thompson của Hoa Kỳ. Thay vì phải có tay cầm ở phía trước cửa lắp hộp tiếp đạn để xạ thủ có thể giữ súng thoải mái, chắc chắn, có tư thế tốt để tận dụng ưu thế đường đạn, xạ thủ PPSh-41 phải giữ tay ở vị trí dưới hộp tiếp đạn, gần cổ báng súng, hoặc giữ băng đạn. Mặc dù nòng súng có bọc lồng thép ngoài đề phòng khả năng xạ thủ bị bỏng do tiếp xúc với nòng súng, nhưng không thể dùng bộ phận này thay ốp lót tay cầm trước vì không có chức năng cách nhiệt. Thực ra, việc bố trí vị trí cầm trước đối với PPSh-41 là bất khả thi vì hộp tiếp đạn trống khá to làm tư thế nâng súng bị vướng. Các súng tiểu liên thời kỳ đầu có máy súng rất dài. Các mẫu súng phổ biến là PPSh-41, MP-40 và Thompson M1A1 có tỷ lệ chiều dài thân súng (hộp khóa nòng của súng) - nòng súng vào khoảng 1:1, do đó khẩu súng khá dài. PPSh-41 không có thiết kế đẩy cụm cò và vị trí cầm sau về gần cửa lắp hộp tiếp đạn (kéo theo báng được đẩy về trước để duy trì chiều dài báng vừa phải) để rút ngắn chiều dài toàn bộ khẩu súng như Thompson, nên khoảng cách giữa vị trí cầm trước (nếu có) và đế báng súng tì vào vai khá xa nhau, tương đương với khoảng cách của súng trường. Khoảng cách như vậy chỉ thích hợp cho súng trường cần kiểm soát tốt góc để ngắm xa, nhưng sẽ làm mất ưu thế linh hoạt khi chiến đấu tầm gần và rất gần.

Thompson M1928 và M1A1 được Hoa Kỳ chấp nhận trang bị làm súng tiểu liên chủ lực của Quân đội Mỹ và họ đem viện trợ với số lượng khá lớn cho Liên Xô trong giai đoạn đầu của Chiến tranh thế giới thứ hai. Súng Thompson có dáng súng rất thành công khi hỗ trợ cả linh hoạt tầm gần và kiểm soát góc tầm trung. Nhưng Thompson dùng loại đạn.45 ACP có đầu đạn nặng, sơ tốc đạn thấp, đường đạn kém, nên chỉ thích hợp với chiến đấu ở tầm rất gần (dưới 50 mét), trong khi PPSh-41 cho khả năng bắn chính xác tới 150 - 200 mét với loại đạn 7,62x25mm Tokarev. Súng Thompson cũng không có tốc độ bắn cao như PPSh-41 và không lắp được hộp tiếp đạn 50 viên như ở phiên bản M1A1 Thompson. Với trọng lượng 4,9 kg (khi chưa nạp đạn) và chỉ có hộp tiếp đạn 30 viên, súng kém hơn cả PPSh-41 và MP-40 về tỉ lệ trọng lượng - tính năng chiến đấu. Binh sĩ Liên Xô tỏ ra không ưa thích số súng bộ binh được Mỹ viện trợ, nếu được lựa chọn thì họ thích sử dụng súng do Liên Xô sản xuất hơn.

Súng tiểu liên MP-40 tiêu chuẩn của Đức Quốc Xã có dáng súng của súng ngắn liên thanh. Súng cũng có báng và tay cầm sau tách rời nhau. Vị trí tay cầm trước chính là hộp tiếp đạn. Kiểu cầm súng này cộng với báng gập bằng thép làm súng rất gọn, rất có lợi thế chiến đấu tầm gần, nhất là xoay trở trong các địa hình chật hẹp. Với tầm bắn chính xác tới 100 mét, xạ thủ không cần phải quan tâm tới tư thế bắn cần kiểm soát hướng đối với mục tiêu ở cự li xa hơn. Đây là khẩu súng tiểu liên thành công nhất của Đức trong phương diện thiết kế dáng súng, tận dụng tốt đường đạn và đáp ứng được yêu cầu kỹ chiến thuật cơ bản của súng tiểu liên. Dù vậy, MP-40 không sánh bằng PPSh-41 về độ bền và tốc độ bắn, và lịch sử cũng ghi nhận rất nhiều trường hợp binh sĩ Đức đã bỏ khẩu MP-40 của mình để sử dụng PPSh-41. Thậm chí một lượng PPSh-41 dùng đạn 9x19mm Parabellum do quân Đức cải tiến đã xuất xưởng và được sử dụng ở Mặt trận phía Đông. Thiếu tướng - kỹ sư Alexei Sudayev của Liên Xô đã sử dụng dáng súng của MP-40 vào thiết kế của ông và cho ra đời khẩu PPS-43, một phiên bản gọn nhẹ, đơn giản và rẻ tiền hơn PPSh-41, nhưng vẫn duy trò được các tính năng bắn và độ tin cậy.

Sử dụngSửa đổi

Các phiên bảnSửa đổi

  • Kiểu 50 (Type 50): Phiên bản PPSh-41 do Trung Quốc sản xuất lậu theo mẫu PPSh-41 của Liên Xô. Type 50 chỉ có thể dùng được loại băng đạn cong 35 viên.
  • Kiểu 49: Phiên bản PPSh-41 do Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên sản xuất dưới sự cho phép của Liên Xô trong Chiến tranh Triều Tiên. Type 49 chỉ có thể sử dụng được hộp tiếp đạn tròn 71 viên.[6]
  • K-50M: Phiên bản PPSh-41 được Quân đội nhân dân Việt Nam cải tiến trực tiếp từ những khẩu PPSh-41 của Liên Xô và Type 50 của Trung Quốc được viện trợ với số lượng lớn cho QĐNDVN trong Chiến tranh Việt Nam. Có phần nòng ngắn hơn và có đầu ruồi phía trước theo kiểu của khẩu MAT-49.[7] Ngoài ra còn có chuôi cầm phía sau và báng gấp.[8] Khẩu này nhẹ hơn 500g so với PPSh-41 bản gốc.[9] Phiên bản K-50M của Quân đội nhân dân Việt Nam sử dụng hộp tiếp đạn 35 viên.[8]
  • MP41(r): Phiên bản PPSh-41 bắn đạn 9×19mm Parabellum. của Đức
  • MP717(r): PPSh-41 bị Đức tịch thu, nhưng không có sự chuyển đổi cỡ đạn mà cùng sử dụng như khẩu MP-41
  • SKL-41: Một phiên bản thể thao xuất hiện ở thị trường Đức từ năm 2008. Chỉ có chế độ bắn bán tự động, dùng đạn 9x19mm.
  • PPS-50: Một phiên bản thể thao bán tự động được sản xuất tại Ý, sử dụng cỡ đạn.22LR.

Chú thíchSửa đổi

  1. ^ Edwards, Paul M (2006). The Korean War. Westport, CT: Greenwood Press. tr. 77. ISBN 0-313-33248-7.
  2. ^ a b c Jones, Richard D.; Ness, Leland S. biên tập (ngày 27 tháng 1 năm 2009). Jane's Infantry Weapons 2009/2010 (ấn bản 35). Coulsdon: Jane's Information Group. ISBN 9780710628695.
  3. ^ The Bay of Pigs: Cuba 1961 by Alejandro Quesada, ISBN 978-1-84603-323-0, p. 62 url: [1]
  4. ^ “7.62mm Submachine Gun PPSh41”. Truy cập ngày 21 tháng 3 năm 2010.
  5. ^ a b Miller, David (2001). The Illustrated Directory of 20th Century Guns. Salamander Books Ltd. ISBN 1-84065-245-4.
  6. ^ a b US Department of Defense, North Korea Country Handbook 1997, Appendix A: Equipment Recognition, PPSH 1943 SUBMACHINEGUN (TYPE-50 CHINA/MODEL-49 DPRK), p. A-79.
  7. ^ “PPSh41 Sub Machine Gun”. Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 7 năm 2008. Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2009.
  8. ^ a b “Modern Firearms' K-50M Submachine Gun”. Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2009.
  9. ^ “VC Weapons”. Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2009.

Liên kết ngoàiSửa đổi